Rozrzutnik obornika: budowa, zastosowanie i nowoczesne rozwiązania

Rozrzutnik obornika, często nazywany również roztrząsaczem, to kluczowa maszyna rolnicza służąca do równomiernego rozprowadzania nawozów organicznych na polu. Jest to istotne dla zrównoważonego rolnictwa, poprawy jakości gleby oraz zwiększania plonów. Współczesne rozrzutniki to hydrauliczne jednostki napędzane wałem odbioru mocy, które znacznie ewoluowały od prostych konstrukcji ciągniętych przez konie do zaawansowanych technologicznie maszyn.

Budowa rozrzutnika obornika

Na pierwszy rzut oka rozrzutnik obornika może przypominać dużą przyczepę doczepianą do ciągnika. Jego głównymi elementami są skrzynia załadunkowa, układ jezdny, przenośnik łańcuchowy oraz adapter rozrzutu.

Skrzynia załadunkowa

Skrzynia załadunkowa to, obok adaptera, kluczowy element rozrzutnika obornika, decydujący o jego funkcjonalności i pojemności. Musi być ona niezwykle trwała i odporna na korozję, dlatego producenci oferują skrzynie zbudowane z blachy o grubości od 4 mm do 8 mm, często ze stali Domex na ścianach i Hardox na podłodze.

• W małych gospodarstwach wystarczają skrzynie o pojemności około 6 m³.
• W średnich gospodarstwach najlepiej sprawdzają się pojemności 8-12 m³.
• W dużych gospodarstwach wykorzystuje się urządzenia obsługujące jednorazowo nawet ponad 20 ton surowca, co może oznaczać pojemność skrzyni powyżej 12 m³.

Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów, a niektóre modele, jak Metal-Fach N280/2, posiadają otwierane burty, co pozwala na ich wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy. Skrzynie skorupowe zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, co jest przydatne przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami, skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości maszyny.

Niektórzy producenci, jak A-Lima-Bis w modelach Evo Spreader 10 i 12, zastosowali skrzynię samonośną, mocując koła do jej boków. Pozwoliło to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, co ułatwia napełnianie za pomocą miniładowarek. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m. Producenci, tacy jak Sipma i Pronar, stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby zapobiec uszkodzeniom podczas załadunku.

Układ jezdny

Układ jezdny jest jednym z kluczowych elementów rozrzutników, muszą one sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału, a obciążenia często przekraczają standardowe wartości dla przyczep. W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych. Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami ma dwie główne zalety:

• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika to z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
• Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.

Mimo tych zalet, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Dodatkowo, układy tandemowe zapewniają wyższą stabilność jazdy i często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle. Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Rozrzutnik dwuosiowy, nazywany także tandemem, to najbardziej uniwersalne rozwiązanie na rynku. Łączy większą pojemność z zachowaniem dobrej manewrowości i stabilności. Jego zalety to lepsza stabilność, mniejszy nacisk na glebę, wyższa wydajność i większy komfort jazdy dzięki resorowaniu obu osi. Jest to idealne rozwiązanie dla średnich i dużych gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą.

Przenośnik łańcuchowy

Wewnątrz skrzyni znajduje się przenośnik łańcuchowy, zazwyczaj w dwóch rzędach, sterowany hydraulicznie. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Zabezpieczenia i systemy wewnątrz skrzyni

Kluczowe dla bezpieczeństwa i efektywności pracy są zasuwy i osłony adaptera, które zabezpieczają przewożony materiał. Zasuwa, w postaci płyty wsuwanej między walce adaptera a skrzynię ładunkową, zabezpiecza adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, zapobiegając przeciążeniom mechanizmu napędu i gubieniu materiału. Dodatkowo, w czasie pracy, zasuwa chroni ciągnik przed odpryskami obornika. Osłony adaptera zapobiegają gubieniu resztek obornika i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne, inni pełne osłony z blachy.

Adapter rozrzutu

Adapter to kluczowy element rozrzutnika, który odpowiada za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Wyróżnia się dwa główne typy adapterów:

• Adaptery poziome: Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami, często współpracującymi z tarczami rozrzucającymi. Walce rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zaletą jest szerokość pracy dochodząca do 25 m. Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.
• Adaptery pionowe: Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m i są odpowiednie dla obornika z dużą zawartością słomy. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy (np. 100-108 cm). Są bardziej uniwersalne i nadają się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna.

N250/5 Jamnik to jeden z nowszych modeli rozrzutników z wąską skrzynią typu jamnik, charakteryzującą się dużą trwałością i pojemnością (10 ton ładowności, 9,5 m³ pojemności). Pionowy, dwubębnowy adapter w tym modelu gwarantuje rozrzut nawozu na szerokość od 10 do 12 metrów. Model N250/32 Jamnik to kolejny rozrzutnik ze smukłą skrzynią ładunkową (8 ton ładowności, 6,4 m³ pojemności), dostępny również w wersji skorupowej. Smukła, wydłużona skrzynia, wraz z dwubębnowym, pionowym adapterem, gwarantuje precyzyjne i wydajne nawożenie pola na szerokości od 8 do 12 metrów.

Wymagania mocy ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym. Joskin Tornado 3 (12 t) potrzebuje minimum 120 KM, a Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM.

