Rozrzutnik obornika, znany również jako roztrząsacz obornika, to specjalistyczna maszyna rolnicza, która znacząco usprawnia proces nawożenia. Jest odpowiedzialny za transportowanie nawozu znajdującego się w skrzyni oraz jego efektywne rozdrabnianie i równomierne rozrzucanie. Dzięki zaawansowanym systemom, rozrzutnik obornika pracuje z dużą efektywnością, oszczędzając czas i siły robocze, co jest niezwykle istotne w nowoczesnym rolnictwie.
Konstrukcja i zasada działania rozrzutnika obornika
Elementy składowe
Konstrukcja rozrzutnika obornika składa się z solidnej skrzyni, w której zamontowany jest przenośnik podłogowy oraz adapter do rozdrabniania. Adapter jest wyposażony w wirniki lub wałki, które mają za zadanie efektywnie rozdrabniać materiał. Wybór odpowiedniego wyposażenia technicznego, jak wałki czy noże, pozwala na dostosowanie rozrzutnika do indywidualnych potrzeb.
Przenośnik podłogowy
Przenośnik podłogowy odgrywa niezwykle istotną rolę w procesie transportu nawozu. Wyposażony w taśmę lub łańcuch, zapewnia regularny i nieprzerwany ruch obornika. Dodatkowo, przenośnik może być napędzany z wykorzystaniem hydrauliki lub mechaniki, co daje możliwość dokładnej regulacji prędkości transportu nawozu. W rozrzutnikach o średniej ładowności zwykle stosowany jest przenośnik podwójny, złożony z dwóch przenośników obejmujących połowę szerokości przestrzeni ładunkowej - na każdy z nich przypadają dwa łańcuchy połączone poprzecznymi listwami. Standardem jest napęd hydrauliczny łańcuchów, który pozwala na bezstopniową regulację prędkości przesuwu.
Adaptery rozrzucające
Adapter, działający dzięki wałkowi odbioru mocy lub hydraulice, rozdziela nawóz na mniejsze, łatwiejsze do aplikacji cząstki, umożliwiając bardziej równomierne rozrzucanie. Adaptery wyróżniają się elastycznością w ustawieniu, mogą być umiejscowione zarówno w pozycji pionowej, jak i poziomej. Napęd adaptera realizowany jest dzięki wałowi odbioru mocy lub systemowi hydraulicznemu, co wpływa na jego wydajność.
- Adapter pionowy: Może mieć dwa lub cztery wirniki, efektywnie rozdrabnia nawóz, zapewniając jego równomierne rozrzucenie. Model z czterema wirnikami pozwala na szybsze rozdrabnianie i rozrzucanie większych ilości nawozu, co znacząco zwiększa wydajność urządzenia. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika.
- Adapter poziomy: Składa się z wałków rozdrabniających oraz tarcz, które rozrzucają nawóz na boki. Adapter poziomy montowany jest w poziomej orientacji i wyposażony w wałki rozdrabniające, które precyzyjnie tną nawóz na mniejsze fragmenty. Dodatkowo, tarcze rozstrząsające gwarantują równomierne rozprowadzanie materiału nawozowego na dużym obszarze.
Właściwy dobór kluczowego zespołu maszyny zapewni optymalny efekt pracy. Każdy typ adaptera jest przeznaczony do innych rodzajów nawozu. Podczas gdy adaptery pionowe najlepiej sprawdzają się przy rozwożeniu obornika (4-walcowe wręcz niemal wyłącznie do tego typu nawozu), adaptery poziome oraz bijakowe, wyposażone w tarcze rozrzucające, powstały głównie z myślą o wapnowaniu oraz nawożeniu innymi materiałami łatwo rozdrabniającymi się.
