Zakup używanego ciągnika, kombajnu lub innej maszyny rolniczej z zagranicy to decyzja, którą podejmuje wielu rolników. Aby dokonać właściwego wyboru i uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek, kluczowe jest kompleksowe sprawdzenie pojazdu, a zwłaszcza jego numeru identyfikacyjnego - VIN.
Znaczenie numeru VIN przy zakupie używanych maszyn rolniczych
Niezależnie od tego, czy planujesz samodzielne poszukiwanie ofert na rynku zagranicznym (np. w Niemczech, Holandii czy innych krajach UE), czy też korzystasz z pomocy polskich pośredników, każde ogłoszenie warto bardzo dokładnie sprawdzić pod kątem stanu prawnego danego ciągnika lub maszyny rolniczej. Samodzielne sprowadzenie sprzętu z zagranicy wymaga zakrojonych na szeroką skalę poszukiwań na zagranicznych portach ogłoszeniowych i aukcyjnych, zorganizowania podróży i środków transportu oraz dopełnienia formalności na granicy. Warto jednak pamiętać, aby korzystać z ofert sprawdzonych pośredników prowadzących zarejestrowaną działalność gospodarczą i cieszących się dobrymi opiniami w swojej branży.
Ciągniki i przyczepy rolnicze możemy sprawdzić na podstawie numeru VIN (unikalny numer nadwozia). Możemy zgłosić się do najbliższej jednostki policji i podać numery identyfikacyjne spisane z pojazdu lub sprzętu.
Czym jest numer VIN? Definicja, historia i normy
Zgodnie z ogólnie przyjętymi standardami, każdy pojazd musi mieć jakąś charakterystyczną cechę, która będzie go jednoznacznie identyfikować spośród wielu egzemplarzy tej samej marki, typu, wersji, a nawet wariantu. Jest nią potocznie nazywany numer nadwozia, jednak w praktyce spotykamy się z wieloma odmianami tego typu ocechowania. Numer VIN (Vehicle Identification Number/numer identyfikacyjny pojazdu) to unikalny kod, który jest przypisany do każdego pojazdu silnikowego. Oznaczenie jest nadawane przez producenta w momencie wprowadzenia auta do sprzedaży.
Numer VIN po raz pierwszy zastosowano w 1954 r. w Stanach Zjednoczonych. Aby umożliwić jednoznaczną identyfikację samochodów, numer identyfikacyjny pojazdu (VIN) stał się częścią międzynarodowego standardu identyfikacyjnego od 1981 r. Od 1980 r. producentów pojazdów obowiązuje międzynarodowa norma ISO3779 dotycząca znakowania nadwozi lub podwozi 17-znakowym numerem identyfikacyjnym, potocznie nazywanym numerem VIN (ISO standards 3779 1977, modyf. 1983 IOSVIN). W Polsce numer VIN określa norma PN81/S02051, a po poprawkach jest to norma oznaczona symbolem PN92/S02060 „Pojazdy drogowe. Numery Identyfikacyjne Pojazdów (VIN). Części składowe i budowa”.
Zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich niezbędnego wyposażenia (DzU 2003.32.262 ze zmianami) każdy pojazd musi posiadać jakąś cechę identyfikacyjną, czyli numer. W tym przypadku słowa „pojazd” oraz „numer” mają bardzo szerokie znaczenie. Pojazdem jest jakieś urządzenie lub maszyna wyposażone w koła, będące w stanie przetaczać się po drodze, domyślnie drodze publicznej. Nie jest ważne, czy będzie on toczyć się dzięki napędowi silnika lub mięśni, czy też grawitacji. Ważne jest, że ma koła i z technicznego punktu widzenia może przemieszczać się po drodze.
Ustawa „Prawo o ruchu drogowym” rozróżnia kilka rodzajów pojazdów oraz je definiuje. Definicje te są istotne, ponieważ rozporządzenie w sprawie warunków technicznych przewiduje różne możliwości wyposażenia pojazdu w cechy identyfikacyjne, w wielu przypadkach uzależnione od daty pierwszej rejestracji. Zgodnie z § 11, pojazd samochodowy (czyli taki, który jest wyposażony w silnik) zarejestrowany po 1 stycznia 1995 r. oraz motocykl i motorower zarejestrowane po 1 stycznia 2003 r., wymagają numeru identyfikacyjnego VIN, czyli cechy identyfikacyjnej o określonej budowie oraz zawartości, nadanej i umieszczonej przez producenta pojazdu. Numer musi być umieszczony w sposób trwały na nadwoziu, ramie lub innym podobnym podstawowym elemencie konstrukcyjnym.
