Wprowadzenie do wozów asenizacyjnych
Wóz asenizacyjny, powszechnie znany jako szambowóz, to pojazd odgrywający kluczową rolę w wielu dziedzinach, od rolnictwa po gospodarkę komunalną. Jego podstawowym zadaniem jest transport i rozprowadzanie płynnych substancji, głównie gnojowicy i ścieków. Podstawowym elementem wozu asenizacyjnego jest szczelny zbiornik o różnej pojemności, montowany na podwoziu ciągnika rolniczego lub samochodu ciężarowego. Proces załadunku polega na zasysaniu płynnej substancji do zbiornika za pomocą pompy próżniowej.
Gnojowica jest jednym z niezwykle cennych nawozów naturalnych dla rolnictwa, z którą powinno się szczególnie prawidłowo postępować, magazynować i nawozić nią glebę. Ostrożność ta jest podyktowana koniecznością ochrony środowiska, a także potrzebą ograniczenia emisji cennych substancji zawartych w gnojowicy, przede wszystkim azotu, który jest niezwykle ważny dla rozwoju nawożonych roślin. Artykuł ten ma na celu przybliżenie aktualnego rynku wozów asenizacyjnych, niezbędnych w zabiegu rozlewania gnojowicy i gnojówki w gospodarstwie.
W nawożeniu roślin szczególny nacisk kładzie się na to, aby nawozy naturalne i organiczne były stosowane w odpowiednich dawkach i terminach. Kluczowe jest również ograniczenie przedostawania się zawartych w nich składników (głównie azotu i fosforu) do wód powierzchniowych i podziemnych oraz zabezpieczenie przed ich skażeniem. Poza tym, wskazane jest dbanie o ochronę zdrowia ludzi i zwierząt. Należy stosować je równomiernie na całej powierzchni pola, w sposób wykluczający nawożenie pól i upraw do tego nieprzeznaczonych, ale również zabezpieczający przed przenawożeniem lub nieprawidłową eksploatacją urządzeń i maszyn do napełniania i rozlewania gnojowicy czy gnojówki.
Regulacje prawne dotyczące nawożenia dotyczą również kwestii dawki aplikowania nawozów naturalnych. Roczna dawka nawozu organicznego nie może przekraczać ilości zawierającej 170 kg N/ha UR, co odpowiada około 45 m³ gnojowicy. Dostarczanie płynnego nawozu do gleby można realizować wykorzystując wozy asenizacyjne, rozlewacze i aplikatory - lub przy pomocy węży wleczonych. Nawóz płynny można transportować z gospodarstwa na pola przy pomocy instalacji rurociągowej ze zbiornika bezpośrednio na pole lub wozami asenizacyjnymi. Bezwarunkowo trzeba pamiętać, aby maszyny do ich stosowania spełniały odpowiednie normy.
Budowa i rodzaje wozów asenizacyjnych
Konstrukcja podstawowa
Wozy asenizacyjne, powszechnie stosowane w rolnictwie do rozprowadzania gnojówki czy gnojowicy, pod względem budowy składają się przede wszystkim ze zbiornika, kompresora i ramy zamontowanej na podwoziu. Są to przyczepiane do ciągnika rolniczego pojazdy jedno-, dwu- lub trzyosiowe.
Innowacje techniczne
Najnowsze rozwiązania wozów asenizacyjnych posiadają skrętną oś lub osie, co w przypadku typu wozu z dużą pojemnością i większą liczbą osi podwozia, w znacznym stopniu ułatwia manewrowanie agregatem i redukuje straty upraw na uwrociach pola. Rynek oferuje bardzo szeroką gamę tego typu urządzeń, różniących się przede wszystkim pojemnością i dodatkowym wyposażeniem technicznym.
Dopasowanie pojemności do potrzeb gospodarstwa
Bardzo ważną sprawą jest przede wszystkim dopasowanie pojemności (wielkości wozu asenizacyjnego) do wielkości gospodarstwa. Maszyny o małych pojemnościach zbiorników charakteryzują się niewielką wydajnością. W związku z tym, w momencie nasilenia prac w okresie rozlewania gnojowicy i gnojówki, pojawia się problem nawożenia pola o znacznej powierzchni, gdyż wozy o zbyt małej pojemności będą musiały wracać do gospodarstwa po kolejne napełnienie, co wiąże się z niepotrzebną stratą czasu na jałowe przejazdy oraz zwiększonymi kosztami paliwa. Z drugiej jednak strony, zakup wozu asenizacyjnego zbyt dużego, choć wydajnego, na obsługę gospodarstwa o małym areale podroży niepotrzebnie inwestycje.
Zastosowania wozów asenizacyjnych
Ze względu na to, że do głównych zastosowań wozów asenizacyjnych należy wypompowanie nieczystości płynnych - gnojowicy, ścieków komunalnych, transport i rozlewanie na pola i użytki zielone, podlewanie, zraszanie i nawożenie upraw, dogaszanie pożarów w lasach i na polach, transport wody na budowy i drogi, prawie wszystkie modele przedstawionych urządzeń nie różnią się zbytnio zakresem zastosowań.
