Traktorki spalinowe, często budowane w domowych warsztatach, stanowią cenną pomoc w pracach gospodarskich, zastępując większe i droższe ciągniki. Jednym z popularnych źródeł napędu dla takich konstrukcji są silniki pochodzące z motocykli WSK. Te jednostki napędowe, niegdyś powszechne w polskiej motoryzacji, dzięki swojej dostępności i relatywnie prostej budowie, znalazły drugie życie w amatorskich maszynach rolniczych i ogrodowych.
Historia i popularność silników WSK w zastosowaniach amatorskich
Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego w Świdniku, utworzona w 1951 roku, początkowo nie planowała produkcji motocykli. Jednak w 1954 roku rozpoczęto tam wytwarzanie jednośladów, zaczynając od modelu M06, identycznego z tym produkowanym przez Warszawską Fabrykę Motocykli (WFM). Początkowa partia dwudziestu motocykli powstała z części dostarczonych przez WFM, a różniło je jedynie logo na zbiorniku.
Z czasem świdnickie zakłady uniezależniły się, a modernizacja motocykla poszła inną drogą niż w WFM. Wraz z opanowywaniem produkcji, wzrastała liczba wytwarzanych WSK. W 1955 roku powstało ich 3 126. W 1957 roku warszawskie i świdnickie M06 otrzymały akumulator, umożliwiający instalację światła stop, sygnału dźwiękowego oraz poprawę jakości oświetlenia. Dostawcą silników do WSK była początkowo WFM.
Dynamiczny wzrost produkcji motocykli w Świdniku wymusił zwiększenie liczby wytwarzanych jednostek napędowych. Na początku 1959 roku WSK wprowadziła do produkcji nowe, zmodernizowane modele M06 L oraz M06 Z. Model M06 Z był jeszcze lepiej wyposażony, a jego rozwiązania zastosowano w modelu podstawowym M06-64 w 1964 roku. Kolejnym znaczącym modelem był WSK M06 B1, który otrzymał nowe błotniki, duże osłony boczne chroniące akumulator i gaźnik, a także silnik o mocy podniesionej do 7,5 KM. Wyróżniony krajowym znakiem jakości „1” w 1969 roku, model ten zakończył produkcję w 1971 roku po wyprodukowaniu 319 069 sztuk.
Od początku lat 70. ubiegłego wieku rozpoczęto produkcję modelu M21 W2 z silnikiem o pojemności zwiększonej do 175 cm³. Powstała wówczas również tak zwana „ptasia rodzina” modeli. W lutym 1970 roku całą krajową produkcję motocykli przeniesiono do WSK Świdnik. Produkowane tam od 1972 roku motocykle WSK M21 W-2 o pojemności 175 ccm były znacznie tańsze (13 500 zł) i dały początek popularnej serii niedrogich jednośladów, przeznaczonych głównie dla odbiorców wiejskich. W GS-ach, Domach Handlowych i Polmozbytach dostępne były WSK 125 i 175, które pod koniec lat 70. stały się obiektem drwin z powodu przestarzałej konstrukcji.
Produkcja motocykli WSK kontynuowana była do 1985 roku, kiedy to ostatni motocykl zjechał z taśmy montażowej 31 października. W latach świetności, odbiorcami WSK były kraje socjalistyczne, a także rynki tak egzotyczne, jak Arabia Saudyjska, Irak czy Kuba. Motocykle te, choć niejednokrotnie wyśmiewane, na stałe wryły się w pamięć i świadomość polskich motocyklistów, stanowiąc dziś cenną bazę dla renowacji i konstrukcji amatorskich, takich jak traktorki spalinowe.
Konstrukcja i budowa traktorka spalinowego
Budowa traktorka spalinowego z wykorzystaniem silnika WSK wymaga kreatywności i wiedzy mechanicznej. Użytkownicy tych maszyn wymieniają się doświadczeniami i rozwiązaniami, aby stworzyć funkcjonalne i wydajne pojazdy do prac w gospodarstwie domowym.
Wybór silnika i jego adaptacja
Najczęściej w amatorskich konstrukcjach wykorzystuje się silniki WSK 125 lub WSK 175 ze względu na ich dostępność i prostotę budowy. Silnik od Malucha to również popularna alternatywa. Jednym z kluczowych aspektów jest zapewnienie odpowiedniego chłodzenia.
- Chłodzenie silnika WSK:
- Jeden z pomysłów zakłada zamontowanie silnika z dmuchawy od Żuka.
- Inne rozwiązanie to przykręcenie wentylatora (np. od ruskiego alternatora - aluminiowego) do koła zamachowego i wykonanie z blachy tunelu doprowadzającego powietrze na głowicę i cylinder, pomysł zaczerpnięty z „Młodego Technika”.
- Współczesne konstrukcje testują również zastosowanie wentylatorów komputerowych, choć ich wydajność budzi wątpliwości. Sugeruje się wykorzystanie wentylatorów samochodowych dla lepszego efektu.
- Istnieje pomysł chłodzenia przy użyciu silnika elektrycznego.
Skrzynia biegów i układ napędowy
Odpowiednia skrzynia biegów jest kluczowa dla uzyskania odpowiedniego momentu obrotowego i prędkości. Popularne rozwiązania to:
- Skrzynia biegów z wózka budowlanego „Karolinka”: Uważana za idealną do traktorków z silnikiem od Malucha.
- Skrzynia biegów od „Dzika”: Inna opcja, ceniona za blokadę.