Temat cech identyfikacyjnych w ciągnikach rolniczych, w tym ciągnikach leśnych, pojazdach wolnobieżnych oraz przyczepach przeznaczonych do łączenia z tymi pojazdami, zostaje przeniesiony na inną płaszczyznę, czyli do rozdziału związanego z wymaganiami w stosunku do tych pojazdów (§ 44 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz ich niezbędnego wyposażenia). Zgodnie z zapisami dotyczącymi ciągników rolniczych, ich pochodnych oraz przyczep do łączenia, pojazdy powinny mieć „jakieś” cechy.
Numer VIN zastąpił poprzednio używany numer podwozia, jednak w języku potocznym VIN jest często nadal nazywany jest numerem podwozia. VIN jest 17-znakowym ciągiem liter i cyfr bez spacji lub liter Q (q), I (i) i O (o); pomija się je, aby uniknąć pomyłki z cyframi 0 i 1. Kombinacja znaków numeru VIN obejmuje litery i cyfry z pominięciem liter I, O oraz Q.
Struktura 17-znakowego numeru VIN
Numer VIN to 17-cyfrowy kod składający się z cyfr i liter, który rejestruje producenta, model i inne niezmienne informacje o pojeździe. Każda sekcja VIN zawiera konkretną informację o pojeździe, w tym rok, kraj i fabrykę produkcji; marka i model; i numer seryjny.
Numer VIN składa się z trzech głównych sekcji:
- WMI (World Manufacturer Identifier) - pierwsze trzy znaki, identyfikujące producenta pojazdu.
- VDS (Vehicle Descriptor Section) - znaki od 4 do 9, określające szczegółowe informacje techniczne o pojeździe.
- VIS (Vehicle Identifier Section) - znaki od 10 do 17, unikalnie identyfikujące konkretny egzemplarz.
WMI (World Manufacturer Identifier) - pierwsze trzy znaki
Pierwsze trzy cyfry numeru VIN oznaczają tzw. światowy identyfikator producenta (WMI/World Manufacturer Identifier), nazywany również światowym kodem producenta, w którym zawarto kraj produkcji i producenta pojazdu. Pierwsza cyfra lub litera oznacza kraj produkcji. W Afryce (A‑H), Azji (J-R) i Europie (S-Z) używane są litery, natomiast w Ameryce Północnej (1−5), Australii (6−7) i Ameryce Południowej (8−0) używane są cyfry. Drugi znak identyfikuje określonego producenta, a trzeci, w połączeniu z pierwszymi dwoma, ostatecznie wskazuje na konkretnego producenta lub rodzaj pojazdu (np. pojazdów specjalnych lub zabudów).
VDS (Vehicle Descriptor Section) - znaki od 4 do 9
Znaki od 4 do 9 (VDS) to opis pojazdu. Ta część numeru VIN zawiera dane o konstrukcji pojazdu. I tak od 4 do 8 znaku mogą być zawarte informacje o typie nadwozia (sedan, kombi, SUV itp.), rodzaju silnika (benzynowy, diesel, elektryczny), serii lub modelu pojazdu, typie napędu (na przód, tył, 4x4). Dziewiąty znak jest cyfrą kontrolną stosowaną głównie w USA do weryfikacji poprawności VIN-u. VDS to sześcioznakowy opis modelu, czyli ogólna charakterystyka pojazdu, którą koduje producent.
