Spisanie umowy przedwstępnej i wpłacenie zadatku pozwala zabezpieczyć interesy zarówno kupującego, jak i sprzedającego. W ten sposób, na wypadek niewykonania umowy, strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go wpłaciła, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
Czym różni się zadatek od zaliczki?
Pojęcia zadatku i zaliczki bywają bardzo często ze sobą mylone. Bardzo ważne jest, aby w umowie przedwstępnej dokładnie i wyraźnie wskazać, czy decydujemy się na wpłacenie zaliczki, czy też zadatku. Zły wybór może nieść ze sobą przykre konsekwencje.
Zaliczka - definicja i konsekwencje
Pojęcie zaliczki, choć pojawia się w przepisach Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), nie ma swojej definicji legalnej. Z praktyki jednak wynika, że zaliczka to część ceny, która jest opłacana jeszcze przed wykonaniem umowy. Jeżeli umowa dojdzie do skutku, tj. samochód zostanie sprzedany kupującemu, który wpłacił zaliczkę, to tę zaliczkę sprzedający zaliczy w poczet wynagrodzenia.
Przykład:
- Kupujący X podpisał ze sprzedającym Y umowę przedwstępną w sprawie kupna samochodu.
- Ustalili, że X wpłaci zaliczkę w kwocie 2000 zł, co też X zrobił.
- Po pewnym czasie X rozmyślił się i stwierdził, że nie chce kupować tego samochodu.
- Y musi zwrócić niedoszłemu kupującemu całą zaliczkę.
- Podobnie byłoby, gdyby Y sprzedał samochód komuś innemu - Y musiałby tylko zwrócić X zaliczkę.
Zaliczka nie pełni więc funkcji zabezpieczającej, ponieważ nie ma żadnych konsekwencji wcześniejszego zerwania umowy - wpłacona zaliczka i tak, co do zasady, podlega zwrotowi.
Zadatek - definicja i funkcje zabezpieczające
Przepisy k.c. lepiej wyjaśniają znaczenie i funkcję zadatku niż to robią w przypadku zaliczki. Kwestia zadatku została uregulowana w art. 394 k.c. Zgodnie z tym przepisem, wpłacony przy zawarciu umowy zadatek ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron, druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować.
Przykład:
- Kupujący X zawarł ze sprzedającym Y umowę przedwstępną w sprawie zakupu auta.
- Umówili się, że X wpłaci 2000 zł zadatku, co też uczynił.
- Po pewnym czasie okazało się, że Y sprzedał ten samochód komuś innemu.
- Sprzedawca jest więc zobowiązany do oddania kupującemu dwukrotności zadatku (4000 zł) na skutek niewykonania umowy.
Widać więc, że zadatek w oczywisty sposób pełni funkcję zabezpieczającą przed niewykonaniem umowy. Strona, która poniosła szkodę poprzez niewykonanie umowy przez drugą stronę, może zażądać dwukrotnie większego zadatku od tego, który wpłaciła.
Kiedy zadatek podlega zwrotowi?
Jeżeli umowa dojdzie do skutku, to zadatek jest zaliczany w poczet wynagrodzenia (chyba że jest to niemożliwe, wówczas zadatek podlega zwrotowi). W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada.
Po zapoznaniu się z istotą zadatku oraz zaliczki widać wyraźnie, że to zadatek pełni o wiele skuteczniejszą funkcję zabezpieczającą. Przy zakupie auta, chcąc mieć pewność, że sprzedawca nie odsprzeda go komuś innemu, należy więc zdecydować się na zadatek.
ZALICZKA vs ZADATEK - Jakie są między nimi różnice?
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 459 z późn. zm.).