Wypadki ciągników rolniczych w polu: przyczyny i zapobieganie

Rolnictwo jest jednym z najbardziej wypadkowych sektorów gospodarki, mimo tendencji malejącej występowania wypadków śmiertelnych. Każdego roku w Polsce dochodzi do przeszło 26 tys. wypadków rolniczych, a statystyki pokazują, że w 2020 roku zgłoszono ich 10 974 do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), odnotowując 35 wypadków śmiertelnych. Chociaż liczba wypadków w polskich gospodarstwach rolnych z roku na rok maleje, ciągle stanowią one poważny problem społeczny.

Główne przyczyny wypadków w rolnictwie

Analizy wypadków przy pracy rolniczej, w tym dane z KRUS za 2010 rok, dowodzą, iż najczęstszą ich przyczyną są czynniki organizacyjne, stanowiące około 60% zdarzeń. W 2018 roku, podobnie jak w latach ubiegłych, najwięcej wypadków odnotowano w grupach: „upadki osób”, „pochwycenia i uderzenia przez części ruchome maszyn i urządzeń” oraz „uderzenia, przygniecenia i pogryzienia przez zwierzęta”. Wypadki w rolnictwie najczęściej zdarzają się w wyniku upadku na podłożu lub z wysokości.

Wypadki z udziałem ciągników rolniczych i maszyn

Jednym z głównych zagrożeń towarzyszących pracom w rolnictwie są czynniki mechaniczne. Duża część wypadków powstaje przy obsłudze podstawowej maszyny, jaką jest ciągnik rolniczy. Zdarzają się nawet wypadki śmiertelne, związane z przygnieceniem przez wywrócony ciągnik czy współpracującą z nim przyczepę lub inną maszynę. Liczne są wypadki powstające podczas sprzęgania maszyn i narzędzi z ciągnikiem.

W grupie „przejechanie, uderzenie i pochwycenie przez środek transportu w ruchu” w 2020 roku odnotowano 4 przygniecenia przez przewrócone ciągniki rolnicze, do których doszło wskutek stosowania niewłaściwej techniki jazdy na pochyłych i grząskich terenach. Inne wypadki komunikacyjne na drogach publicznych, w tym zderzenia z ciągnikiem, były spowodowane nieprzestrzeganiem przepisów prawa o ruchu drogowym (nadmierna prędkość, nieustąpienie pierwszeństwa przejazdu).

Upadki osób

Prawie połowa wszystkich zdarzeń wypadkowych (około 50% według danych KRUS) dotyczy upadków osób. Najliczniejszą grupą wypadków jest stale „upadek osób”, w skali placówki to 66,7% wszystkich wypadków zgłoszonych do PT KRUS w Trzebnicy w 2021 roku. W 2017 roku upadki stanowiły 50,2% wypadków, a w 2018 roku prawie połowa zdarzeń była skutkiem upadku osób - najczęściej w wyniku potknięcia, poślizgnięcia lub upadku z wysokości (z drabiny, schodów, ciągnika, przyczepy itp.).

Najczęstsze przyczyny upadków:

• używanie niewłaściwego obuwia;
• niewłaściwy stan nawierzchni - sprzyjający potknięciom, poślizgnięciom i w konsekwencji upadkom;
• niestosowanie odpowiednich drabin i podestów do pracy na wysokości;
• nieprawidłowy sposób wchodzenia oraz schodzenia z maszyn rolniczych;
• używanie niezabezpieczonych i wadliwie skonstruowanych drabin;
• brak poręczy oraz barierek przy schodach;
• niezabezpieczone otwory zrzutowe oraz kanały;
• przebywanie na przewożonym ładunku podczas jego transportu;
• pośpiech w trakcie wchodzenia na drabinę, potknięcia o leżące na podłodze przedmioty czy poślizgnięcia na mokrej powierzchni.