Rozdrabnianie nawozu
Rozdrabnianie nawozu w adapterach rozrzutnika odgrywa kluczową rolę w procesie nawożenia. Wirniki oraz wałki rozdrabniające znacząco zwiększają jednorodność materiału, eliminując nierówności, które mogłyby negatywnie wpłynąć na efektywność nawożenia. Dzięki tym procesom, równomierność nawożenia wzrasta, co przekłada się na lepsze wykorzystanie nawozu przez rośliny. Co więcej, proces rozdrabniania znacznie poprawia kontakt nawozu z glebą, co przyspiesza mineralizację oraz uwalnianie składników pokarmowych. Takie podejście skutkuje minimalizacją strat nawozu i maksymalizacją efektywności nawożenia.
Typy rozrzutników obornika
Rozrzutniki jednoosiowe i dwuosiowe (tandem)
- Rozrzutnik obornika jednoosiowy: Charakteryzuje się mniejszą ładownością (zazwyczaj do około 4 ton), co sprawia, że doskonale sprawdza się w lżejszych zadaniach, na przykład przy nawożeniu użytków zielonych. Dzięki swoim kompaktowym wymiarom, manewrowanie nim na polu nie sprawia trudności, co przekłada się na łatwiejszą i bardziej komfortową obsługę. Rozrzutniki jednoosiowe niestety zwykle pozbawione są amortyzacji kół. Sytuację poprawiają jednak powszechnie stosowane amortyzowane dyszle.
- Rozrzutnik obornika dwuosiowy (tandem): Charakteryzuje się podwójnymi osiami, co gwarantuje lepszą ładowność (sięgającą nawet 10 ton) i stabilność, szczególnie w trudnym terenie. Układy jezdne typu tandem mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają znacznej poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Kolejną zaletą układów tandemowych jest wysoka stabilność podczas jazdy, związana także z faktem, że układy tandemowe są zwykle resorowane, co wpływa na komfort i bezpieczeństwo transportu.
Oba typy rozrzutników są wyposażone w różnorodne systemy wyrzutu oraz adaptery rozdrabniające, co zwiększa efektywność nawożenia. Taki sprzęt można dostosować do specyfikacji gleby oraz wymagań upraw, co czyni go wszechstronnym narzędziem. W najnowszych konstrukcjach widać wyraźną tendencję do ograniczania liczby osi. Dziś wśród największych firm zdecydowanie króluje oś pojedyncza połączona z kołami o dużej średnicy. Zastosowanie dużych, pojedynczych kół ma dwie zasadnicze zalety: mniejsze zapotrzebowanie na moc, które wynika z niższych oporów toczenia oraz znacznie poprawioną manewrowość maszyny i brak spychania podłoża podczas skręcania.
Rozrzutniki niskopodłogowe
W ostatnich latach na znaczeniu zyskały rozrzutniki niskopodłogowe, co określa ich główną cechę, czyli osadzoną nisko między kołami jezdnymi skrzynię ładunkową. Dzięki temu do rozrzutnika można zamontować duże koła - o wiele wyższe niż w konwencjonalnych konstrukcjach z kołami pod skrzynią. Kolejnym plusem rozrzutników niskopodłogowych może być niska wysokość załadunku - choć nie dotyczy to większych modeli o pojemności powyżej 12 m³. Plusem rozrzutników niskopodłogowych ze względu na wystarczające obciążenie dyszla zaczepowego jest stabilność w transporcie i pracy na zboczach. Ich minusy to szerokie koła na zewnątrz, które zmniejszają szerokość skrzyni ładunkowej.
Producentem, który poszedł krok dalej w zakresie obniżania krawędzi załadunku, jest A-Lima-Bis. W rozrzutnikach tej firmy, dzięki zastosowaniu skrzyni ładunkowej samonośnej, koła przymocowane są do jej boków. Dzięki temu skrzynia znalazła się jeszcze niżej, a co za tym idzie - jej krawędź załadunku również. W modelu Evo Spreader 10 o ładowności 10 t próg załadunku znajduje się na wysokości 2,1 m, w modelu Evo Spreader 12 - na 2,15 m.
