W Internecie można znaleźć sporo ogłoszeń sprzedaży ciągników rolniczych typu SAM (Samochód Amator), które przed laty wielu mniejszych rolników konstruowało samodzielnie jako pojazdy pomocnicze w gospodarstwie. Przypadkowo można natknąć się w sieci na nietypowe egzemplarze z silnikiem od popularnego „malucha”, czyli Fiata 126p.
Charakterystyka i Budowa Traktorków SAM na Podzespołach Fiata 126p
Wykorzystane Komponenty i Specyfika Konstrukcji
Traktorek SAM napędzany silnikiem Fiata 126p o pojemności 600 cm³ lub 650 cm³ często jest budowany z części pochodzących głównie ze złomowisk i szrotów, z samodzielnie przeprowadzanymi naprawami i regeneracją. Koszt takich części bywa naprawdę niewielki. Jedynymi nowymi elementami są zazwyczaj tylne opony wraz z dętkami oraz akumulator.
Przednie koła mogą pochodzić z Trabanta, a tylne z przyczepy rolniczej, często z oponami balonowymi. Układ kierowniczy i zwrotnice bywają adaptowane z Żuka. Silnik z malucha, często po remoncie, jest montowany z przodu, a napęd przenoszony jest na tylną oś. Silnik i skrzynia są często mocowane na sprężynach i poduszkach gumowych, co redukuje drgania. Sprzęgło może wykorzystywać tarczę z Syreny i docisk z Malucha. Przednia belka bywa wykonana z grubościennej rury. Maska może być zrobiona z jednego kawałka blachy o grubości 1,5 mm, wzmocniona płaskownikiem. Fotel kierowcy często jest rekonstruowany z elementów ze złomowiska, czasem z amortyzatorem ze starej pralki.
Z Fiata 126p pochodzą też: kierownica, kolumna kierownicza i fotel kierowcy. Traktorek często posiada zaczep transportowy, dzięki czemu może ciągnąć małą przyczepkę, oraz tylny podnośnik TUZ, który bywa w pełni sprawny. Działają także światła przednie i tylne, a także kierunkowskazy i inne osłony, co podnosi estetykę i bezpieczeństwo konstrukcji. Całość wraz z obudowami i oświetleniem to zazwyczaj dobrze dokończony projekt, a nie "radosna twórczość" pozbawiona osłon.
Układ Napędowy i Skrzynie Biegów
W wielu konstrukcjach napęd przenoszony jest poprzez połączone skrzynie biegów, na przykład z Fiata 126p i wózka budowlanego Karolinka (koleba WBN 2312), często z dodatkową przekładnią redukcyjną 4:1, co pozwala na maksymalną prędkość około 30-35 km/h. Ciągnik ma wówczas zazwyczaj 4 biegi do przodu i 1 do tyłu. Dodatkowo do skrzyni mogą być dołożone podzespoły ze skrzyni biegów od samochodu marki Syrena, aby polepszyć przełożenie na napęd traktorka. Możliwe jest podłączenie hydrauliki siłowej dzięki dodatkowym wałkom napędowym w skrzyni biegów, z wykorzystaniem pompy wspomagania od Audi 2.0e oraz rozdzielacza dwusekcyjnego.
Często spotykanym rozwiązaniem jest zastosowanie dwóch skrzyń biegów. Użytkownicy wskazują, że dzięki temu przy silniku 126p i jego niezbyt wielkiej mocy można pracować, nie żyłując silnika. Wolne przełożenia są potrzebne do pracy z pługiem czy przyczepką.
Zastosowanie i Wydajność
Traktorek SAM z silnikiem 126p jest wykorzystywany od lat do prac rekultywacyjnych działek, w małych gospodarstwach do agregowania z drobnymi maszynami rolniczymi i małą przyczepką. Pojazd radzi sobie z przewozem około tony ziemi na przyczepce. Spalanie jest zazwyczaj niskie. Traktorki takie są przydatne do odśnieżania i transportu opału na zimę na wsi, gdzie często mają płaskie tereny i jeden napęd jest wystarczający.
Traktor sam
Traktorek TUR10d jako Przykład
Traktorek TUR10d to przykład produkowanego seryjnie (choć w ograniczonej liczbie około 1000 sztuk) miniciągnika, który jest "zlepieńcem wielu polskich pojazdów". Wraz z nim często była oryginalna przyczepka, także produkcji ze Stąporkowa, na kołach Syrenki. W TURze można znaleźć rozrusznik (na linkę), dźwignię ssania i rozrusznika (jak w Maluchu, pomiędzy fotelami, pod dźwignią hamulca ręcznego) oraz dźwignię hamulca ręcznego. Rozruszniki z Maluszka miały modele 1ca90, natomiast 2ca90 już z Żuka bądź innego pojazdu. W modelu TUR10d zdarzają się problemy z pompą podnośnika (np. pompa zębata PZ2K-4 o ciśnieniu roboczym 10MPa, często prawoskrętna), która wymaga wymiany, oraz luzy w przekładni kierowniczej.