Rolnictwo
Rolnictwo to główne środowisko pracy wozów asenizacyjnych. Służą one do transportu i rozprowadzania gnojowicy, która jest cennym nawozem organicznym.
Gospodarka komunalna i przemysł
W niektórych gałęziach przemysłu oraz w gospodarce komunalnej wozy asenizacyjne również znajdują swoje zastosowanie, np. w transporcie i utylizacji ścieków.
Zastosowania specjalistyczne
Wozy asenizacyjne mogą być również wykorzystywane do innych celów, takich jak podlewanie upraw, pojenie zwierząt na pastwiskach, wypompowywanie wody z piwnic w przypadku powodzi, a także do gaszenia pożarów.
Technologie aplikacji gnojowicy
Tradycyjne metody
Tradycyjną metodą aplikacji gnojowicy jest rozlewanie jej łyżką rozlewową. Jednakże, aktualne przepisy coraz częściej wymagają stosowania bardziej precyzyjnych rozwiązań.
Rozlewanie powierzchniowe
Najczęściej stosowane w rolnictwie do nawożenia pól gnojowicą. Rozlewanie powierzchniowe może jednak prowadzić do strat azotu i emisji nieprzyjemnych zapachów.
Aplikacja doglebowa
Coraz popularniejsza metoda, która minimalizuje straty azotu i ogranicza emisję nieprzyjemnych zapachów. Aplikacja doglebowa polega na wprowadzeniu gnojowicy bezpośrednio do gleby, co zwiększa jej przyswajalność przez rośliny.
Innowacyjne aplikatory i technologie
Aplikatory doglebowe
Stosowanie tego typu urządzeń wynika przede wszystkim z wymogów proekologicznych. Zaprezentowany na rysunku 5 doglebowy aplikator talerzowy jest urządzeniem zawieszanym na wozie asenizacyjnym i służy do rzędowego dozowania gnojowicy zarówno na polach uprawnych, jak i nieużytkach. Aplikator wyposażony jest w dwa rzędy krojów tarczowych, a ujednorodniona gnojowica trafia bezpośrednio wężami do rowków wykonanych przez pierwszy rząd krojów. Drugi rząd krojów z kolei ma za zadanie zasypać rowki, przykrywając jednocześnie nawóz. Aplikator posiada 8 rzędów roboczych, a jego szerokość robocza wynosi 3 m. Natomiast to, co jest najistotniejsze dla rolnika, to głębokość aplikacji nawozu, która wynosi od 10-15 cm.
W przypadku, kiedy w gospodarstwie przewagę stanowią grunty orne, warto zwrócić uwagę na aplikatory kultywatorowe, w których poprowadzona z rozdzielacza rurka ma ujście zaraz za jego zębem, dzięki czemu nawóz w całości aplikowany jest doglebowo, minimalizując tym samym straty azotu i redukując odór. Do aplikacji nawozu na użytkach zielonych najbardziej popularne są dwa rozwiązania. Pierwsze z nich to aplikatory talerzowe z talerzami pracującymi równolegle do kierunku jazdy; w tym przypadku talerz nacina rowek, w który aplikowana jest gnojowica. Niekiedy producenci stosują rolki zamykające rowek, aby jeszcze skuteczniej ograniczyć straty cennych składników. Co istotne, tego typu aplikatory są bardzo uniwersalne, ponieważ równie skutecznie poradzą sobie z nawożeniem ściernisk czy nieużytków. Kolejnym sposobem jest wykorzystanie aplikatorów płozowych; ich elementy robocze przypominają nieco redlice siewników zbożowych. Rozchylają one rośliny i tworzą niewielką bruzdę, do której aplikowany jest nawóz. Rozwiązanie to nie jest tak skuteczne w kontekście ograniczania strat azotu jak typowe aplikatory doglebowe, czyli kultywatorowe i talerzowe; pozwala na ograniczenie strat do ok.
Węże wleczone i rozdzielacze
Kolejnym przykładem wyposażenia dodatkowego do wszelkich typów wozów asenizacyjnych są tzw. adaptery do naglebowego rozprowadzania gnojowicy. Producent oferuje adapter o szerokości roboczej 6; 7,5; 9; 12; 15; 18 m, wyposażony w 20 do 60 węży wylotowych. Rozlewacz jest dostarczany z wbudowanymi nożami tnącymi i przystosowany do wszystkich wozów asenizacyjnych o pojemności powyżej 5000 dm³. Z technicznego punktu widzenia istotne jest to, że węże rozlewacza są zainstalowane tak, iż nie ulegają załamywaniu, a wóz jest przydatny dla wszystkich homogenizowanych rodzajów gnojowicy, co z pewnością zwiększa jego uniwersalność.
Zastosowanie zespołów roboczych z wężami wleczonymi jest znacznym krokiem w kierunku poprawy jakości nawożenia gleby wobec tradycyjnych rozlewaczy. Przede wszystkim osiągnąć można bardzo dużą szerokość roboczą (ponad 20 m), jednocześnie przyczyniając się do znacznej redukcji emisji, a tym samym strat amoniaku i emisji odorów.