VIS (Vehicle Identifier Section) - znaki od 10 do 17
Znaki od 10 do 17 (VIS) to numer seryjny pojazdu, czyli numer konkretnego egzemplarza. Dziesiąty znak oznacza rok modelowy pojazdu. Należy pamiętać, że rok modelowy nie odpowiada rokowi produkcji. Jak odczytać rok modelowy w numerze VIN? Litery od A do Y (bez I, O, Q, U i Z) oznaczają lata od 1980 do 2000, natomiast cyfry od 1 do 9 oznaczają lata od 2001 do 2009. Jedenasty znak oznacza miejsce, zakład produkcji pojazdu. I tak np. litera W dla modeli Volkswagena oznacza Wolfsburg, B dla BMW oznacza fabrykę w Monachium, a U dla Hyundaia Ulsan. Kolejne znaki od 12 do 17 to unikalny numer seryjny pojazdu połączony z modelem i serią.
W pojazdach marek należących do francuskiego producenta PSA: Citroen, DS, Peugeot, Opel (modele PSA), stosowany jest kod ORGA. Kod ORGA (numer produkcyjny) znajduje się obok informacji o wymaganym ciśnieniu w ogumieniu przeważnie na lewym słupku B (nie na tabliczce znamionowej).
Gdzie znaleźć numer VIN?
Numer VIN znajdziemy w dowodzie rejestracyjnym (pole E) oraz na tabliczce znamionowej. Numer VIN można znaleźć na karoserii auta, najczęściej w komorze silnika w okolicy kopuł amortyzatorów, na podłodze bagażnika lub w okolicach drzwi. W nowoczesnych samochodach numer VIN znajduje się również na dole przedniej szyby. Numer identyfikacyjny pojazdu stanowi integralną część dokumentów pojazdu.
Rozmieszczenie numeru VIN jest różne u różnych producentów, inne w samochodach osobowych i inne w ciężarowych czy specjalnych. Norma jakościowa ISO-3779 reguluje w Unii Europejskiej zapis numeru VIN w określonych sekcjach. Rozporządzenie Unii Europejskiej nr 19/2011 w sprawie zbliżania ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do tabliczek znamionowych i oznakowania identyfikacyjnego pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz sposobu i miejsca ich umieszczania przywołuje pakiet norm ISO jako obowiązujący sposób oznakowania VIN pojazdów w całej Europie.
Możliwe sposoby umieszczania VIN to:
- Umieszczenie VIN bezpośrednio na części pojazdu, np. nadwoziu, ramie lub innym podobnym podstawowym elemencie konstrukcyjnym po prawej stronie pojazdu.
- Umieszczenie VIN na oddzielnej płytce trwale przymocowanej do pojazdu.
- Umieszczenie VIN jednocześnie zgodnie z pkt 1 i 2.
Pojazdy wyprodukowane na rynek amerykański mogą nie posiadać wybitego na elemencie nadwozia numeru VIN; może on znajdować się wyłącznie na tabliczce przymocowanej do elementu podszybia czołowego. Fabryczne oznakowanie VIN na tzw. nadwoziach ramowych powinno być uznane za spełniające wymóg trwałego umieszczenia. Numer VIN zawsze powinien być czytelny.
Specyfika lokalizacji VIN w ciągnikach rolniczych (np. Massey Ferguson)
W ciągnikach Massey Ferguson numer VIN zawiera informacje o modelu, roku produkcji, miejscu montażu i numerze seryjnym. W ciągnikach tej marki numer VIN najczęściej jest wybity na metalowej tabliczce lub bezpośrednio na ramie. W wielu modelach, szczególnie serii MF 3000, 4200 oraz 5400, numer VIN umieszczony jest na prawej stronie ramy, tuż pod kabiną. W niektórych wersjach Massey Ferguson, zwłaszcza z serii MF 6000 i MF 7600, VIN wybity jest bezpośrednio na obudowie skrzyni przekładniowej, po stronie prawej. Nowsze modele, takie jak MF 5700S czy MF 8S, często mają dodatkową tabliczkę znamionową umieszczoną w kabinie, zwykle po prawej stronie kolumny kierownicy lub w okolicy schowka narzędziowego. Starsze ciągniki, produkowane jeszcze w latach 80. i 90., mogą mieć numer wybity na wsporniku maski lub przedniej części ramy.
Dostęp do oznaczeń może być utrudniony przez warstwę oleju, pyłu lub korozji. Zdarza się, że oznaczenie jest na tyle skorodowane lub starte, że nie da się go odczytać. W takiej sytuacji należy skonsultować się z autoryzowanym serwisem MF, który na podstawie innych numerów seryjnych (np. silnika czy skrzyni biegów) będzie w stanie pomóc.