Opinie Użytkowników i Wskazówki Budowniczych
Wady i Zalety Silnika Fiata 126p w Traktorkach SAM
Dyskusje użytkowników wskazują na zalety, takie jak niska początkowa cena części i możliwość samodzielnej budowy. Jednakże, silnik 126p, zwłaszcza 650 cm³, jest często uznawany za niezbyt ekonomiczny i mało wydajny do ciężkich prac. Wielu uważa, że to trochę "przerost formy nad treścią", szczególnie przy obecnych cenach benzyny. Przy cięższych pracach polowych, jak zaorywanie pola przez cały dzień, silnik 126p może spalać nawet 30 litrów paliwa, co jest znacznie więcej niż w przypadku diesla (np. 10 litrów). Do ciężkiej pracy taki silnik się nie nadaje, ponieważ zaraz się przegrzewa. Spalanie około 2 litrów na godzinę (ok. 11 zł/godz.) jest również kwestionowane w kontekście wydajności. Silniki 600 cm³ bywają postrzegane jako lepsze od 650 cm³, choć różnice są minimalne i możliwa jest zamiana w ciągu godziny. Ważne jest dbanie o poziom oleju w silniku i skrzyniach oraz regularna wymiana paska rozrządu.
Problemy z Układem Napędowym i Alternatywne Rozwiązania
Typowe problemy przy budowie traktorka SAM z silnikiem 126p i poprzeczną skrzynią połączoną z mostem Poloneza to przeciążanie półosi/zabieraków, szybkie zużycie skrzyni malucha oraz za duża liczba przekładni, które zabierają moc. Jeśli stosuje się dwie skrzynie, najsłabszym ogniwem mogą być półosie mostu Poloneza, zwłaszcza przy większych kołach i dużym momencie. Poprzeczna skrzynia ciężko znosi jazdę w takim "papaju", a użytkowe biegi (3 i 4) są słabe i mogą ulec uszkodzeniu. Przy wszelkiego rodzaju przyczepkach, gdzie dociąża się tylną oś, obciążenia na układ napędowy stają się konkretne.
Najczęściej polecaną przeróbką jest zrobienie przelotowego wałka/rury przez mechanizm różnicowy i obspawanie go na wylot, zamiast polegania na oryginalnych zabierakach półosi. Wiele osób radzi jednak uprościć napęd i zrezygnować z drugiej skrzyni, ponieważ silnik 126p ma mały moment, a lepsze jest jedno sensowne przełożenie. Problemem może być sprzęgło, ale można zastosować mocniejsze z Żuka.
Alternatywą są silniki diesla (np. 1.6 z Opla lub VW, 2.3 d z Opla/Mercedesa, wszystkie diesle z "beczki") lub inne silniki benzynowe (np. 900 Fiata, Opla i VW 1.4 i 1.6 z Kadeta/Golfa 2), które są bardziej ekonomiczne i wydajne. Silnik diesla 1.6 ze skrzynią Opla i trzybiegową Żuka, połączony z mostem Żuka, zapewnia oszczędnego traktorka z alternatorem i wspomaganymi hamulcami.
Dyskutowano również o możliwościach przeróbek silnika na diesel, zastosowaniu instalacji gazowej (LPG, autogaz) oraz o przepisach dotyczących pojazdów wolnobieżnych i ciągników rolniczych, w tym wymogach prawnych i ubezpieczeniach.
Napęd i Opony
Napęd na jedną oś bywa kwestionowany, zwłaszcza w trudniejszym terenie. Traktory z napędem 4x4 (np. TZ4 K 14) lepiej radzą sobie w błocie pod górę z przyczepką. Przy napędzie 4x4 silnik z przodu jest optymalny, z rozłożeniem masy 70% na przód i 30% na tył, co poprawia jazdę pod górę i pozwala na zaczepienie przyczepki jednoosiowej bez obawy o podniesienie przodu. Do odśnieżania i przewożenia lżejszych rzeczy jeden napęd może być wystarczający.
Użytkownicy dzielą się doświadczeniami dotyczącymi łączenia skrzyń biegów, montażu i modyfikacji podzespołów z różnych pojazdów (Fiat 126p, Żuk, Syrena, Trabant, Karolinka, UAZ, Citroen C15, Opel Corsa, Ford Scorpio). Całkowite podwozie z mostami od Suzuki Samuraja to też jedna z propozycji usprawnienia.
Traktor sam
Aspekty Prawne
Zgodnie z Kodeksem Drogowym, pojazd "wolnobieżny" nie ma określonych gabarytów, pojemności silnika ani ciężaru, ale ustawodawca zastrzegł prędkość maksymalną. Pojazdem wolnobieżnym można jeździć bez rejestracji na prawo jazdy kategorii B, o ile jego prędkość maksymalna wynosi około 17 km/h. W takim przypadku, jeśli dobrze pamiętać, wystarczy opłacać tylko OC, a nawet czasem nie jest to wymagane. Na kategorię B można jeździć z przyczepami do 750 kg, a także ze specjalistycznymi za ciągnikiem rolniczym lub maszynami wolnobieżnymi, które mogą ważyć więcej. Kategoria B+E pozwala na jazdę z jedną przyczepą ciągnikiem rolniczym niezależnie od wagi i ilości osi.