Marka Ursus, ikona polskiego rolnictwa, ma bogatą i złożoną historię, która obejmuje liczne lokalizacje produkcyjne zarówno w Polsce, jak i poza jej granicami. Przez lata firma ewoluowała, przechodziła restrukturyzacje i zmiany właścicielskie, co wpływało na miejsca i charakter jej działalności. Odwiedźmy kluczowe ośrodki produkcyjne Ursusa, zarówno te historyczne, jak i współczesne, oraz przyjrzyjmy się, gdzie znajdziemy dziś maszyny tej marki.
Początki i rozwój Ursusa w Polsce
Narodziny marki i pierwsze produkty (Warszawa)
Historia Ursusa rozpoczęła się w 1893 roku w Warszawie, kiedy to Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki, Emil Schönfeld wraz z czterema przedsiębiorcami: Stanisławem Rostkowskim, Aleksandrem Radzikowskim, Karolem Strassburgerem i Ludwikiem Fijałkowskim założyli przedsiębiorstwo o nazwie Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur. Zainspirowani powieścią „Quo Vadis”, akcjonariusze postanowili nadać firmie nową nazwę, kojarzącą się z mocą i siłą - Ursus. W 1902 roku podjęto decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu asortymentu o silniki spalinowe.
W 1910 roku, w nowo otwartej fabryce w miejscowości Wala przy ulicy Skierniewickiej 27/29, rozpoczęto produkcję dwusuwowego, jednocylindrowego silnika z zapłonem gruszkowym o mocy 5 KM, wzorowanego na szwedzkim Bolinderze. Do 1913 roku fabryka stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim i jedynym ich dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do 1914 roku wyprodukowano ogółem 6000 silników różnych typów o mocach od 5 do 450 KM, a w oferowanym asortymencie poważne miejsce miały przewoźne silniki dla rolnictwa - tzw. lokomobile.
W latach 1916-1918, pod kierownictwem polskiego konstruktora prof. Kazimierza Taylora, podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. Od 1920 roku firmę nazwano Fabryką Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc. Pierwszy traktor wyprodukowano dwa lata później. Pierwotne projekty zakładały produkcję silników spalinowych o mocy 600 KM i traktorów rolniczych, lecz trudności produkcyjno-finansowe i sytuacja polityczna spowodowały rozszerzenie programu produkcyjnego o zamówienia dla wojska. Fabryka podjęła produkcję maszyn do wytłaczania łusek do naboi, podstaw do karabinów maszynowych oraz montaż pocisków.
Od roku 1920 firmę nazwano Zakłady Mechaniczne „Ursus” Spółka Akcyjna. Zaczęto seryjnie produkować pierwsze polskie ciągniki rolnicze, które nazywano ciągówkami. Ciągówka „Ursus”, wzorowana na amerykańskim ciągniku „Titan”, miała około 25 KM mocy. Ogółem do 1927 roku wyprodukowano 100 sztuk ciągówek „Ursus”.
Rozbudowa i przestawienie na produkcję samochodów (Czechowice/Ursus)
W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie warszawska dzielnica Ursus) wybudowano od podstaw Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną. W tych latach zakłady przestawiły się na produkcję ciężarówek i autobusów montowanych na podwoziu o ładowności 1,5 tony. W 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, a w 1929 roku 350 sztuk samochodów. W skład ówczesnego Ursusa wchodziło sześć odrębnych zakładów. W 1930 roku spółka upadła na skutek złego zarządzania i przeinwestowania, została upaństwowiona i włączona do Państwowych Zakładów Inżynierii, gdzie główna produkcja szła na potrzeby wojska.
Powojenna produkcja ciągników rolniczych (Warszawa)
Rząd w 1946 roku zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali (w oparciu o konstrukcję niemieckiego Lanz Bulldog) dokumentację ciągnika Ursus C-45. Ursus C-45 miał jednocylindrowy dwusuwowy silnik o mocy 45 KM. Pierwszy ciągnik zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku, wprost na defiladę 1-Majową.
Państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” powstało w 1948 roku, gdzie konstruktorzy prowadzili prace rozwojowe nad całkowicie polskim ciągnikiem. Od 1955 roku prace rozwojowe prowadzono równolegle w dwóch zespołach. Powstały prototypy ciągników Ursus C-325 oraz Rola 25. Ostatecznie wybrano konstrukcję ciągnika Ursus C-325, który stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich. Produkcja tego ciągnika, wraz z jego zmodernizowanymi wersjami: C-328 (od 1963 r.), C-330 (od 1967 r. - popularnie nazywane „trzydziestkami”) i C-335 w wersji eksportowej, trwała nieprzerwanie przez 34 lata.