- Adaptacja skrzyń samochodowych: Użytkownik podzielił się doświadczeniem budowy traktorka z silnikiem WSK 125 i skrzynią biegów z Forda Escort, połączoną z silnikiem za pomocą łańcucha, co pozwoliło na uzyskanie dużego momentu obrotowego.
Do przeniesienia napędu często wykorzystuje się:
- Wał przegubowy od Żuka (wymagający spawania i adaptacji).
- Wał od Fiata 125, odpowiednio skrócony.
- Oryginalne zawieszenie silnika od Malucha do jego ramy.
Układ hydrauliczny
Hydraulika w traktorku znacząco zwiększa jego funkcjonalność, umożliwiając podnoszenie i opuszczanie narzędzi. Istnieją różne podejścia do jej budowy:
- Proste rozwiązania mechaniczne: Pług do śniegu wykonany z blachy starego bojlera, ustawiany pod skosem i podnoszony linką biegnącą pod ciągnikiem do podnośnika z tyłu. Zastosowanie trzech rolek i podnośnika z założoną linką na listwę jest praktyczne i nie wymaga węży ani siłowników.
- Pompy hydrauliczne:
- Pompy od C-330/360 są stosunkowo wydajne, ale oryginalnie przeznaczone do pracy w kąpieli olejowej w moście ciągnika, co oznacza, że nie są uszczelniane i słabo pracują na zewnątrz.
- Polskie pompy typu PZ10 (stosowane np. w „ostrówkach”, „rakach” od wspomagania) wymagają montażu sprzęgiełka (np. z wałka i trybka ze skrzyni od Komarka lub sprężarki klimatyzacji samochodu z elektromagnetycznym sprzęgłem).
- Pompa od wspomagania kierownicy samochodu jest prostszym, lecz mniej wydajnym rozwiązaniem. Nie wymaga sprzęgła, może cały czas mieszać olej i pracuje na niższych ciśnieniach (około 100 atmosfer).
- Alternatywą jest połączenie pompy z rozrusznikiem (np. 1,5-2,2 KW, najlepiej planetarnym, lub 2KW z Żuka/Poloneza 1.9d). Jeden z użytkowników opisał adaptację rozrusznika, w której kopułkę aluminiową ucięto, wyrzucono bendiks, a oś spiłowano na płetwę, do której dopasowano króciec z pręta.
- Siłowniki: Czasem używane są siłowniki jednostronne, a do ich zasilania stosowano dawne podnośniki hydrauliczne napędzane siłą mięśni (skrzynia z 10-15 litrami oleju i dwiema pompkami obsługiwanymi dźwignią).
- Praktyczna instalacja: Istnieją przykłady systemów, gdzie pompa z rozdzielaczem (np. z „wywracacza” dawnych przyczep, zwężonego o 7 cm) była wykorzystywana przez kilkanaście lat, z siłownikiem podpinanym pod ramiona w sezonie rolniczym, a na zimę przenoszonym na przód do sterowania spychaczem do śniegu.
Jak łatwo naprawić hydraulikę ciągnika
Koła i opony
Wybór kół i opon ma wpływ na przyczepność i właściwości jezdne traktorka. W dyskusjach pojawiają się sugestie dotyczące:
- Opon z quada (choć są drogie).
- Opon 12-calowych z bieżnikiem jodełkowym.
- Węższych opon 16-calowych.
Doświadczenia użytkowników i praktyczne aspekty
Użytkownicy traktorków WSK często dzielą się swoimi obserwacjami. Opinie na temat WSK są podzielone: niektórzy wspominają je jako sprzęt wiecznie psujący się, inni chwalą za małą awaryjność i łatwość obsługi. Liczba ofert motocykli WSK na rynku wtórnym jest stosunkowo duża. Często jednak są to zdekompletowane „złomy”, które mogą stanowić jedynie ubogą bazę do renowacji. Sensowne propozycje do wykorzystania zaczynają się od około 2 500 do 3 000 złotych.
Jednym z wyzwań w domowych konstrukcjach jest dopracowanie ramy i zawieszenia. Przykładem jest sytuacja, gdy silnik był przykręcony do przyspawanej na sztywno planszy, co powodowało pękanie ramy podczas pracy. W takich przypadkach zaleca się stosowanie oryginalnych rozwiązań, np. zawieszenia od Malucha, do silnika od Malucha, co minimalizuje problemy.
Zużycie paliwa w samodzielnie zbudowanych traktorkach bywa zmienne. Jeden z użytkowników wskazuje, że jego konstrukcja „pali” około 3-4,5 litra na godzinę, w zależności od wykonywanej pracy. Inne doświadczenie to „zmotoryzowana taczka” zużywająca około 2,5 litra benzyny na godzinę.
Inne zastosowania silników i próby reaktywacji
Na terenie Zakładów Metalowych w Nowej Dębie podejmowano próby reaktywowania produkcji jednośladów, opracowując kilka modeli motorowerów produkowanych w ograniczonej ilości. Na krótko podjęto również produkcję części zamiennych do eksploatowanych jeszcze silników motocykli WSK i motorowerów Romet. Najpoważniejszą inwestycją było jednak uruchomienie produkcji silników pomocniczych do rowerów. Silniki te, o pojemności 30 ccm i mocy 0,5 kW, wyposażone w bezstykowy zapłon i automatyczne sprzęgło, pojawiły się na krótko na krajowym rynku, ale nie spotkały się z dużym zainteresowaniem odbiorców. Niestety, produkt ten nie trafił „w swój czas”, gdyż rower współcześnie wykorzystywany jest głównie do rekreacji, a nie do przemieszczania się.