Regulacja posuwu rozrzutnika

Sterowanie pracą przenośnika podłogowego odbywa się przy pomocy rozdzielacza w kabinie ciągnika. Pozwala to na szybką zmianę kierunku przesuwu i skraca czas reakcji.

Regulacja prędkości posuwu

Prędkość przesuwu przenośnika reguluje się pokrętłem regulatora przepływu, zazwyczaj w skali od 0 do 10, gdzie 0 oznacza brak pracy podajnika. Hydrauliczne podajniki pozwalają na bardzo precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału, co jest szczególnie przydatne przy różnorodnym materiale. Hydraulika zapewnia stabilność pracy maszyny nawet przy nierównych obciążeniach, co pozwala na równomierny rozrzut obornika.

Regulacja dawki nawożenia

Dawka nawożenia zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Szybszy posuw zwiększa dawkę, wolniejszy ją zmniejsza.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Większa szerokość oznacza cieńszą warstwę obornika na jednostkę powierzchni.
• Prędkość jazdy ciągnika: Wolniejsza jazda zwiększa dawkę na danej powierzchni, szybsza zmniejsza.

Na dawkę wpływa również wysokość załadowanego obornika w skrzyni ładunkowej; należy dążyć do równomiernego rozmieszczenia ładunku. Po ustawieniu dawki zaleca się przeprowadzenie testu próbnego na niewielkiej części pola, aby dostosować ustawienia.

Nowoczesne rozwiązania i wyposażenie opcjonalne

Producenci rozrzutników obornika wprowadzają innowacyjne rozwiązania, które zwiększają funkcjonalność i efektywność maszyn. Warto zwrócić uwagę na szczegóły, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego.

Rozrzutnik N276 Falcon i Falcon Premium

Seria N276 Falcon to rozrzutniki zaprojektowane z myślą o wymagających użytkownikach. Modele N276 (6 t i 8 t) posiadają mechaniczne podpory i nowoczesną, skorupową, wąską skrzynię ładunkową. Konstrukcja oparta jest na wytrzymałym, jedno-rzędowym przenośniku podłogowym łańcuchowym (łańcuch NK14 o zrywalności 21 ton) z podwójnym mocowaniem śrub. Standardowo rozrzutnik wyposażony jest w pionowy adapter rozrzucający o szerokości 1,5 metra, z dwoma wirnikami i wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Wersje Falcon Premium (10t, 12t, 14t) dodatkowo wyposażone są we wskaźnik podnoszenia zasuwy oraz robocze oświetlenie (jeden szperacz wewnątrz skorupy, dwa z tyłu przy adapterze), zapewniające widoczność podczas załadunku i rozładunku. Opcjonalnie dostępny jest adapter poziomy ZENI z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Rozrzutniki N276 Falcon posiadają hydrauliczną zasuwę skrzyni ładunkowej, a także siatkową osłonę adaptera i boczne blachy ograniczające wyrzut boczny. Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika. System MF-S-Control w wersji DigiDevice i ISOBUS to zaawansowane narzędzia Rolnictwa 4.0, umożliwiające precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów, tworzenie i analizę danych dotyczących plonów, a także zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby.

Rozrzutniki Jastech MEGA

Firma Jastech oferuje rozrzutniki dwuosiowe z serii MEGA (27, 33, 45 Maximus) z autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów. Adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI jest standardem w całej serii, oferując uniwersalność dla różnych rodzajów nawozów, w tym wapna i pomiotu ptasiego. Rozrzutniki Jastech mają funkcję 2w1, umożliwiając demontaż adaptera i wykorzystanie jako przyczepy objętościowej. Cała konstrukcja jest cynkowana ogniowo, co gwarantuje długą żywotność.

Przydatne dodatki

Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, chroniąc przed przeciążeniami i gubieniem materiału.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy zasuwa jest otwarta, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zazwyczaj szersze, ale droższe, poprawiające właściwości jezdne na grząskim terenie i zmniejszające nacisk na glebę.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.
• Deflektory hydrauliczne: Ograniczają szerokość rozrzutu, co jest przydatne na skraju pola i premiowane w programach dotacyjnych.
• Sterownik lub komputer sterujący: Pozwalają utrzymać określoną dawkę nawozu niezależnie od prędkości jazdy, nadzorować pracę maszyny i sterować funkcjami hydraulicznymi.

Zastosowanie rozrzutników obornika

Rozrzutniki obornika mają szerokie zastosowanie, nie tylko do rozrzucania obornika, ale także innych nawozów naturalnych, takich jak kompost, torf czy nawozy zielone (świeża masa roślinna). Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep do transportu materiałów objętościowych, np. zielonki czy zbóż.

Rozrzutnik jednoosiowy w nowoczesnym rolnictwie jest ważnym elementem wyposażenia, łączącym efektywność i ekonomiczność. Przyczynia się do poprawy jakości gleby, zwiększenia plonów i efektywniejszego wykorzystania zasobów naturalnych. Jego zalety to usprawnienie pracy, oszczędność czasu i wysiłku, poprawa jakości gleby i plonów, zwiększenie efektywności pracy oraz wspieranie zrównoważonych praktyk rolniczych poprzez redukcję potrzeby stosowania nawozów chemicznych.

tags: #wspornik #zaczepu #rozrzutnik