Wiertnica Płuczkowa i Projektowanie Odwiertów: Kompleksowy Przewodnik

Wiercenie studni głębinowej to inwestycja, która bez wątpienia przyniesie szereg korzyści, z których jedną z największych zalet jest niezależność od sieci wodociągowej. Na uwagę zasługuje również czystość wody oraz oszczędność kosztów. Spośród dostępnych metod wiercenia studni, coraz częściej stosowanym sposobem jest metoda płuczkowa, która opiera się na jednoczesnym wierceniu i usuwaniu urobku z otworu za pomocą płuczki wiertniczej. Wiercenie płuczkowe to jednak niejedyny sposób wykorzystywany przy budowie studni - dużą popularnością cieszy się również metoda udarowo-obrotowa. W porównaniu do pierwszego rozwiązania, drugie lepiej sprawdza się przy twardych, zbitych podłożach, na przykład w przypadku wiercenia w skale.

Zalety i Ograniczenia Metody Płuczkowej

Wykorzystanie metody płuczkowej do budowy studni daje wiele korzyści, jednak należy pamiętać, że technologia ta nie zawsze będzie idealnym wyborem. Najlepiej zdecydować się na nią, jeśli występujące w danym miejscu podłoże charakteryzuje się łatwością obróbki. Zastosowanie tego sposobu na twardym gruncie może nie przynieść pożądanych efektów.

Kluczowe zalety

• Wyjątkowa precyzja: Wiercenie studni metodą płuczkową gwarantuje wyjątkową precyzję. Wykorzystany podczas pracy specjalny płyn lub woda usuwają osady z otworu, co pozwala na utrzymanie czystej i stabilnej ścieżki odwiertu.
• Chłodzenie i smarowanie wiertła: Płyn płuczkowy oprócz usuwania zwiercin chłodzi, a także smaruje wiertło, co jest istotne dla trwałości narzędzi.
• Bezpieczeństwo: Bezpieczeństwo, jakie podczas prac daje wiercenie płuczkowe, jest jednym z najważniejszych plusów tej metody. Wykorzystywana przy tej technologii ciecz działa jak bariera zapobiegająca osunięciom ziemi i utrzymująca nieruchomość powstającego otworu.
• Szybkość i ekonomia: Wiercenie studni metodą płuczkową należy do szybszych, mniej wymagających sposobów w porównaniu ze sposobem udarowo-obrotowym, dlatego uważa się ją za wyjątkowo ekonomiczną.
• Stabilność ścian otworu: Metoda płuczkowa odwiertów studni głębinowych to technika wykorzystywana przy wierceniach w celu zapewnienia stabilności ścian odwiertu oraz usunięcia urobku. Minimalizuje ryzyko zawalenia się ścian odwiertu i ułatwia usunięcie resztek skalnych z otworu.
• Szerokie zastosowanie: Metoda płuczkowa znajduje szerokie zastosowanie w różnych sektorach gospodarki, w szczególności w przemyśle wodnym i naftowym, a także w obszarach pozbawionych dostępu do publicznych sieci wodociągowych.

Potencjalne wady i ograniczenia

• Ryzyko zanieczyszczenia środowiska: Zastosowanie chemicznych dodatków do płuczki wiertniczej może wprowadzać pewne ryzyka związane z zanieczyszczeniem środowiska.
• Zwiększone koszty operacyjne: W wymagających warunkach geologicznych ilość i skład płuczki mogą wymagać ciągłej regulacji, co z kolei zwiększa koszty operacyjne.
• Wymagane warunki podłoża: Technologia ta nie zawsze będzie idealnym wyborem, zwłaszcza na twardym gruncie.

Decyzja o wyborze metody płuczkowej odwiertów studni głębinowych zależy od wielu czynników, które warto dokładnie przeanalizować przed rozpoczęciem prac wiertniczych. Jednym z najważniejszych aspektów jest charakterystyka geologiczna terenu. Metoda płuczkowa jest szczególnie efektywna w formacjach geologicznych o średniej twardości, gdzie istnieje ryzyko zapadnięcia się ścian otworu. Kolejnym ważnym czynnikiem jest głębokość planowanego odwiertu. Metoda płuczkowa jest bowiem bardzo efektywna w przypadku głębokich odwiertów, gdzie tradycyjne metody mogą okazać się niewystarczające. Nie można również zapomnieć o aspektach ekonomicznych. Chociaż metoda płuczkowa może być nieco droższa od innych technik wiertniczych, jej efektywność i bezpieczeństwo często przeważają koszty operacyjne.