Parametry techniczne i wyposażenie
Ładowność i pojemność skrzyni
Rozrzutniki obornika charakteryzują się wariantami ładowności, która przeważnie wynosi od 2,5 do 12 ton. Rozrzutniki jednoosiowe oferują mniejsze możliwości, natomiast dwuosiowe są bardziej odpowiednie do transportu większych ilości nawozu. Pojemność skrzyń tych maszyn waha się od około 5,8 m³ do 13 m³, z najczęściej występującymi wartościami 9,2 m³ oraz 10,4 m³. Wybór odpowiedniej ładowności oraz pojemności rozrzutnika powinien być dostosowany do unikalnych potrzeb gospodarstwa oraz rozmiaru pola, na którym urządzenie będzie eksploatowane. Właściwy dobór ładowności i pojemności znacząco wpływa na efektywność pracy, redukując liczbę przejazdów i skracając czas nawożenia.
Materiały i konstrukcja skrzyni ładunkowej
W przypadku skrzyń ładunkowych panuje duże zróżnicowanie w zakresie zastosowanych materiałów i samego rodzaju skrzyni. Niektórzy producenci chwalą się wysoką jakością zastosowanej stali, inni natomiast większą grubością blachy. Oba te czynniki mają wpływ na trwałość maszyny. Tradycyjne skrzynie ładunkowe zapewniają oprócz przestrzeni na obornik także możliwość wykorzystania ich na potrzeby transportu innych materiałów. Coraz większa część rozrzutników obecnych na rynku już w standardzie wyposażona jest w zasuwę skrzyni, czyli unoszoną hydraulicznie ścianę, która oddziela przestrzeń ładunkową od adaptera. Ma ona na celu zapobieganie wydostawaniu się materiału ze skrzyni, co przeciwdziała z jednej strony zanieczyszczaniu drogi czy podwórka podczas transportu, zaś z drugiej - opadaniu obornika na walce adaptera, co w konsekwencji utrudniałoby rozruch maszyny oraz powodowało nierównomierny rozkład nawozu na uwrociach.
Producenci nie tylko dopuszczają, ale nawet zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do rozmaitych zadań poza nawożeniem organicznym. Standardem jest oczywiście zdejmowany adapter i często możliwość dokupienia fabrycznych nadstawek przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.
Napęd i sterowanie
Napęd rozrzutnika obornika głównie korzysta z wału odbioru mocy (WOM) ciągnika, dzięki czemu energia jest skutecznie przekazywana do adapterów rozdrabniających oraz przenośnika podłogowego. Alternatywnie, dostępny jest również napęd hydrauliczny, który oferuje możliwość precyzyjnego kontrolowania prędkości taśmy przenośnika podłogowego. Wał odbioru mocy (WOM) pełni istotną funkcję w napędzie rozrzutnika obornika, zapewniając niezawodność i wydajność.
Elementem wyposażenia rozrzutników, który w ostatnim czasie zyskuje na popularności, jest sterownik lub komputer sterujący. Komputer, który pozwala utrzymać określoną dawkę nawozu niezależnie od prędkości jazdy, nadzorować pracę maszyny oraz sterować funkcjami hydraulicznymi, to atrakcyjny element, za który wielu rolników skłonnych jest dopłacić od kilku do kilkunastu tysięcy złotych.
Dodatkowe wyposażenie
- Osłony ruchomych elementów: Osłona adaptera to element ochronny, opuszczany na walce adaptera jedynie na czas transportu. Nie jest wykorzystywany podczas pracy.
- Deflektory: Mają ograniczać szerokość rozrzutu, co jest przydatne podczas przejazdu roboczego na skraju pola. Dzięki nim możliwe jest osiągnięcie równomiernej i pełnej dawki nawozu aż do samej miedzy. A z uwagi na proekologiczne znaczenie, jest to element premiowany przy obecnych naborach na dotacje na zakup maszyn rolniczych.
- Przystawka objętościowa: Jest to tylna burta o kształcie wyprofilowanym w taki sposób, aby zwiększać objętość skrzyni ładunkowej, montowana w miejscu adaptera rozrzucającego (po jego zdemontowaniu). Jest chętnie wybieraną opcją doposażenia, gdy rozrzutnik jest używany do transportu materiałów objętościowych, np. zielonki.
