Żurawie samojezdne – Informacje o kwalifikacjach UDT i eksploatacji

Żurawie samojezdne, powszechnie znane również jako żurawie samochodowe, to niezwykle użyteczne urządzenia wykorzystywane w szerokim zakresie prac montażowych, budowlanych, transportowych i przeładunkowych. Ich obsługa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji i pozwoleń, które wydawane są przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT).

Czym jest żuraw samojezdny?

Z definicji żuraw samojezdny jest rodzajem sprzętu do podnoszenia. Urządzenia te są umieszczane na podwoziach samochodów ciężarowych lub na specjalnych podwoziach samobieżnych, zaprojektowanych do współpracy z takim sprzętem. Żurawie samojezdne charakteryzują się unikalną konstrukcją, której głównymi elementami są wyciągarka i wysięgnik uchylny, umieszczone na obrotnicy. Dzięki takiej budowie urządzenie sprawdza się w dwóch trybach: dźwigowym oraz transportowym, pozwalając na wygodne podnoszenie, opuszczanie ładunków oraz ich swobodne przemieszczanie.

Rodzaje żurawi samojezdnych

Kwalifikacji żurawi samojezdnych dokonuje się, określając typ podwozia sprzętu. Pod tym względem wyszczególniamy żurawie:

• samochodowe
• gąsienicowe
• jezdniowo-terenowe
• terenowo-kołowe

Urządzenia dźwigowe tego typu mogą mieć również różne rodzaje napędu, w tym:

• spalinowo-mechaniczny
• spalinowo-elektryczny
• spalinowo-hydrauliczny

Do czego wykorzystuje się żurawie samojezdne?

Żurawie samojezdne mają bardzo szerokie zastosowanie. Zazwyczaj wykorzystuje się je na placach budowy, gdzie ułatwiają prace związane z montażem przy dużych obiektach przemysłowych, takich jak hale stalowe, hangary czy magazyny.

Ważnym sposobem wykorzystania żurawi samojezdnych jest ponadto ich używanie w trybie transportowym. Świetnie sprawdzają się one podczas prac o charakterze przeładunkowym, dlatego stosuje się je w miejscach takich jak zakłady pracy skoncentrowane na przeładunku oraz morskie porty.

Dzięki swojej optymalnej budowie żuraw samojezdny sprawdza się nawet w niekorzystnych warunkach, np. wtedy, gdy dostęp do danego miejsca jest utrudniony. Sprzęt wyróżnia się ponadto dużą mobilnością, umożliwiając poruszanie się nie tylko na terenie placu budowy, lecz także po drogach publicznych. Dlatego też dźwigi samojezdne służą również do usuwania niebezpiecznych, starych gałęzi, do montażu dachu, budowy altan, szklarni, a także są bardzo przydatne przy naprawie oświetlenia ulicznego.

Parametry techniczne żurawi samojezdnych

Znajomość podstawowych parametrów technicznych jest kluczowa dla bezpiecznej i efektywnej eksploatacji żurawi samojezdnych:

• Udźwig żurawia [t, kg]: maksymalna wartość obciążenia, dla której zaprojektowano urządzenie i dla której producent zapewnia jego prawidłową pracę. Dla żurawi maksymalny udźwig jest przyjmowany dla najmniejszej dopuszczalnej długości wysięgnika lub wysięgu. Do udźwigu nie wlicza się masy zblocza dolnego, haka - czyli ogólnie urządzeń niezdejmowalnych. Moment udźwigu to ciężar danego ładunku zawieszony na danym wysięgu żurawia.
• Wysięg [m]: odległość pozioma od osi obrotu części obrotowej żurawia do pionowej osi urządzenia ładunkowego (np. haka).
• Wysokość podnoszenia [m]: odległość pionowa od osi ustawienia żurawia do powierzchni oporowej urządzenia ładunkowego, które znajduje się w górnym położeniu roboczym. Uwaga: Wysokość podnoszenia należy zmniejszyć o wysokość ładunku oraz długość ewentualnego zawiesia, na którym ładunek jest zawieszony.
• Głębokość opuszczania [m]: odległość pionowa od poziomu ustawienia żurawia do urządzenia ładunkowego znajdującego się w maksymalnym dolnym położeniu. Głębokość tę można powiększyć o wysokość ładunku i długość zawiesi.
• Kąt obrotu [stopnie]: żuraw samochodowy posiada z reguły możliwość pełnego obrotu wysięgnika, lecz jest ona ograniczona, kiedy na wysięgniku znajduje się ładunek (nie wolno przenosić ładunku nad kabiną samochodu).
• Prędkości ruchów roboczych: podnoszenia/opuszczania [m/min], obrotu [1/m], teleskopowania [m/min]. Prędkość jazdy żurawia samochodowego wyraża się w km/h.
• Zdolność pokonywania wzniesień [stopnie]: największe dopuszczalne pochylenie podłoża, które może być pokonane przez żuraw przy stałej prędkości jazdy transportowej. Najczęściej są to wartości średnio 24-26 stopni.
• Masa żurawia [t]: masa własna żurawia z przeciwwagą i wysięgnikiem podstawowym, bez paliwa, z olejem hydraulicznym i minimalnym roboczym napełnieniem płynami chłodzącymi i smarującymi.