W 1961 roku podpisano umowę rządową między Polską a Czechosłowacją, w wyniku której w 1965 roku ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011. Ciągniki te, po wielokrotnych modernizacjach, jako Ursus C-355 (od 1971 r.), a następnie od 1976 r. jako Ursus C-360 (popularnie nazywane „sześćdziesiątkami”), produkowano do końca 1994 roku.
W 1969 roku ruszyła produkcja ciągnika Ursus C-385 o mocy 76 KM z napędem na tylną oś, który był pierwszym z rodziny ciągników ciężkich. W późniejszych latach, w wyniku modernizacji, powstawały w tej rodzinie nowe modele: Ursus C-385A (od 1975 r. o mocy 76 KM z napędem na obie osie), Ursus 1201 (o mocy 112 KM z napędem na oś tylną) i Ursus 1204 (o mocy 112 KM z napędem na obie osie) oraz Ursus 1604 (od 1978 r.).
Licencja Massey Ferguson i jej wpływ (Warszawa i filie)
W 1971 roku, w wyniku decyzji rządowych, wstrzymano produkcję i dalszy rozwój konstrukcji polskich ciągników „rodziny U”, a dla Ursusa wybrano drogę rozwoju opartą na licencji firmy Massey Ferguson. W Londynie w 1974 roku została podpisana polsko-brytyjska umowa o współpracy w zakresie produkcji nowoczesnych ciągników rolniczych, w myśl której ZPC „Ursus” podjęło się produkcji ciągników na licencji firmy Massey-Ferguson. Dla potrzeb realizacji tego projektu powołano nową firmę Massey-Ferguson-Perkins (MFP) - producenta silników.
Lata 1974-1984 były okresem rozbudowy, modernizacji i przystosowywania całego zrzeszenia do wymogów licencyjnych oraz dostosowywania konstrukcji ciągników MF do wymagań i potrzeb polskiego rolnictwa. Zarówno w Ursusie, jak i w zakładach filialnych (m.in. w Żyrardowie, Gorzowie Wielkopolskim, Chełmnie, Nisku, Sulęcinie, Włocławku, Lublinie, Poznaniu) wybudowano wówczas zupełnie nowe fabryki z nowoczesnym parkiem maszynowym o zdolności produkcyjnej 75 tys. ciągników rocznie.
W 1978 roku, w ramach szkolenia, rozpoczęto montaż ciągnika MF-235 o mocy 38 KM z części dostarczonych przez licencjodawcę. W 1984 roku z taśm montażowych zjechała pierwsza seria ciągników licencyjnych przystosowanych do potrzeb polskiego rynku - model MF-255 o mocy 47 KM, po wprowadzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych. Po wygaśnięciu licencji ciągnik MF255 zmieniono jego nazwę na Ursus 3512.
W 1983 roku firma Ursus osiągnęła zdolności produkcyjne na poziomie 50 tys. ciągników rocznie, a 24 października 1983 roku wyprodukowano milionowy ciągnik.
Ursus poza Polską: Międzynarodowe epizody
Niemiecki "Ursus" (później "Urus")
Zanim polskie władze zastrzegły nazwę Ursus, istniały egzemplarze ciągników produkowanych w Niemczech pod tą samą nazwą. Po II wojnie światowej, w powojennych Niemczech, z resztek wojskowych wraków i złomu z demobilu, kilku zaradnych inżynierów stworzyło ciągniki, w tym nawet z niespotykanym wówczas napędem na cztery równe koła.
Fabryka, która zajęła się masową produkcją takich ciągników, nazywała się Traktorenwerk Ursus i była wynikiem mariażu firm Gross-Hessische Truck Company z Wiesbaden i Landmaschinen Erkelenz z Frankfurtu. Wykorzystywano podwozia, mosty napędowe z kołami, skrzynie rozdzielcze, a czasem skrzynie biegów z lekkich amerykańskich samochodów wojskowych GMC i Dodge, łącząc je z niewielkimi silnikami firm MWM i Fichtel & Sachs. Takie rozwiązania wyprzedzały ówczesne konstrukcje ciągnikowe o przynajmniej dekadę.