Rodzaje Wiercenia

Wiercenie obrotowe świdrem spiralnym

Metoda polega na tym, że podczas obracania przyrządu wiertniczego ostrze świdra skrawa skałę, zagłębiając się w nią. Zwierciny dostają się do jego wnętrza lub na zwoje spiralne i po wypełnieniu świdra wynoszone są na powierzchnię. Jest powszechnie stosowana w wierceniach pali fundamentowych, gdzie głębokość wiercenia zależy od długości graniatki zainstalowanej na palownicy. Możliwe jest wiercenie tą metodą również z zastosowaniem wiertnic uniwersalnych.

Wiercenie odbywa się z jednoczesnym usuwaniem zwiercin (bez płuczki). Do urabiania skały stosuje się świdry płaskie (typu rybi ogon), świdry trójpiórowe i nożowe z ostrzami z węglików spiekanych.

Wiercenie z lewym obiegiem płuczki

W tej metodzie płuczka dostaje się przestrzenią pierścieniową na dno otworu i dalej przez rury płuczkowe wraca ze zwiercinami na powierzchnię.

Aspekty Prawne Budowy Studni Głębinowej

Z orzecznictwa sądowego i organów administracji wynika wniosek, że realizacja studni głębinowej nie wymaga pozwolenia na budowę ani dokonania zgłoszenia (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2014r. II OSK 2713/12, z dnia 29 kwietnia 2014r. II OSK 2882/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2011r.). Zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia dotyczy każdej sytuacji, bez względu na to, czy studnia będzie traktowana jako budowla, czy jako urządzenie budowlane.

Powyższe nie oznacza, że realizacja studni nie podlega przepisom Prawa budowlanego i aktom wykonawczym do tej ustawy. Do tej inwestycji odnosi się bowiem dział II rozdział VI rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Wyjątki i regulacje szczególne

• Odległość od granicy działki: Zgodnie z § 31 ust. 2 dopuszcza się sytuowanie studni w odległości mniejszej niż 5 m od granicy działki, a także studni wspólnej na granicy dwóch działek, pod warunkiem zachowania na obydwu działkach odległości, o których mowa w ust. 1. Rozporządzenie nie określa odległości dla studni dostarczających wodę nie przeznaczoną do spożycia przez ludzi.
• Pozwolenie wodnoprawne: W niektórych przypadkach inwestor będzie musiał uzyskać pozwolenie wodnoprawne na budowę studni. Regulacje w tym zakresie umieszczone są w ustawie z dnia 28 lipca 2001r. Prawo wodne. Zgodnie z art. 36 ust. 1 tej ustawy, właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wody podziemnej znajdującej się w jego gruncie. Prawo to nie oznacza jednak uprawnienia do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Studnia głębinowa stanowi urządzenie wodne, co wynika z art. 9 ust. 1 pkt. 19d ustawy. Zasadą jest, że na wykonywanie urządzeń wodnych wymagane jest pozwolenie wodnoprawne (art. 122 ust. 1 pkt. 1). Wyjątki od tej zasady określa art. 124 Prawa wodnego.
• Głębokość powyżej 30 metrów i pobór wody: Jeśli jednak studnia ma być głębsza niż 30 metrów oraz przewidywany pobór wody przekracza 5 m³ na dobę, wykonanie takiej studni głębinowej stanowi robotę geologiczną (ustawa z dnia 9 czerwca 2011r. Prawo geologiczne i górnicze). Prace geologiczne mogą być wykonywane tylko na podstawie projektu robót geologicznych. Projekt taki zatwierdza organ administracji geologicznej w drodze decyzji, po uzyskaniu opinii wójta, burmistrza lub prezydenta miasta.