Kwalifikacje do obsługi żurawi samojezdnych (UDT)

Aby obsługiwać żurawie samojezdne, należy posiadać specjalne kwalifikacje i uprawnienia, wystawiane przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Można je uzyskać po ukończeniu kursu na żurawie kategorii II Ż. Szkolenie obejmuje zarówno wiedzę teoretyczną, jak i zajęcia praktyczne.

Wymagania dla kandydatów

Aby przystąpić do szkolenia, należy spełnić następujące warunki:

• Ukończyć 18 lat.
• Posiadać wykształcenie minimum podstawowe.
• Posiadać zaświadczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do prowadzenia żurawia samojezdnego.
• Posiadać ważne badania psychologiczne.

Warto zaznaczyć, że do obsługi samego urządzenia dźwigowego nie jest wymagane prawo jazdy kategorii C. Uprawnienia UDT dotyczą wyłącznie obsługi zainstalowanego na samochodzie urządzenia, a nie prowadzenia pojazdu.

Program szkolenia

Zgodnie z uzgodnionym z Urzędem Dozoru Technicznego programem, kurs na żurawie kategorii II Ż (który trwa około 40 godzin) omawia następujące zagadnienia:

• Wiadomości o dozorze technicznym i wymagania kwalifikacyjne.
• Informacje o udźwigu (prawidłowe odczytywanie wykresów).
• Pojęcie stateczności urządzenia.
• Budowa żurawi samojezdnych.
• Rodzaje zabezpieczeń.
• Wyposażenie elektryczne, mechaniczne, hydrauliczne, pneumatyczne.
• Obsługa żurawi samojezdnych.
• Obsługa zawiesi i współpraca z hakowymi.
• Warunki bezpiecznej pracy.
• Przepisy BHP związane z obsługą oraz postępowanie w przypadku niebezpiecznych uszkodzeń.
• Praktyka obsługi urządzenia.

Egzamin państwowy UDT

Kurs kończy się egzaminem państwowym, który przeprowadza komisja kwalifikacyjna w składzie co najmniej dwuosobowym. Termin egzaminu jest wyznaczany maksymalnie do 30 dni roboczych od dnia złożenia kompletnego wniosku.

Egzamin składa się z dwóch części:

1. Część teoretyczna: przeprowadzana jest w formie pisemnej. Aby ją zaliczyć, należy odpowiedzieć poprawnie na co najmniej 11 z 15 pytań, co oznacza uzyskanie ponad 70% pozytywnych odpowiedzi. Pozytywne zaliczenie części teoretycznej jest warunkiem przystąpienia do części praktycznej.
2. Część praktyczna: odbywa się na urządzeniu. W trakcie egzaminu inspektor decyduje, które urządzenie zabezpieczające zostanie poddane weryfikacji. Znajomość działania urządzeń zabezpieczających, takich jak ogranicznik udźwigu (który zapobiega przekroczeniu dopuszczalnego obciążenia dźwigu, choć jego testowanie wymaga przeciążenia sprzętu, co jest zabronione podczas standardowych czynności operatorskich), jest kluczowa. Odpowiednie przygotowanie i zrozumienie zasad bezpieczeństwa to gwarancja sukcesu na egzaminie i bezpiecznej pracy w przyszłości.

Po pozytywnym wyniku egzaminu z obu części Urząd Dozoru Technicznego wydaje odpowiednie zaświadczenie kwalifikacyjne, uprawniające do obsługi danego typu żurawia.

Zakres uprawnień i ich ważność

Co obejmują uprawnienia na żurawie samojezdne?

Ustawodawca rozszerzył zakres uprawnień, dzięki czemu wszyscy, którzy pozytywnie przeszli egzaminy na żurawie samojezdne (kategoria II Ż), mają możliwość obsługi:

• żurawi samojezdnych,
• żurawi przenośnych (np. HDS),
• żurawi przewoźnych,
• żurawi stacjonarnych warsztatowych.

Uprawnienia te są bez ograniczenia tonażowego i wysięgu. Zaświadczenie kwalifikacyjne UDT-IIŻ jest ważne zarówno na terenie kraju, jak i za granicą.