Ówczesne polskie władze stanowczo zaprotestowały przed międzynarodowym sądem, nie zgadzając się, by w Niemczech produkowane były ciągniki pod tą samą nazwą co nad Wisłą. Konflikt zakończył się zmianą nazwy na "Urus". Ciągniki te produkowano w latach 1949-1956 w liczbie około 100 sztuk (model Ursus/Urus B28 z 2-cylindrowym dieslem MWM o mocy 28 KM) oraz 30 sztuk (model B40 z 3-cylindrowym motorem o mocy 40 KM). Istniał również miniaturowy, zwinny i czteronapędowy ciągnik rolniczy Ursus (Urus) C12 Bambi, produkowany w latach 1952-1959 w łącznej liczbie 350 sztuk.
Włoski "Ursus" Ulisse Bubby
W czasie II wojny światowej we Włoszech również pojawiły się ciągniki sygnowane nazwą Ursus. Ulisse Bubba, ambitny inżynier, w 1939 roku, w obliczu dramatycznych przemian w Europie, uruchomił produkcję ciągników rolniczych. Już po kilku miesiącach z hali wyjechał pierwszy ciągnik sygnowany nazwą Ursus JUB 45, a niedługo potem wersja gąsienicowa - Ursus JUB 50. Oba modele napędzał imponujący, jednocylindrowy, chłodzony wodą wielopaliwowy silnik o pojemności 10,3 litra. Wersja kołowa osiągała 45 KM, gąsienicowa - 50 KM.
Niestety, realia wojenne, brak surowców i niechętne podejście wojska do zamówień sprawiły, że do 1944 roku udało się zmontować zaledwie 2 Ursusy kołowe i 3 gąsienicowe. Po wojnie Ulisse Bubba próbował ratować swój projekt. W 1950 roku zakończono produkcję wersji kołowej, koncentrując się już tylko na maszynach gąsienicowych. Prawa do produkcji przejęła firma OMP (Officine Meccaniche Ferroviarie Pistoiesi), która produkowała gąsienicowego „Ursusa” do 1960 roku. Ostatni włoski Ursus na gąsienicach zjechał z linii montażowej w 1962 roku. Dziś te włoskie Ursusy to prawdziwe białe kruki, o których istnieniu mało kto wie.
Upadek i odrodzenie marki Ursus
Restrukturyzacja i nowe początki (Lublin)
W 1991 roku nastąpił podział Zrzeszenia Przemysłu Ciągnikowego Ursus, z którego powstały Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W latach 1988-2003 przeprowadzono głęboką restrukturyzację ZPC „Ursus” S.A., w wyniku której w wielu polskich miastach (Warszawa, Żyrardów, Gorzów Wielkopolski, Chełmno, Nisko, Sulęcin, Włocławek, Lublin, Poznań) powstały liczne nowe podmioty gospodarcze. Wiele z nich upadło, a z tych, co pozostały, utworzono wspólnie z Przedsiębiorstwem Handlu Zagranicznego „Bumar” nowe przedsiębiorstwo o nazwie „Ursus” Sp. z o.o.
W 2011 roku Ursus połączył siły ze spółką POL-MOT Warfama SA, co doprowadziło do przeniesienia produkcji ciągników do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych, gdzie wcześniej produkowano Lubliny i Żuki. W międzyczasie do produkcji wprowadzono prasy zwijające oraz owijarki i zbieracze bel.
HISTORIA MARKI URSUS
Ursus SA jako jedyna spółka z segmentu maszyn i urządzeń dla rolnictwa zadebiutowała na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w grudniu 2007 roku. W 2013 roku Ursus rozpoczął współpracę z firmą Metec, w ramach której rozpoczął sprzedaż swoich ciągników do Etiopii. Później przyszły kolejne kontrakty z Afryki, a w Etiopii Ursus miał dwie montownie, gdzie składano sprzęt nie tylko na potrzeby lokalnych farmerów, ale także lokalnego potentata rynku cukrowego.
Problemy i upadłość
W 2017 roku Ursus odnotował pierwszą od trzech lat stratę. Załamały się wpływy z eksportu, piętrzyły się problemy w tanzańskim kontrakcie, a projekt autobusowy generował coraz większe koszty. W styczniu 2018 roku akcjami spółki sypać zaczął główny akcjonariusz, a w listopadzie 2018 roku Sąd Rejonowy w Lublinie wydał postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego. Mimo kilku prób spółka wciąż notowała straty. 12 lipca 2021 roku Sąd ogłosił upadłość Ursusa. Na terenie dawnych zakładów produkcyjnych w Warszawie powstało centrum handlowe FACTORY URSUS, a część terenu została przekształcona pod inwestycje lokalne i budowę osiedli.