Regulacje dotyczące pomp ciepła

Wykonywanie odwiertów na potrzeby instalacji dolnego źródła dla pomp ciepła reguluje Ustawa Prawo Geologiczne i Górnicze z 1994 roku z późniejszymi zmianami i rozporządzenia do tej ustawy. Projekt prac geologicznych w związku z budową instalacji do wykorzystania ciepła ziemi wykonywany jest zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 19 grudnia 2001 roku w sprawie projektów prac geologicznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1777). Do wykonania prac wiertniczych można przystąpić, jeżeli w terminie 30 dni od złożenia projektu organ ten nie wniesie sprzeciwu.

Zamiar rozpoczęcia prac wiertniczych powinien zostać zgłoszony właściwemu organowi administracji geologicznej, organowi nadzoru górniczego oraz wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi właściwemu ze względu na miejsce prowadzenia prac. Zgłoszenie powinno być dokonane najpóźniej na 2 tygodnie przed planowanym terminem rozpoczęcia prac wiertniczych. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 czerwca 2005 roku w sprawie określania przypadków, w których konieczne jest sporządzenie innej dokumentacji geologicznej (Dz. U. Nr 116, poz. 981) stanowi, że dokumentacja obejmuje omówienie i podsumowanie wykonanych prac oraz badań. Jest ona sporządzana najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od zakończenia prac geologicznych, a następnie w 3 egzemplarzach przekazywana właściwemu organowi administracji geologicznej, do którego zgłaszany był projekt prac geologicznych. Dokumentacja stanowi jedynie zgłoszenie wykonanych prac do celów ewidencyjnych i nie podlega zatwierdzeniu. Projektowanie i wykonywanie instalacji dolnych źródeł ciepła w otworach wiertniczych nie podlega przepisom Ustawy Prawo Wodne.

Wybór Osprzętu do Wiertnicy Płuczkowej

Wybór odpowiedniego osprzętu do wiertnicy płuczkowej to podstawa, dzięki której mamy pewność, że praca będzie bezpieczna i przyniesie takie efekty, jakich oczekujemy. W asortymencie firm oferujących tego typu rozwiązania można znaleźć rozmaite warianty tłokowe umożliwiające dokładne manewrowanie przepływem w otworze wiertniczym. Dostępne rozwiązania to maszyny o różnej wydajności (od 200 do nawet 750 l/min) oraz zakresie ciśnienia (63-75 barów).

Systemy płuczkowe MARPOL

Firma MARPOL Technologie Bezwykopowe i Maszyny Budowlane, założona w 1996 roku, specjalizuje się w projektowaniu i produkcji maszyn i urządzeń do przewiertów sterowanych (tzw. wiertnic sterowanych HDD) oraz wiertnic pionowych do wykonywania odwiertów pod pompy ciepła i studnie głębinowe.

Systemy płuczkowe MARPOL, produkowane nieprzerwanie od 1996 roku, dostępne są w kilku wersjach, wielkościach i standardach wykonania. Ogólnie dzielą się na:

• Przepływowe (oznaczenie MARPOL-SP-PTM)
• Przepływowo-wtryskowe (oznaczenie MARPOL-SP-PWTM), które posiadają dodatkowy układ wtryskiwaczy wewnątrz zbiornika, którego zadaniem jest przyspieszenie procesu mieszania.

Ponadto, systemy płuczkowe Marpol mogą być wyposażone w dodatkowy obwód z filtrem siatkowym (oznaczenie FS). Uwzględniając liczbę obwodów, wszystkie systemy płuczkowe Marpol można zatem podzielić na trzy grupy:

• 1-obwodowe (przepływowe)
• 2-obwodowe (przepływowo-wtryskowe)
• 3-obwodowe (przepływowo-wtryskowe z filtrem siatkowym)

Pojemność zbiorników

Pod względem objętości oferowane są systemy płuczkowe ze zbiornikami prostopadłościennymi - oznaczenie R - o pojemnościach odpowiednio 2000 l, 3000 l i 5000 l. W przypadku systemów podwójnych jest możliwość zamówienia systemów 2 x 2000 l, 2 x 3000 l lub 2 x 5000 l. W opcji można zamówić systemy płuczkowe ze zbiornikami eliptycznymi - oznaczenie E - bez zabudowy na ramie stalowej i stołu.