Nieodpowiednia organizacja pracy i zaniedbania

Na podstawie statystyk KRUS, główną przyczyną wypadków podczas pracy w gospodarstwie rolnym jest nieodpowiednia organizacja pracy. Jest to między innymi: nieodpowiednia nawierzchnia (nierówności, ubytki) podwórzy oraz ciągów komunikacyjnych, a także bałagan, nie tylko w gospodarstwie, ale także w pomieszczeniach wykorzystywanych do produkcji. Nieporządek utrudnia poruszanie się, ponieważ brakuje wymaganych przejść oraz dojść, a w takich warunkach o wypadek nietrudno. Ostre narzędzia pozostawione w miejscu pracy stwarzają dodatkowe zagrożenie.

Częstą przyczyną wypadków przy pracy rolniczej są również zaniedbania i niedopatrzenia samego rolnika, które przy odpowiedniej wiedzy można byłoby wyeliminować. Wielu rolników wykonuje prace zgodnie z „tradycją”, tak jak robili to ich rodzice, często nie stosując zalecanych bezpiecznych sposobów pracy. Lekceważą także konieczność zapoznania się z instrukcją obsługi maszyny i przestrzegania jej zapisów.

Przeciążenia i niewłaściwa technika podnoszenia ciężarów

Wypadki w gospodarstwie rolnym często są spowodowane przeciążeniami i niewłaściwą techniką podnoszenia ciężarów. Błędy w tych działaniach mogą skutkować rozwojem dolegliwości mięśniowo-szkieletowych. Nie należy przenosić ciężarów przy skręconym kręgosłupie ani odchylać go do tyłu, bowiem taka pozycja powoduje duże obciążenie i może spowodować jego uraz.

Dzieci i młodociani w pracy

Dzieci nie powinny kierować ciągnikami rolniczymi, co niestety ciągle zdarza się w gospodarstwach rolnych, szczególnie w okresach dużego spiętrzenia prac polowych i braku personelu do pomocy. Rodzice - rolnicy odgrywają tu ogromną rolę, gdyż to oni dają przykład dzieciom, które je naśladują, a nieformalne przyzwolenie na obsługę maszyn rolniczych przez dzieci jest ogromnym zagrożeniem. Statystyki są nieubłagane, gdyż ponad 2/3 (71%) dzieci w wieku 11-13 lat przynajmniej raz jeździło ciągnikiem. Wypadki dzieci przy pracy w rolnictwie w większości (80%) powodują trwały uszczerbek na zdrowiu.

Oprócz dzieci rolnicy angażują także do pracy młodocianych, często nie zważając na wykaz prac wzbronionych młodocianym, który dotyczy m.in.: prac związanych z nadmiernym wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów, prac w obciążającym mikroklimacie, prac w hałasie i drganiach, prac na wysokości oraz prac w narażeniu na szkodliwe działanie pyłów. Wzbronione są także prace zagrażające prawidłowemu rozwojowi psychicznemu lub mogące spowodować zagrożenia dla innych osób.

Inne zagrożenia

• Zagrożenia elektryczne: mogą wynikać z wadliwej budowy urządzeń, pojawienia się napięcia na metalowych częściach, złego stanu izolacji, przeciążenia urządzeń, używania palnego oleju mineralnego w transformatorach, a także z lekkomyślności i nieprzestrzegania przepisów.
• Pył rolniczy: stanowi problem zdrowotny dla ludności wiejskiej. Powstaje w wyniku takich czynności, jak: rozdrabnianie, mieszanie, przesypywanie, przerzucanie. Do pyłopochodnych chorób układu oddechowego należą: podrażnienie błony śluzowej nosogardzieli, przewlekłe zapalenie oskrzeli, astma oskrzelowa i pylica krzemowa płuc.
• Hałas: ciągnik rolniczy jest głównym źródłem hałasu w środowisku rolnym. Badania hałasu ciągników i samojezdnych maszyn rolniczych dowodzą, że na stanowisku obsługi tych pojazdów istnieje potencjalne zagrożenie dla słuchu operatorów.
• Zły stan techniczny maszyn: brak napraw i konserwacji, brak właściwych osłon i zabezpieczeń ruchomych części, stosowanie materiałów zastępczych przy naprawach, a także eksploatacja tzw. „domowych samoróbek”.

