W Internecie można znaleźć sporo ogłoszeń sprzedaży ciągników rolniczych typu SAM (Samodzielnie Wykonane). Przed laty wielu mniejszych rolników konstruowało samodzielnie tego typu traktorki, które miały charakter pomocniczych w gospodarstwie. Obecnie ten trend nadal się utrzymuje, a silnik Fiata 126p, popularnego „malucha”, często stanowi bazę dla takich konstrukcji.
Przykład Traktorka SAM z Ogłoszenia Internetowego
Przykładem takiej konstrukcji jest traktorek rolniczy typu SAM, wystawiony przez mieszkańca powiatu kolbuszowskiego na Podkarpaciu. Jak opowiadał syn właściciela, przez lata ten ciągnik służył w małym gospodarstwie i był agregowany z drobnymi maszynami rolniczymi oraz małą przyczepką. Właściciel zdecydował się na sprzedaż, ponieważ teren rolniczy się powiększył i potrzebny jest większy, profesjonalny traktor.
Ten konkretny egzemplarz został zbudowany na podzespołach Fiata 126p. Z tego samochodu pochodzi silnik benzynowy o pojemności 650 cm³ oraz skrzynia biegów, dzięki czemu ciągnik posiada 4 biegi do przodu i 1 do tyłu. Dodatkowo, do skrzyni dołożono pewne podzespoły ze skrzyni biegów od samochodu marki Syrena, co miało na celu polepszenie przełożenia na napęd traktorka. Z Fiata 126p pochodzą również: kierownica, kolumna kierownicza i fotel kierowcy. Ciągnik wyposażony jest w zaczep transportowy, umożliwiający ciągnięcie małej przyczepki, oraz tylny podnośnik TUZ, który jest sprawny. Działają także światła przednie i tylne. Jedyną zgłoszoną wadą tego traktora SAM jest wyciek oleju z silnika.
Samodzielna Budowa Kosiarki Samojezdnej na Bazie Fiata 126p
Wielu entuzjastów podejmuje się budowy własnych konstrukcji, takich jak kosiarki samojezdne, wykorzystując podzespoły Fiata 126p. Jeden z użytkowników podjął się budowy kosiarki samojezdnej z silnikiem Malucha, planując szerokość koszenia około 110 cm.
Wyzwania Konstrukcyjne i Dobór Elementów
- Koła łańcuchowe i zębate: Użytkownicy często stają przed problemem doboru odpowiednich kół łańcuchowych na zwolnice, aby uzyskać przełożenie, np. 4:1. Rolnicze koła są często zbyt masywne i drogie, dlatego rozważa się użycie części od motorów.
- Przeniesienie napędu: Kwestia przeniesienia napędu z koła pasowego pracującego w pionie na pracę w poziomie jest kluczowa. Można to zrealizować poprzez odpowiednie ułożenie pasków lub zastosowanie przekładni kątowej.
- Piasty do noży: Zakup gotowych piast do noży od kosiarki samojezdnej to często spory koszt, co skłania do szukania alternatywnych rozwiązań lub dorabiania ich samodzielnie.
- Paski napędowe: Przy napędzie noży pojawia się pytanie o odpowiedni typ paska. Zwykły pasek klinowy może nie przenosić wystarczających obciążeń, a paski zębate, choć efektywne, niosą ryzyko kolizji noży w przypadku przeskoczenia ząbka. Rozważa się zastosowanie dwustronnych pasków zębatych.
- Regulacja wysokości koszenia: Konieczność regulacji zawieszenia zarówno z tyłu, jak i z przodu, aby kosiarka kosiła równo w różnych położeniach.
Doświadczenia i Wnioski z Budowy (pierwszy projekt)
Projekty takie jak budowa kosiarki samojezdnej na bazie Malucha często przechodzą przez fazy testów i poprawek. Rama traktorka jest zazwyczaj projektowana jako niezbędne minimum, aby utrzymać konstrukcję. Szerokość koszenia, np. 113 cm, może budzić obawy o przygniecioną trawę pod kołami, ale odpowiednie ustawienie kół i ciąg powietrza pod nożami, unoszący trawę, mogą rozwiązać ten problem. Przełożenie z silnika na kosiarkę w stosunku 1:1,2 jest często stosowane, a obroty silnika są regulowane w zależności od wysokości trawy. W przypadku wyższej trawy, przy niższych obrotach, może być za mały "wiatr" z noży, by przepchnąć trawę do kosza.
Junkyard Fiat 126p engine rebuild part 2
Wady i Zalety Budowy Traktorka SAM z Silnikiem 126p
Budowa traktorka SAM z silnikiem Fiata 126p, zwłaszcza z poprzeczną skrzynią biegów połączoną z mostem Poloneza, wiąże się z szeregiem wyzwań i kompromisów.