Wydajność mieszania

Wydajność mieszania, której miarą jest czas potrzebny na przygotowanie płuczki wiertniczej, zależy od mocy silnika spalinowego bądź elektrycznego, wydajności pompy mieszającej, liczby pomp mieszających i metody mieszania (np. metoda przepływowo-wtryskowa jest zdecydowanie szybsza od metody przepływowej). Te cztery czynniki wyznaczają wydajność systemu płuczkowego i mają wpływ na funkcjonowanie systemu, jego wyposażenie, poziom komfortu i cenę.

Rodzaje napędu

Kolejny podział systemów płuczkowych produkowanych przez firmę MARPOL wynika z rodzaju napędu. Np. oznaczenie 2000R mówi, że system płuczkowy jest wyposażony w zbiornik prostopadłościenny o pojemności 2000 l. Odpowiednio litera D oznacza napęd silnikiem diesel, a litera E oznacza napęd elektryczny. Litera G oznacza napęd spalinowy z silnikiem benzynowym Honda.

Oznaczenia systemów płuczkowych MARPOL

Przykłady oznaczeń systemów płuczkowych MARPOL

• SP-P-NGW-3000E: System płuczkowy przepływowy (1-obwodowy), wersja niezabudowana (brak ramy nośnej i stołu - jednostka napędowa i zbiornik stanowią dwa odrębne moduły; system płuczkowy tego typu wymaga zamocowania go na stałe do podłogi samochodu), z napędem spalinowym z silnikiem benzynowym Honda, w wersji wolnostojącej, ze zbiornikiem eliptycznym o pojemności 3000 l.
• SP-PW-ZGW-3000R: System płuczkowy przepływowo-wtryskowy (2-obwodowy), wersja zabudowana na ramie stalowej ze stołem, z napędem spalinowym z silnikiem benzynowym Honda, w wersji wolnostojącej, ze zbiornikiem prostopadłościennym o pojemności 3000 l. Jest to przykład systemu płuczkowego 2-obwodowego do postawienia na samochodzie albo na ziemi obok wiertnicy.
• SP-PWFS-ZGW-5000R: System płuczkowy przepływowo-wtryskowy z dodatkowym obwodem z wbudowanym filtrem siatkowym wody, wersja zabudowana na ramie stalowej ze stołem, z silnikiem benzynowym Honda, w wersji wolnostojącej i zbiornikiem prostopadłościennym o pojemności 5000 l. Jest to przykład systemu płuczkowego 3-obwodowego ze zbiornikiem o pojemności 5000 l.
• SP-PW-ZGW-2x3000R: System płuczkowy przepływowo-wtryskowy, wersja zabudowana na ramie stalowej ze stołem, z silnikiem benzynowym Honda, w wersji wolnostojącej i dwoma zbiornikami 3x3000 l. Systemy płuczkowe tej serii posiadają na wyposażeniu dodatkowy zbiornik na wodę, którą można szybko przepompować do głównego zbiornika, w którym wykonywana jest czynność mieszania.
• SP-PW-ZGW-3F-2000R: System płuczkowy przepływowo-wtryskowy, wersja zabudowana na ramie stalowej ze stołem, z silnikiem benzynowym Honda, w wersji wolnostojącej, 3-funkcyjny (mieszalnik pełni dodatkowo funkcję mini systemu asenizacyjnego) i zbiornikiem prostopadłościennym o pojemności 2000 l.
• SP-PW-ZGT-2000R: System płuczkowy przepływowo-wtryskowy, wersja zabudowana na ramie stalowej ze stołem, z silnikiem benzynowym Honda, w wersji na przyczepie 2-osiowej tandem i zbiornikiem prostopadłościennym o pojemności 2000 l.