Zapobieganie wypadkom w rolnictwie

Zapobieganiu wypadkom przy pracy w rolnictwie służą różne środki i metody postępowania. Generalnie ujmując, wypadkom można zapobiegać, stosując różne działania prewencyjne. KRUS podpowiada, jak zapobiegać wypadkom w rolnictwie, upowszechniając wiedzę na temat zasad bezpiecznej pracy.

Modernizacja i konserwacja maszyn

Wpływ na zwiększenie motywacji rolników do wymiany narzędzi i maszyn na nowocześniejsze i bezpieczniejsze w użytkowaniu, wykonywania przeglądów technicznych maszyn oraz udziału w szkoleniach z zakresu bezpieczeństwa mogłyby mieć ulgi podatkowe, zniżki ubezpieczeniowe, niskooprocentowane kredyty oraz większe wsparcie organów państwowych lub organizacji rolniczych. Rolnik przed nabyciem używanego sprzętu powinien zwrócić szczególną uwagę na to, czy dana maszyna posiada fabryczne osłony ruchomych części, a także, czy nie dokonano samowolnych przeróbek konstrukcyjnych maszyny.

Trzeba pamiętać o konieczności mycia, konserwacji i odpowiednim przygotowaniu sprzętu do użytkowania przed rozpoczęciem pracy. Maszyny i urządzenia wykorzystywane w rolnictwie powinny posiadać deklarację zgodności CE. Bardzo często zdarza się, że rolnik sam naprawia maszynę i po naprawie nie zakłada ponownie osłon (np. wałka odbioru mocy), czy innych ruchomych części, co naraża siebie i osoby przebywające w pobliżu na duże niebezpieczeństwo. Przed rozpoczęciem prac żniwnych należy sprawdzić przede wszystkim stan zabezpieczeń maszyn i urządzeń, a szczególnie czy wały przegubowo-teleskopowe, części napędu i ostre mechanizmy tnące mają odpowiednie osłony.

Bezpieczeństwo miejsca pracy

Miejsce pracy rolnika może się zmieniać wielokrotnie nawet w ciągu jednego dnia (obora, pole, pomieszczenie gospodarskie, silos itp.). Stąd postulat odpowiedniego zabezpieczenia barierką i/lub osłoną ochronną wszelkich otworów wrzutowych w stropach budynków gospodarskich, a także studzienek, kanałów, szamba, gnojowników i wykopów przed dostępem osób postronnych. Niezbędne są solidne pokrywy blokujące wejście osób niepożądanych do studzienek, szamba i wykopów. Niezbędny jest na miejscu pracy porządek i przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa.

Urządzenia zasilane energią elektryczną powinny być umieszczone z dala od kranu z wodą, a instalacja elektryczna posiadać zabezpieczenia w postaci wyłączników różnicowo-prądowych i napięciowych. Ważne jest, aby przed przymrozkami zapewnić właściwy, wyrównany stan nawierzchni podwórza i ciągów komunikacyjnych, utrzymywać porządek w obejściu oraz usunąć z przejść zbędne i niepotrzebne przedmioty.

Prawidłowa technika podnoszenia ciężarów

Ciężar przenoszonego przedmiotu powinien być dostosowany do możliwości fizycznych danej osoby, dotyczących zarówno pracy mężczyzn, jak i kobiet oraz osób młodocianych. Dla zachowania maksymalnego bezpieczeństwa i zminimalizowania efektu przeciążania kręgosłupa zaleca się dźwiganie przedmiotów na ugiętych nogach. Plecy i kręgosłup powinny być wyprostowane i przylegać blisko do przenoszonego ciężaru. Tam, gdzie to możliwe, powinno się używać sprzętów ułatwiających pracę - podnośników, wózków i taczek.