- Dwubiegowa przekładnia napędu przenośnika podłogowego: Znacznie skraca czas wyładunku materiału, co jest przydatne podczas prac transportowych.
- Niestandardowe rozmiary ogumienia: Szersze ogumienie lepiej zachowuje się na grząskim terenie, ale również w mniejszym stopniu niszczy strukturę gleby poprzez ugniatanie. Często wpływa także na wyższy komfort jazdy, choć pod tym względem znacznie większe znaczenie ma układ amortyzacji dyszla.
Zastosowanie i korzyści z użytkowania rozrzutnika obornika
Wszechstronność zastosowań
Rozrzutnik obornika to wszechstronne urządzenie, które doskonale nadaje się do pracy z różnorodnymi materiałami organicznymi oraz nawozami naturalnymi. Obecnie rozrzutnik nie służy już tylko do nawożenia organicznego, ale także do wapnowania, czy też do transportu materiałów objętościowych, np. zielonki z pola do silosu. Wyposażony w specjalistyczne adaptery oraz opcję regulacji wyrzutu, rozrzutnik bez trudu dostosowuje się do różnych typów materiałów. Naturalne nawozy, które świetnie sprawdzają się w połączeniu z rozrzutnikiem, cieszą się szczególną popularnością w rolnictwie ekologicznym i precyzyjnym.
Każdy z tych materiałów wymaga odpowiedniego przetworzenia, co realizowane jest za pomocą wyspecjalizowanych adapterów - zarówno pionowych, jak i poziomych. Właściwe adaptery sprawiają, że pomiot kurzy oraz wapno nie tworzą grudek, co może być problematyczne podczas aplikacji. Z kolei gnojownik jest rozprowadzany w taki sposób, który sprzyja szybkiemu wchłanianiu przez rośliny.
Efektywność nawożenia
Rozrzutnik obornika ma ogromny wpływ na skuteczność nawożenia. Ich zdolność do równomiernego rozrzucania nawozu przekłada się na wyższą wydajność i ograniczenie strat. Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom technicznym, rolnicy mogą osiągać lepsze wyniki w uprawach, co znacząco wpływa na poprawę struktury gleby oraz podnosi poziom składników odżywczych.
Wymogi prawne i bezpieczeństwo
Status prawny i homologacja
Z punktu widzenia prawa, rozrzutnik traktowany jest jako pojazd wolnobieżny, o ile spełnia konkretne warunki: nie przekracza prędkości 25 km/h i nie jest przeznaczony do przewozu osób. Nowoczesne polskie rozrzutniki z oferty Cynkomet są produkowane zgodnie z aktualnymi normami i posiadają homologację drogową. Brak homologacji może skutkować zakazem dalszego przemieszczania się maszyną poza gospodarstwem. Rozrzutniki Roltrans posiadają homologację europejską na rozrzutniki dwuosiowe, a jednoosiowe są w trakcie procesu jej uzyskiwania.
Uprawnienia do prowadzenia
Do prowadzenia ciągnika z podpiętym rozrzutnikiem wystarczy prawo jazdy kategorii T lub B (w przypadku lżejszych zestawów). Jeśli jednak zestaw przekracza 3,5 tony i porusza się z ładunkiem, należy sprawdzić, czy nie podlega pod inne regulacje.
Zabezpieczenie materiału i bezpieczeństwo na drodze
Dodatkowo przepisy jasno mówią, że osoba kierująca takim pojazdem musi być trzeźwa, a sam rozrzutnik nie może stanowić zagrożenia dla innych użytkowników drogi. Jeśli rozrzutnik w trakcie transportu zawiera materiał organiczny, jak obornik, niezbędne jest jego odpowiednie zabezpieczenie przed wysypywaniem się na jezdnię. W wielu modelach producenci przewidzieli specjalne fartuchy, plandeki lub systemy blokujące, które ograniczają ryzyko wysypu podczas jazdy. Głównym zadaniem zasuwy jest jednak zabezpieczenie przewożonego materiału przed jego gubieniem podczas transportu. Producenci starają się możliwie najdokładniej uszczelnić tę przegrodę.