Wpływ systemu płuczkowego na wydajność robót wiertniczych

Systemy płuczkowe firmy MARPOL mają wiele zastosowań, a do najważniejszych należy wykorzystanie w technologii horyzontalnych przewiertów sterowanych (ang. HDD - horizontal directional drilling). Systemy płuczkowe o zbyt małej pojemności i zbyt wolne pod względem czasu potrzebnego do właściwego wymieszania bentonitu z wodą, to jedno z kilku „wąskich gardeł” technologii HDD. Brak wystarczającej ilości płuczki wiertniczej na budowie skutkuje przestojami w pracy urządzenia wiertniczego i prowadzi często do sytuacji, że większość czasu urządzenie wiertnicze nie wierci, ale czeka na dostawę wody lub płuczki wiertniczej.

Rozważmy zadanie wiertnicze polegające na instalacji rury HDPE OD 400 mm na odległość 120 m za pomocą urządzenia wiertniczego wyposażonego w pompę bentonitową o maksymalnej wydajności 160 l/min w gruntach lekkich (np. piasek, żwir i glina piaszczysta).

• Objętość otworu wiertniczego (max. średnica rozwiercania 500 mm): V_otworu = (π x 0,5 x 0,5)/4 x 120 = 23,56 m³
• Zalecane przeciętne zapotrzebowanie na płuczkę wiertniczą dla podanych warunków geologicznych: V_płuczki = V_otworu x 4 = 23,56 x 4 ≈ 100 m³ (około 100 000 l)
• Średni czas potrzebny na wtłoczenie wyżej obliczonej ilości płuczki: T = V_płuczki / 160 l/min = 100 000 / 160 = 625 minut ≈ 10 h
• Liczba zbiorników o pojemności np. 3000 l z płuczką: L = V_płuczki / 3000 l = 100 000 / 3000 ≈ 33 ≈ 30 zbiorników

Z powyższych obliczeń wynika, że wykonanie zadania w sposób bezpieczny wymaga około 30 zbiorników płuczki. Ilość płuczki (liczba zbiorników) potrzebnej do wykonania zadania będzie oscylować między 20 a 40 zbiornikami. Jest to duża liczba, a po opróżnieniu zbiornika z płuczką należy przygotować kolejną porcję, co oznacza, że potrzebny jest czas na wyjazd samochodem po wodę i na przygotowanie płuczki. W tym czasie urządzenie wiertnicze nie pracuje. Jeśli każda taka przerwa w pracy urządzenia trwa przeciętnie jedną godzinę, to w zależności od liczby zbiorników całkowity czas postoju wyniesie od 20 do 40 godzin.

Aby skrócić całkowity czas postoju urządzenia wiertniczego (przy danej pompie bentonitowej na pokładzie urządzenia wiertniczego), a tym samym zwiększyć wydajność robót wiertniczych, można zastosować kilka sposobów:

• Korzystać z systemów płuczkowych wyposażonych w zbiorniki o możliwie dużej pojemności.
• Zwiększyć liczbę zbiorników płuczkowych.
• Skrócić czas mieszania (np. system przepływowo-wtryskowy jest bardziej wydajny od systemu przepływowego).
• Posiadając tylko jeden system płuczkowy, postawić go przy wiertnicy i zorganizować dostawę wody bezpośrednio na plac budowy bez konieczności wyjazdu samochodem (na którym znajduje się system płuczkowy).
• Posiadając dwa systemy płuczkowe, postawić jeden z nich przy wiertnicy; wówczas wiertnica nadal ma zapewnioną dostawę płuczki w czasie, kiedy drugi system płuczkowy znajdujący się na samochodzie pojechał po wodę.

Ogólna wydajność robót wiertniczych zależy od wielu innych czynników, np. czasu potrzebnego na przygotowanie dołów, organizacji czynności odbioru błota bentonitowego, metody oczyszczania błota bentonitowego, wydajności pompy bentonitowej (im większa, tym lepiej) itp.

Inny typ systemów płuczkowych, o nieco innej charakterystyce pracy, to systemy płuczkowe dla potrzeb wiertnic pionowych pracujących w technologii płuczkowej na tzw. prawy obieg. Systemy płuczkowe do wiertnic pionowych pełnią więcej funkcji - służą, jako system asenizacyjny do odbioru błota bentonitowego, jako mieszalnik i jako system do transportu czystej wody na budowę. Oferowane są również inne systemy płuczkowe dla potrzeb wspomagania procesu przewiercania się rurami stalowymi za pomocą wiertnic hydraulicznych poziomych.