Nowa era Ursusa pod zarządem M.I. Crow (Lublin i Dobre Miasto)
Przejęcie i plany rozwoju
Po kilku nieudanych próbach sprzedaży, 24 października 2024 roku odbył się trzeci przetarg, który zakończył się sukcesem. Nowy właściciel, spółka M.I. Crow, nabył firmę za cenę wywoławczą 74 milionów złotych. M.I. Crow to spółka założona w lipcu 2024 roku, której prezesem jest Oleg Krot, ukraiński przedsiębiorca i współwłaściciel holdingu TECHIIA.
Inwestorzy zapowiadają, że Ursus ma szansę wejść w nowy etap swojej działalności. Firma deklaruje modernizację zakładów produkcyjnych i wdrożenie nowoczesnych technologii, co ma podnieść efektywność oraz zwiększyć produkcję maszyn rolniczych. Strategia rozwoju Ursusa oparta będzie na zasadach zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialności korporacyjnej. Firma chce wprowadzić nowoczesne rozwiązania zarządzania i skupić się na minimalizowaniu wpływu na środowisko.
Zakłady Ursus w Dobrym Mieście i Lublinie, które jeszcze niedawno stały na krawędzi upadku, dziś przygotowują się do odrodzenia. Nowy właściciel ma ambitne plany dotyczące rozwoju Ursusa i powrotu do dawnej świetności, z dużym naciskiem na nowoczesne technologie. Spółka planuje wydać 170 mln zł na rozwój zakładów i nowe linie produkcyjne, z czego do 2026 roku aż 70 mln zł zostanie przeznaczone na modernizację maszyn.
Współczesna produkcja i innowacje
Obecnie w Dobrym Mieście powstają przyczepy, prasy i rozrzutniki. W Lublinie i Biedaszkach działa zaplecze logistyczne i magazynowe. Ursus zamierza stworzyć nową linię ciągników, które spełnią oczekiwania klientów w Polsce i za granicą. Od ponad dekady holding Techiia rozwija technologię dronów rolniczych wyposażonych w kamery multispektralne, które umożliwiają mapowanie upraw i precyzyjne prowadzenie zabiegów agrotechnicznych. Takie drony mają być produkowane również w Polsce, w zakładach Ursusa.
Jeszcze przed przejęciem Ursus zatrudniał niewiele ponad 100 osób. Dziś w zakładach pracuje już 250 pracowników, a liczba ta stale rośnie. Bożena Głowacka, członkini zarządu M.I. Crow, poinformowała, że w najbliższych tygodniach prezes Oleg Krot planuje spotkania z załogą w zakładach w Lublinie i Dobrym Mieście, aby przedstawić konkretne plany rozwoju firmy.
Traktorki kosiarki a marka Ursus
W kontekście zapytania o "traktorki kosiarki Ursus" należy wyjaśnić, że marka Ursus historycznie koncentrowała się na produkcji ciężkich i średnich ciągników rolniczych oraz maszyn towarzyszących, takich jak przyczepy czy rozrzutniki. W swojej bogatej historii Ursus nie jest znany z seryjnej produkcji dedykowanych traktorków kosiarek ogrodowych.
Jednakże, jak wynika z informacji o nadchodzących przetargach w Agencji Mienia Wojskowego, dostępne są tam ciągniki Ursus (np. koparko-ładowarki na bazie Ursusa C-360) oraz *inne marki* traktorków ogrodowych i kosiarek samojezdnych (np. MURRAY, PARTNER, STIGA, HFZ). Oznacza to, że choć Ursus nie jest producentem tych specyficznych maszyn ogrodowych, to jego produkty bywają oferowane w tym samym kanale sprzedaży, co sprzęt do pielęgnacji terenów zielonych innych producentów.
Globalne perspektywy marki Ursus
Marcin Obałek, członek Polsko-Afrykańskiej Izby Gospodarczej, od 2021 roku ma prawa do dysponowania znakiem towarowym Ursusa i nazwą w kontekście licencji do produkcji maszyn rolniczych w Brazylii. Jest to strategicznie ważne posunięcie, dające możliwość wprowadzenia na hermetyczny brazylijski rynek wielu polskich produktów. Prawa do sprzedaży na rynki afrykańskie otwierają szerokie perspektywy na wprowadzenie polskich maszyn na "Czarny Ląd".
tags: #traktorek #kosiarka #ursus #gdzie #produkowany