Problemy z Układem Napędowym
- Przeciążanie półosi/zabieraków: Słabym punktem mogą być półosie mostu Poloneza, zwłaszcza przy większych kołach i dużym momencie obrotowym. Często zaleca się zrobienie przelotowego wałka lub rury przez mechanizm różnicowy, zamiast polegania na oryginalnych zabierakach.
- Zużycie skrzyni malucha: Skrzynia biegów z Malucha może szybko się zużywać, szczególnie przy cięższych pracach. Użytkowe biegi często ograniczają się do 3. i 4., a większe zrywy mogą prowadzić do uszkodzenia trybów lub łożysk.
- Zbyt duża liczba przekładni: Stosowanie dwóch skrzyń biegów i dodatkowych przekładni może zabierać moc silnika, który i tak ma niewielki moment obrotowy. Wielu konstruktorów radzi uprościć napęd, rezygnując z drugiej skrzyni na rzecz jednego sensownego przełożenia.
- Sprzęgło: Problemem może być także sprzęgło, choć można zastosować mocniejsze, np. z Żuka.
- Paski: Napęd na paskach daje radę, ale kontakt z olejem lub wodą może powodować ślizganie.
Ekonomiczność i Spalanie
Kwestia ekonomiczności budowy i eksploatacji traktorka z silnikiem 126p jest często podnoszona. Chociaż kiedyś benzyna była tańsza, obecnie koszty paliwa są wyższe. Niektórzy uważają, że takie rozwiązanie to "przerost formy nad treścią" do cięższych prac. Porównując z silnikami diesla, silnik Malucha może zużywać znacznie więcej paliwa przy tej samej pracy. Na przykład, przy zaorywaniu pola przez cały dzień, silnik 126p mógł spalić 30 litrów paliwa, podczas gdy diesel potrzebowałby 10 litrów.
Napęd na Jedną Oś vs. 4x4
Napęd na jedną oś, zwłaszcza w trudniejszym terenie, może być niewystarczający. Nawet przy napędzie 4x4, jak w przypadku niektórych ciągników, ważne jest odpowiednie przekazanie napędu na ziemię. W cięższych warunkach napęd na jedną oś, nawet z blokadą, może nie dać rady. Rozdział momentu obrotowego, np. 80/20, również ma znaczenie.
Alternatywne Rozwiązania Napędu i Silników
Zamiast silnika 126p, wielu konstruktorów poleca alternatywne jednostki napędowe, takie jak:
- Diesle: Silniki 1.6 D z Opla lub VW, 2.3 D z Opla czy Mercedesa ("beczki"). Charakteryzują się większym momentem obrotowym i niższą konsumpcją paliwa.
- Benzynowe: Fiat 900 (łańcuch, małe wymiary, dobrze znosi gaz), Oplowskie i VW silniki 1.4 i 1.6 z Kadetta, Golfa 2.
Silniki Andorii są również alternatywą, ale ich dostępność i cena mogą być problematyczne. Połączenie silnika 1.6 D z Opla ze skrzynią Opla, 3-biegową skrzynią z Żuka i mostem Żuka pozwala na zbudowanie oszczędnego traktorka z alternatorem i wspomaganymi hamulcami.
Fabryczne Traktorki Komunalne ZMB NK-2 na Bazie Fiata 126p
Nie tylko amatorzy, ale również przedsiębiorstwa podejmowały się produkcji traktorków na bazie Fiata 126p. Jednym z takich przykładów jest traktorek ZMB NK-2, który powstał bardziej do zadań komunalnych niż rolniczych. Producentem był Zakład Maszyn Budowlanych w Wadowicach, który od 1974 roku należał do Kombinatu Urządzeń Mechanicznych "Bumar-Łabędy" w Gliwicach.
Charakterystyka ZMB NK-2
W 1990 roku rozpoczęto produkcję pojazdu nazwanego ZMB NK-2. Ten ciągnik był wyposażony w dwucylindrowy silnik i skrzynię biegów od Polskiego Fiata 126p. Od tego samego samochodu pochodził także kokpit z licznikiem, kierownicą oraz siedziskiem. Z przodu traktorek posiadał podnośnik hydrauliczny (niezbędny do obsługi np. pługu śnieżnego) oraz wałek WOM.