Systemy płuczkowe MARPOL występują w wersji wolnostojącej lub na przyczepach. Do dużych urządzeń wiertniczych oferowane są systemy płuczkowe kontenerowe albo zintegrowane z systemami separacji zwiercin. Ponadto systemy płuczkowe MARPOL dzielą się na wolnostojące (oznaczenie W) albo zabudowane na ramie nośnej ze stołem (oznaczenie Z). W przypadku systemów płuczkowych o napędzie elektrycznym istnieje możliwość zamówienia oświetlenia elektrycznego i dodatkowego wyjścia na spawarkę.

Profesjonalne Doradztwo i Serwis

Firma HEADS sporządza programy technologiczne wiercenia, uwzględniające skład płynu wiertniczego, jego parametry fizyczne i reologiczne. W celu osiągnięcia właściwych parametrów w procesie wiercenia, optymalizacji czasu jego trwania, zapewnienia bezpieczeństwa prowadzonych prac oraz ograniczenia kosztów, zalecany jest udział serwisu HEADS również w fazie projektowania robót wiertniczych.

Zespół i doświadczenie

Zatrudniony zespół to nie tylko doskonale wykształcona kadra inżynierska z wieloletnim doświadczeniem w pracy z płynami wiertniczymi, to przede wszystkim specjaliści umiejący rozwiązać każdy nurtujący klienta problem związany z szeroką problematyką wierceń kierunkowych.

Specjalistyczny sprzęt pomiarowy

Do testów i kontroli jakości wykorzystywany jest specjalistyczny sprzęt pomiarowy, co gwarantuje najwyższą klasę usług:

• Wiskozymetr obrotowy
• Waga płuczkowa
• Prasa filtracyjna
• Lejek Marsha
• Zestaw do pomiaru zapiaszczenia
• Zestaw do kontroli fazy stałej
• Przyrząd do pomiaru pH płynu wiertniczego
• Zestaw do analiz chemicznych

Korzyści z obecności inżyniera HEADS na placu budowy

Obecność inżyniera HEADS zapewnia:

• Zaprojektowanie właściwego typu płynu wiertniczego oraz dobór jego parametrów fizycznych i reologicznych w oparciu o dostarczone wyniki badań geologicznych.
• W przypadku braku badań geologicznych rozpoznawanie na podstawie parametrów wiertniczych oraz próbek okruchowych budowy geologicznej terenu.
• Stałą kontrolę parametrów płuczki wiertniczej zgodnie z programem płuczkowym w korelacji z napotkanymi warunkami geologicznymi.
• Wykonywanie bieżących badań laboratoryjnych.
• Kontrolę parametrów wiertniczych (postęp wiercenia, wydatek pompy płuczkowej, nacisk, siłę ciągnięcia, obroty narzędzia, moment obrotowy) w korelacji z geologią, rodzajem urządzenia wiertniczego, parametrami technicznymi realizowanego projektu.
• Doradztwo w zakresie prawidłowego doboru narzędzi wiertniczych.
• Sporządzanie dziennych raportów płuczkowych i analiz technologicznych.
• Kontrolę sprawności działania urządzeń do oczyszczania płuczki.
• Terminowe dostarczanie materiałów płuczkowych oraz kontrolę ich zużycia.
• Ogólne doradztwo w zakresie technologii wiercenia i hydrauliki otworowej.
• Stabilność ściany otworu wiertniczego, oczyszczenie go z urobku, przygotowanie otworu do zainstalowania rury.
• Szybką i bezpieczną instalację rurociągu.

Badania laboratoryjne i szkolenia

Laboratorium HEADS prowadzi intensywne badania laboratoryjne w celu systematycznej kontroli jakości produktów. Inżynierowie wprowadzają innowacyjne rozwiązania technologiczne, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom rynku technologii bezwykopowych. Dział badań, rozwoju i technologii nieustannie pracuje nad wdrażaniem nowych rozwiązań, które znajdują zastosowanie przy wykonywaniu coraz bardziej skomplikowanych projektów. Firma HEADS od 1998 roku prowadzi również szkolenia.

tags: #wiertnica #pluczkowa #jakis #plan #plan