Stosowanie środków ochrony indywidualnej

Praca w rolnictwie wymaga stosowania odzieży ochronnej, jednak w przypadku stosowania środków ochrony roślin (opryskiwanie, zamgławianie, fumigowanie, podlewanie i wprowadzanie granulatów do gleby, zaprawianie materiału siewnego) konieczne jest używanie dodatkowo środków ochrony indywidualnej (ochrona rąk i nóg, sprzęt ochrony układu oddechowego, ochrona oczu i twarzy). Ochrony rąk rękawice powinny być odporne na działanie ciekłych środków ochrony roślin, ochrony nóg - obuwie ochronne, bezpieczne lub zawodowe. Do pracy związanej z cięciem drewna (np. piłą łańcuchową) należy stosować odpowiednie spodnie ochronne oraz ochronniki słuchu.

W przypadku, kiedy techniczne sposoby zmniejszenia hałasu występującego w rolniczym środowisku pracy są trudne do zrealizowania, należy stosować indywidualne ochronniki słuchu.

Edukacja i szkolenia

Świadomość zagrożeń na stanowisku pracy, znajomość zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, posiadanie i stosowanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej mają ogromny wpływ na bezwypadkową pracę. Warunki pracy, jakie stworzy sobie rolnik będą miały wpływ na jego bezpieczeństwo. Dlatego niezwykle istotne jest szkolenie rolników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w gospodarstwie rolnym. Promocja bezpiecznej pracy i zdrowia również ma duży wpływ na prewencję wypadkową. Znajomość zagrożeń w miejscu pracy, stosowanie bezpiecznych technik pracy, przerwy w pracy, dbałość o ogólny stan zdrowia powinny być promowane szczególnie przez inspektorów ds. prewencji wypadkowej KRUS, lekarzy w wiejskich ośrodkach zdrowia, nauczycieli w szkołach rolniczych i wiejskich, specjalistów z Ośrodków Doradztwa Rolniczego oraz przez media.

Rolników i członków ich rodzin zachęcamy do korzystania z materiałów prewencyjnych publikowanych na stronie internetowej: www.gov.pl/krus oraz dostępnych w jednostkach terenowych Kasy.

Zasady bezpieczeństwa i zdrowia

Rolniku, zmniejszaj ryzyko wypadku:

• stosuj właściwe obuwie robocze, przylegające do kostki o podeszwie protektorowanej;
• używaj bezpiecznych drabin;
• zabezpiecz wszelkie otwory przykrywami lub barierkami;
• zachowaj porządek w obejściu, wyrównaj i utwardź ciągi komunikacyjne;
• używaj maszyn wyposażonych w mocne i stabilne drabinki oraz schodki - pamiętaj, aby wchodzić i schodzić z nich przodem do maszyny, trzymając się poręczy;
• nie przewoź osób na błotnikach ciągnika, na przyczepach na ładunkach;
• nie pracuj, gdy jesteś chory lub przemęczony;
• nie daj się wkręcić w statystyki KRUS! Zapoznaj się z listą kontrolną (dostępną na stronie KRUS), przy pomocy której można kompleksowo zidentyfikować potencjalne źródła zagrożeń występujących w gospodarstwie, podczas pracy z maszynami.

Niezależnie od rodzaju pracy, do jakiej rolnik przystępuje, powinien być zdrowy i wypoczęty. Niedopuszczalne jest rozpoczynanie pracy pod wpływem alkoholu, narkotyków lub leków, które oddziałują na stan psychofizyczny człowieka, ani też w stanie obniżonej koncentracji uwagi. W czasie pracy należy robić przerwy na odpoczynek oraz regenerację sił i posiłki. Rolnicy powinni także pamiętać o odpowiedniej kondycji fizycznej i regularnej gimnastyce w celu zachowania sprawności fizycznej.

Przypominamy również o obowiązku niezwłocznego dokonania zgłoszenia wypadku przy pracy rolniczej do Placówki Terenowej (zalecane do 14 dni), w przypadku ubiegania się o jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego tym wypadkiem, ponieważ zwłoka w zgłoszeniu może mieć decydujący wpływ na ustalenie jego okoliczności i przyczyn.

tags: #wpadek #przy #robcie #ciagnik #na #pol