Produkcja i Dostępność
Produkcja pojazdu trwała na pewno do 1991 roku, a być może dłużej. Niestety, powstało ich niewiele. Mimo informacji o trzech prototypowych sztukach, znanych jest co najmniej 7 egzemplarzy, które przetrwały do dziś. Wadowicki traktor ZMB NK-2 nie odbiegał od zachodnich konstrukcji pod względem designerskim czy wyposażeniowym. Jedynym mankamentem był benzynowy, zaledwie 24-konny silnik od Malucha, podczas gdy konkurencja z zachodu stosowała diesle o podobnej mocy, ale znacznie większym momencie obrotowym. Wybór silnika i skrzyni biegów z Fiata 126p był podyktowany względami ekonomicznymi - taka konstrukcja była łatwa i tania w obsłudze. W międzyczasie ZMB Wadowice przekształciło się w Fabrykę Urządzeń Mechanicznych i Sprężyn FUMiS-Bumar. Ze względu na małą produkcję (najprawdopodobniej kilkanaście sztuk) i eksploatację w ciężkich warunkach, niewiele pojazdów ZMB i FUMiS przetrwało do dziś i rzadko pojawiają się na sprzedaż.
Szczegółowy Opis Innej Konstrukcji SAM
Inna szczegółowo opisana konstrukcja traktorka SAM, napędzana silnikiem Fiata 126p o pojemności 600 cm³, była wykorzystywana do prac rekultywacyjnych działki. Traktorek został zbudowany z części pochodzących głównie ze złomowisk i szrotów, których koszt był naprawdę niewielki. Wiele elementów było samodzielnie naprawianych i regenerowanych, bez użycia specjalistycznych maszyn, a jedynie podstawowych narzędzi.
Podzespoły i Konstrukcja
- Koła: Przednie koła pochodzą z Trabanta, a tylne z przyczepy rolniczej z oponami balonowymi.
- Układ kierowniczy i zwrotnice: Z Żuka.
- Silnik: Z Malucha (600 cm³), po remoncie. Zamontowany jest z przodu.
- Skrzynia biegów: Napęd przenoszony jest na tylną oś poprzez połączone skrzynie biegów z Fiata 126p i wózka budowlanego Karolinka (WBN 2312), z dodatkową przekładnią redukcyjną 4:1. To pozwala na osiągnięcie maksymalnej prędkości około 30-35 km/h. Silnik i skrzynia zamocowane są na sprężynach i poduszkach gumowych, co redukuje drgania.
- Sprzęgło: Wykorzystuje tarczę z Syreny i docisk z Malucha.
- Rama i karoseria: Przednia belka wykonana jest z grubościennej rury, a maska z jednego kawałka blachy o grubości 1,5 mm, wzmocniona płaskownikiem.
- Fotel kierowcy: Zrekonstruowany z elementów ze złomowiska, z amortyzatorem ze starej pralki.
- Oświetlenie i bezpieczeństwo: Traktorek posiada oświetlenie, kierunkowskazy i inne osłony, co podnosi estetykę i bezpieczeństwo.
Konstrukcja ta charakteryzuje się niskim spalaniem i radzi sobie z przewozem około tony ziemi na przyczepce. Możliwe jest także podłączenie hydrauliki siłowej dzięki dodatkowym wałkom napędowym w skrzyni biegów, z wykorzystaniem pompy wspomagania od Audi 2.0e oraz rozdzielacza dwusekcyjnego. Ten przykład dowodzi, że przy odpowiednim zapleczu i umiejętnościach można stworzyć funkcjonalny pojazd z dostępnych, często używanych części.
Kwestie Prawne i Alternatywne Silniki
Pojazd Wolnobieżny i Przepisy
W kontekście traktorków SAM, istotne są przepisy dotyczące pojazdów wolnobieżnych. Według Kodeksu Drogowego, pojazd "wolnobieżny" nie ma określonych gabarytów, pojemności silnika ani ciężaru. Ustawodawca zastrzegł jedynie maksymalną prędkość. Traktorki SAM często kwalifikują się jako pojazdy wolnobieżne, co może wiązać się z pewnymi ułatwieniami w kwestii rejestracji i wymagań co do prawa jazdy (np. kategoria B dla pojazdów do 750 kg lub specjalistycznych za ciągnikiem rolniczym, czy B+E dla jednej przyczepy ciągnikiem rolniczym niezależnie od wagi).
Alternatywne Silniki i Modyfikacje
Dyskusje na forach i wśród konstruktorów często dotyczą możliwości przeróbek silnika na diesel lub zastosowania instalacji gazowej (LPG, autogaz). Wskazuje się na trudności z oryginalnym silnikiem 126p w cięższych pracach, gdzie często się przegrzewa. Dlatego popularne są sugestie dotyczące silników diesla, takich jak 1.6 D z Opla/VW, 2.3 D z Opla/Mercedesa, czy benzynowe jednostki z Fiata 900 lub Opla/VW 1.4/1.6. Odpowiednie połączenie silnika z odpowiednimi skrzyniami i mostami (np. od Frontery, Żuka) może stworzyć znacznie bardziej wydajny i niezawodny pojazd, niż konstrukcja oparta wyłącznie na podzespołach Malucha.