Termin ważności uprawnień UDT

Po zakończonym kursie i pozytywnym wyniku egzaminu UDT kursant otrzymuje terminowe uprawnienia, których ważność wynosi od 5 do 10 lat, w zależności od rodzaju urządzenia technicznego. Do wejścia w życie Rozporządzenia Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. wszystkie zaświadczenia kwalifikacyjne operatorów żurawi, które zostały wydane na podstawie postępowań wszczętych przed dniem 01.06.2019 r. (i nie posiadają na dokumencie daty ważności), utraciły ważność z dniem 01.01.2024 r. Zaświadczenia wydane po 01.06.2019 r. tracą ważność zgodnie z datą na dokumencie.

Okres ważności przedłużonego zaświadczenia jest liczony od daty upływu ważności posiadanego dokumentu. Zaświadczenie kwalifikacyjne nieposiadające na dokumencie daty ważności (wydane przed 01.06.2019 r.) straciło ważność z dniem 01.01.2024 r., natomiast zaświadczenia z widoczną datą ważności - zgodnie z tą datą. Do czasu, kiedy posiadane zaświadczenie kwalifikacyjne nie straci ważności, osoba posiadająca przedłużone zaświadczenie nie będzie mogła się nim posługiwać.

Procedura przedłużania uprawnień UDT

Urząd Dozoru Technicznego przedłuża okres ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych wydanych na podstawie ustaw i rozporządzeń dotyczących dozoru technicznego. Przedłużanie okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych podlega zaświadczeniom kwalifikacyjnym z zakresu obsługi oraz konserwacji urządzeń technicznych.

Wniosek o przedłużenie

Wniosek o przedłużenie zaświadczenia kwalifikacyjnego należy złożyć nie później niż do 3 miesięcy przed dniem upływu okresu ważności zaświadczenia. Wniosek złożony po tym terminie nie zostanie rozpatrzony. Ważne jest, aby wniosek mógł złożyć tylko osoba, na którą wydane jest zaświadczenie, i tylko do jednostki dozoru technicznego (UDT, TDT, WDT), która pierwotnie wydała zaświadczenie.

Wymagane oświadczenie

Składając wniosek, wnioskodawca musi złożyć oświadczenie potwierdzające, że przez co najmniej trzy lata w okresie ostatnich pięciu lat ważności zaświadczenia wykonywał czynności w zakresie określonym w zaświadczeniu kwalifikacyjnym. Wnioskodawca oświadcza również, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, wynikającej z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Treść oświadczenia to:

„Oświadczam, że wykonywałem(-łam) czynności w zakresie określonym we wskazanym w tym wniosku zaświadczeniu kwalifikacyjnym przez co najmniej trzy lata, w okresie ostatnich 5 lat ważności tego zaświadczenia. Jestem świadomy(-ma) odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, wynikającej z art. 233 § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.”

Sposoby składania wniosku

Wniosek o przedłużenie można złożyć w formie elektronicznej poprzez portal eUDT (portal klienta), do czego potrzebny jest profil zaufany lub podpis kwalifikowany. Dla osób nieposiadających profilu zaufanego lub podpisu kwalifikowanego wniosek można pobrać ze strony UDT (Wnioski i formularze) i złożyć tradycyjnie.

Zasady wyboru zakresu przedłużanego zaświadczenia

Składając wniosek, należy wybrać „rodzaj urządzenia technicznego” zgodnie z klasyfikacją określoną w załączniku nr 3 kolumna b do rozporządzenia. W przypadku zaświadczeń ważnych do 01.01.2024 r. (bez daty ważności na dokumencie) jeden wniosek odpowiada jednemu rodzajowi urządzenia. Jeśli zaświadczenie obejmuje dwa lub więcej rodzajów urządzeń, osoba zainteresowana może złożyć wniosek o przedłużenie okresu ważności zaświadczenia dla każdego rodzaju urządzenia oddzielnie. W przypadku zaświadczeń z datą ważności na dokumencie jeden wniosek odpowiada jednemu zaświadczeniu, a zakres jest zgodny z posiadanym dokumentem.

Weryfikacja wniosku

Właściwy Oddział UDT rozpatrzy wniosek bez zbędnej zwłoki. Wnioski niekompletne nie będą rozpatrywane. W przypadku stwierdzenia niezgodności danych wnioskodawca jest powiadamiany o konieczności dokonania niezbędnych uzupełnień w terminie do 7 dni. Jeżeli wniosek nie zostanie uzupełniony w terminie 7 dni, postępowanie uznawane jest za zakończone.

Gdzie pracować jako operator żurawi samochodowych?

Osoby, które posiadają kwalifikacje do obsługi żurawi samochodowych, mogą znaleźć zatrudnienie w wielu branżach, w tym na placach budowy, w zakładach produkcyjnych i montażowych, w firmach transportowych i logistycznych, w portach, a także w przedsiębiorstwach świadczących usługi w zakresie utrzymania infrastruktury (np. naprawa oświetlenia ulicznego, usuwanie drzew).

tags: #udt #zuraw #samochodowy