Dlaczego warto sprawdzać VIN przed zakupem?
Numer VIN to odpowiednik numeru PESEL dla samochodu. W tych kilkunastu cyfrach i literach zapisane są najważniejsze dane dotyczące pojazdu. Sprawdzenie auta po numerze VIN pozwala uzyskać konkretne informacje na temat danego pojazdu. Są to najważniejsze informacje podstawowe, takie jak: marka i model pojazdu, data jego produkcji, typ i kolor nadwozia, typ silnika i rodzaj paliwa. Konkretna liczba informacji zamieszczonych w numerze VIN zależy od producenta, a dopiero rozkodowanie numeru pozwala uzyskać więcej informacji np. o wyposażeniu.
W kompleksowych raportach VIN przygotowywanych przez specjalistyczne firmy bardzo często pojawiają się także zdjęcia pojazdu (pochodzące m.in. z aukcji internetowych, na których samochód był wystawiany i sprzedawany). Takie dane pozwalają ustalić, czy sprzedający nie cofnął licznika lub ciągnik nie jest po wypadku (niestety takie sytuacje zdarzają się podobnie, jak w przypadku używanych samochodów z zagranicy). Kolejnym krokiem powinno być bardzo dokładne sprawdzenie stanu technicznego maszyny i porównanie numeru silnika z zapisem w dowodzie rejestracyjnym. W przypadku ciągników pomoc można uzyskać w serwisach specjalizujących się w ich naprawie, które oceniają stan nadwozia (m.in. elementów nośnych).
Sprawdzenie VIN może pomóc także w podjęciu decyzji np. przy zakupie danego samochodu lub modelu. Historia danego pojazdu, która kryje się w numerze VIN, obejmuje także informacje na temat przeglądów autoryzowanych (od 2014 roku) o przebiegu pojazdu, naprawach wykonywanych w serwisach autoryzowanych przez producenta. Powinny się tam znajdować informacje na temat kradzieży auta, jego szkodach komunikacyjnych, aukcjach internetowych, na których samochód był wystawiany i sprzedawany.
W razie kradzieży numer VIN umożliwia identyfikację danego pojazdu. Kolor nadwozia, tablice rejestracyjne, można łatwo zmienić, numer VIN pozostaje taki sam. Dlatego warto zadbać, aby zawsze można go było odczytać. Przed zakupem używanego ciągnika zawsze warto zweryfikować numer VIN w kilku miejscach, aby upewnić się, że nie był on modyfikowany. Oznaczenia na ramie, tabliczce i w dokumentach muszą być zgodne.
Warto także pamiętać, że w niektórych krajach numer VIN w starszych maszynach może mieć mniej niż 17 znaków, co jest zgodne z ówczesnymi normami.
Jak sprawdzić numer VIN?
Sprawdzenie numeru VIN można zlecić wyspecjalizowanej firmie zajmującej się jego rozkodowywaniem. Istnieje w Polsce wiele serwisów internetowych, które umożliwiają sprawdzenie auta po tym numerze. Usługa w podstawowej wersji jest darmowa. Bardziej szczegółowe raporty generowane są odpłatnie. W pierwszej kolejności warto wygenerować darmowy raport, pozwoli ocenić historię pojazdu. Jeśli wygenerowany raport z numeru VIN będzie zawierał za mało informacji, wtedy warto skorzystać z jednego z płatnych raportów. Ich autorzy korzystają z własnych baz danych, stacji kontroli pojazdów, ASO i policji.
Uwaga! Nigdy nie wolno bezkrytycznie w 100% polegać na odczytanych danych z numeru VIN. Może w nim nie być niektórych zdarzeń, np. niezgłoszonych wypadków, nieewidencjonowanych napraw lub nieksięgowanych zdarzeń itp. Zawsze potrzebna jest rozwaga, chłodne podejście, weryfikacja i samo sprawdzenie. Z praktyki wiadomo, że często np. na giełdach sprzedający łączy się z danym serwisem i otrzymuje "dobre" dane pojazdu. Wydrukować tego nie można, bo nie ma drukarki. Dlatego lepiej sprawdzić jeszcze samemu taki pojazd np. na innym serwisie lub serwisach.