Homogenizacja gnojowicy
Sam proces homogenizacji, czyli ujednorodniania gnojowicy, jest niezwykle ważny z punktu widzenia nie tylko aspektu technicznego wozu asenizacyjnego, ale także jakości nawożenia i doprowadzenia nawozu do gleby. Na rysunku 9 zaprezentowano przykład wozu asenizacyjnego wyposażonego w mieszadło mechaniczne z napędem olejowym.
Producenci i modele wozów asenizacyjnych
Przykłady z rynku polskiego
W Polsce rynek wozów asenizacyjnych jest bardzo rozwinięty. Firmy takie jak Meprozet, SIPMA, POMOT, Pronar, Spawex oferują szeroką gamę maszyn, dostosowanych do różnych potrzeb gospodarstw rolnych.
Wozy średniej wielkości
W tabeli 1 przedstawiono zestawienie sześciu wybranych producentów wozów asenizacyjnych przeznaczonych dla niewielkich gospodarstw. Pojemności zbiorników tych maszyn zawierają się w przedziale między 5000 litrów i 6500 litrów.
Wozy o dużej pojemności
Tabela 2 przedstawia porównanie wybranych danych technicznych wozów asenizacyjnych przeznaczonych do pracy w gospodarstwach o bardzo dużych areałach i intensyfikacji produkcji.
Specyficzne rozwiązania
W modelu T-549 (SIPMA) zastosowano wewnętrzne ściany grodziowe, które zabezpieczają przed gwałtownym przelewaniem cieczy. W wozach o poj. 8000 l (POMOT) w celu zabezpieczenia przed przelewaniem cieczy zbiorniki wyposażone są w tzw. falochrony.
Zagraniczni producenci
Na rynku dostępne są również wozy asenizacyjne renomowanych zagranicznych producentów, takich jak francuska firma Pichon czy niemiecki Zunhammer. Firma Pichon oferuje model TCI 8100 L z ramą zintegrowaną, co zapewnia nisko położony środek ciężkości. Niemiecki producent Zunhammer specjalizuje się w wozach z tworzywa sztucznego, wyposażonych w pompy z tłokiem obrotowym.
Wozy z tworzyw sztucznych
Wozy asenizacyjne wyposażone w zbiorniki z tworzywa sztucznego stają się coraz bardziej powszechnym wyborem w polskich gospodarstwach. Ich największą zaletą jest dużo niższa masa, która pozwala na transport większej ilości gnojowicy przy zachowaniu tej samej masy całkowitej maszyny. Lżejsza konstrukcja zbiornika to również mniejsze naciski na podłoże i mniejsze zużycie paliwa. Elastyczna konstrukcja zbiorników lepiej znosi wstrząsy i drgania, co zmniejsza ryzyko uszkodzeń. Kolejna kwestia to materiał, który jest całkowicie odporny na korozję, co przekłada się na trwałość i niezawodność wozu asenizacyjnego.
Wybór odpowiedniego wozu asenizacyjnego
Kryteria wyboru
Wybór odpowiedniego wozu asenizacyjnego jest kluczowy dla efektywności pracy w gospodarstwie. Należy w pierwszej kolejności przeanalizować wielkość zbiornika, która powinna być dopasowana do potrzeb gospodarstwa. Ważne są również rodzaj pompy, dodatkowe wyposażenie oraz technologia aplikacji gnojowicy.
Współpraca z aplikatorami
Coraz częściej wozy asenizacyjne kupowane są wraz z aplikatorami. Najpopularniejsze są węże wleczone, ograniczające straty azotu o 20-50% oraz aplikatory doglebowe, które mogą zmniejszyć te straty nawet o 90%. Inwestycja w zaawansowany technologicznie wóz asenizacyjny może szybko się zwrócić, ponieważ precyzyjne systemy czy zamontowane z tyłu aplikatory pozwalają w pełni wykorzystać potencjał nawozowy gnojowicy.
Rolnictwo precyzyjne
Nowoczesne wozy wyposażone są w systemy rolnictwa precyzyjnego, takie jak czujniki NIR do bieżącej analizy składu gnojowicy, czy zmienne dawkowanie na podstawie map aplikacyjnych. W połączeniu z systemem Fliegl-Flow Control można ustawić ilość rozlewanej gnojowicy w kg azotu na hektar.
Aspekty środowiskowe i prawne
Szczególną uwagę należy zwrócić w obecnych czasach na aspekt ochrony środowiska. Znaczny nacisk kładzie się na maksymalne ograniczenie strat - głównie związków azotu - podczas nawożenia płynnymi nawozami organicznymi. Zatem coraz bardziej celowym jest stosowanie wysokorozwiniętych technologii oraz technik rozlewania gnojowicy i gnojówki.
Warto wspomnieć, że w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, dla interwencji I.10.4 Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu, kosztem kwalifikowanym może być zakup wozu asenizacyjnego z aplikatorem.
tags: #woz #asenizacyjny #z #aplikatorami #do #gnojowicy