Wahacz to jeden z podstawowych elementów zawieszenia pojazdów, który swoim kształtem przypomina literę A lub U. Jest to sztywny element mechanizmu, który wykonuje cykliczny ruch obrotowy wokół stałej osi o ograniczonym kącie obrotu. Po wykonaniu ruchu wahacz wraca do położenia początkowego, kończąc tym samym cykl pracy. Podzespół ten stosuje się powszechnie jako element zawieszenia w samochodzie.
Funkcja wahacza w zawieszeniu
Najważniejszą funkcją wahacza jest tłumienie drgań pochodzących z podłoża, po którym porusza się pojazd, oraz utrzymanie zwrotnicy i piasty koła we właściwej pozycji. Połączenie to nie może być nieruchome ani sztywne - w przeciwnym razie wszystkie drgania przechodziłyby bezpośrednio na kabinę auta.
Wyróżniamy trzy główne typy wahaczy w zależności od sposobu ich pracy:
- Poprzeczny - porusza się wzdłuż osi równoległej do wzdłużnej płaszczyzny symetrii auta. W klasycznych zawieszeniach niezależnych każde z kół jest prowadzone przez dwa takie wahacze.
- Wzdłużny - porusza się wokół osi prostopadłej do wzdłużnej płaszczyzny symetrii auta. Jest to sztywny element o niezmiennej długości.
- Skośny - stosowany przy tzw. osiach wleczonych.
Budowa wahacza: kluczowe elementy
Wahacze produkowane są z różnego rodzaju metali: blachy stalowej (profile zamknięte), odlewów żeliwnych, odkuwek stalowych (proces kucia matrycowego) lub odlewów ze stopów lekkich. W skład konstrukcji wchodzą dwa kluczowe komponenty:
Tuleje wahacza (silentblocki)
To elementy, za pomocą których montuje się wahacz do nadwozia. Ich zadaniem jest wyciszanie pracy wahacza oraz amortyzacja ruchów, aby drgania nie przenosiły się na karoserię. Tuleja składa się z dwóch stalowych, pustych w środku pierścieni, pomiędzy którymi przestrzeń wypełniona jest gumą.
Sworzeń wahacza
Element łączący wahacz ze zwrotnicą koła. Połączenie to musi być ruchome, aby umożliwić skręcanie kół. Najczęściej sworznie występują w postaci przegubów kulowych, zalanych smarem i zamkniętych w szczelnej, gumowej obudowie.
Eksploatacja i diagnostyka usterek
Producenci pojazdów podają, że wahacze powinny wytrzymać przebieg około 150 tysięcy kilometrów. Trwałość ta zależna jest jednak od materiału wykonania, stylu jazdy oraz stanu innych elementów zawieszenia. Awarie wahaczy są bardzo groźne, ponieważ bezpośrednio wpływają na bezpieczeństwo oraz komfort jazdy. Nieodpowiedni stan techniczny może doprowadzić do utraty kontroli nad pojazdem i wypadku.
Objawy zużycia:
- Stuki dochodzące z okolic zawieszenia.
- Nadmierne pochylenie koła (szczególnie w przypadku wahaczy tylnych).
- Obniżona precyzja prowadzenia pojazdu.
Wymiana wahacza krok po kroku
Wahacze i tuleje powinno wymieniać się parami na jednej osi. Istnieją dwa rodzaje wahaczy: z wymiennymi silentblockami oraz te, w których tuleje są wprasowane na stałe (w takim przypadku konieczna jest wymiana całego podzespołu).
Narzędzia i przygotowanie
Do pracy przygotuj: klucze płaskie 10 mm (dwie sztuki), klucz 17 mm do śrub mocujących i sworznia oraz młotek (najlepiej gumowy). Przed rozpoczęciem warto spryskać śruby preparatem typu WD-40, aby ułatwić ich odkręcenie.
Przebieg prac
- Unieś samochód na podnośniku i zdejmij koło.
- Odkręć śrubę sworznia (klucz 17) i wybij go ze zwrotnicy za pomocą młotka.
- Zdemontuj pozostałe mocowania wahacza (tylne za pomocą klucza 17, środkowe przy użyciu dwóch kluczy 10).
- Montaż przeprowadź w odwrotnej kolejności: najpierw zamontuj mocowanie tylne, następnie środkowe, a na końcu wsuń sworzeń w otwór zwrotnicy.
Po zakończeniu wymiany niezbędne jest udanie się do stacji kontroli pojazdów w celu ustawienia zbieżności kół.