Problemy z nieczytelnym numerem VIN i procedura jego odtworzenia
Pomimo tego, że numer VIN umieszczony jest w trudno dostępnym miejscu, może się zdarzyć, że ulegnie on uszkodzeniu. Najczęściej dochodzi do tego w czasie wypadku, kolizji lub nieprawidłowo przeprowadzonej naprawy, zwłaszcza gdy uszkodzone zostanie miejsce, w którym umieszczony został numer identyfikujący pojazdu. Starsze ciągniki mogą mieć numer wybity na wsporniku maski lub przedniej części ramy. Dostęp do oznaczeń może być utrudniony przez warstwę oleju, pyłu lub korozji.
Nieczytelny VIN oznacza dla właściciela spore kłopoty. Po pierwsze, pojazd z pewnością nie przejdzie przeglądu okresowego. A po drugie, w czasie kontroli drogowej auto może zostać uznane za kradzione. Gdy w Twoim aucie zauważysz nieczytelny nr VIN, konieczne jest nadanie nowego numeru identyfikującego pojazdu. Nie jest to skomplikowana procedura, jednak wymaga trochę czasu ze strony właściciela pojazdu.
Procedura odtworzenia numeru VIN:
- Kontakt z rzeczoznawcą samochodowym: Sporządzi on opinię, w której powinna znajdować się jedna z poniższych informacji:
- wskazanie pierwotnej cechy identyfikacyjnej,
- jednoznaczne wykluczenie celowego działania mającego na celu uszkodzenie numeru VIN,
- brak oryginalnego numeru VIN.
- Wniosek do wydziału komunikacji: Z wydaną przez rzeczoznawcę opinią właściciel pojazdu udaje się do wydziału komunikacji odpowiedniego do jego miejsca zamieszkania. Tam składa wniosek o nadanie nowego numeru VIN. Wraz z nim konieczne jest przedstawienie:
- dowodu rejestracyjnego,
- karty pojazdu (jeśli została wydana),
- oryginału opinii rzeczoznawcy samochodowego,
- dowodu uiszczenia opłat skarbowych - koszt takiej opłaty nie powinien przekroczyć 50 zł.
- Wizyta w okręgowej stacji kontroli pojazdów: Gdy już otrzymasz pozytywną decyzję z wydziału komunikacji, kolejnym krokiem jest wizyta w okręgowej stacji kontroli pojazdów. Diagnosta naniesie nowy numer VIN na wszystkie miejsca, gdzie powinien się on znajdować. Koszt takiej usługi to około 100 złotych.
- Wymiana dowodu rejestracyjnego: Następnie trzeba ponownie odwiedzić wydział komunikacji w celu wymiany dowodu rejestracyjnego, gdyż numer VIN umieszczony na pojeździe musi zgadzać się z tym, jaki znajduje się w dokumentach.
Jak widać, procedura nadania nowego numeru VIN jest dość czasochłonna. Niestety pociąga za sobą także spore koszty. Wszystkie opłaty po podsumowaniu mogą wynieść nawet 1000 złotych. Najwięcej kosztuje oczywiście opinia rzeczoznawcy, inne opłaty są dość niskie. Jednak nie ma co zwlekać z uzyskaniem nowego numeru VIN, gdyż bez niego nie jesteś w stanie sprzedać auta ani też przejść obowiązkowego corocznego przeglądu pojazdu. Co więcej, w czasie kontroli drogowej policjanci mogą uznać auto za skradzione, a Ciebie za złodzieja samochodowego. Wyjaśnienie zaistniałej sytuacji może kosztować dużo czasu i nerwów. Lepiej tego uniknąć i móc bezpiecznie poruszać się po drogach.
Pamiętaj także, żeby pod żadnym pozorem nie próbować samemu naprawić zamazanych symboli w numerze VIN. Takie działanie traktowane jest jako fałszerstwo i stanowi przestępstwo. Jeżeli sąd uzna, że zmiany w numerze zostały wprowadzone samodzielnie i celowo, to możesz nawet trafić na 3 lata do więzienia. Sam widzisz, że nie warto zwlekać lub samemu zajmować się naprawą uszkodzonego lub nieczytelnego numeru VIN w Twoim aucie.