Wybór rozrzutnika obornika
Dopasowanie do potrzeb gospodarstwa
Dobór rozrzutnika obornika do gospodarstwa to proces, który wymaga uważnej analizy kilku kluczowych aspektów. Przede wszystkim, wielkość gospodarstwa odgrywa fundamentalną rolę, gdyż determinuje, jaką ładowność i pojemność powinien mieć rozrzutnik. Nie mniej istotny jest rodzaj upraw. Różne rośliny mają odmienne potrzeby nawozowe, co wpływa na decyzję o odpowiednim sprzęcie. Istotna jest precyzja oraz równomierność rozrzucania, dlatego warto również dopasować rozrzutnik do mocy ciągnika. Nie można zapominać o typie nawozów, które są stosowane. Na przykład, obornik, kompost, czy pomiot kurzy wymagają zastosowania odpowiednich adapterów i systemów napędowych.
Przy wyborze rozrzutnika w pierwszej kolejności należy zdecydować o wielkości potrzebnej maszyny, szczególnie w kontekście posiadanych ciągników. Następnie trzeba zastanowić się nad sposobem wykorzystania rozrzutnika i zdecydować o rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma decydujący wpływ na wydajność i jakość pracy.
Wymagana moc ciągnika
Rozrzutniki o ładowności 10-12 t potrzebują zwykle ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Taką wartość trzeba uznać za niezbędne minimum. Joskin podaje dla 12-tonowego Tornado 3 minimalne zapotrzebowanie mocy na poziomie 120 KM. Ciągnik o największej mocy równej co najmniej 130 KM potrzebny jest do współpracy z rozrzutnikiem Metaltechu RO 12 o ładowności 12 t. Wiele oczywiście będzie zależało od warunków panujących na danym polu.
Finansowanie zakupu
Zakup rozrzutnika obornika można sfinansować na różnorodne sposoby. Najpopularniejszą opcją jest finansowanie oferowane przez producentów oraz dystrybutorów sprzętu rolniczego. Finansowanie fabryczne sprawia, że nabycie nowoczesnych maszyn staje się prostsze, eliminując konieczność wydawania znacznych kwot z własnego budżetu. Opcje finansowania fabrycznego dla rozrzutników obornika obejmują kredyty oraz leasingi, które są dostępne u producentów i ich autoryzowanych dealerów. Dzięki tym formom finansowania, rolnicy mogą łatwiej uzyskać dostęp do nowoczesnych rozrzutników obornika.
Producenci i innowacje
Do niedawna wydawało się, że trudno zmienić coś w konstrukcjach rozrzutników obornika. Jak zwykle, prekursorami zmian są firmy zagraniczne. Jednak już od kilku lat także krajowi producenci nie dają się zostawić w tyle. Poniżej prezentujemy rozwiązania spotykane w maszynach do nawożenia organicznego o ładowności 10-12 t wyprodukowane w fabrykach Joskin, Metaltech, Unia Group, Sipma, Metal-Fach, Pronar, A-Lima-Bis oraz Brochard.
Roltrans - polska marka z tradycjami
Rozrzutniki obornika Roltrans to marka, która nie tylko wnosi do branży rolniczej ponad 40 lat doświadczenia w produkcji maszyn, ale także łączy to z głębokim zrozumieniem potrzeb polskich rolników. Firma Roltrans to nie tylko przedsiębiorstwo rodzinne, ale także rezultat bezpośredniego związku z polską wsią. Założyciele firmy oraz ich dziadkowie i pradziadkowie wywodzą się z wiejskich rodzin, co przekłada się na niezwykłe zrozumienie problemów, jakie stają przed rolnikami każdego dnia. Firma Roltrans kładzie nacisk na specjalizację - skupia się wyłącznie na produkcji rozrzutników obornika. To zaangażowanie w jedną dziedzinę przekłada się na unikalną wiedzę i umiejętności, które pozwalają dostarczać maszyny o najwyższej jakości. Roltrans nie jest jedynie producentem maszyn. To partner, który indywidualnie podchodzi do każdego klienta. Słucha potrzeb rolników i proponuje rozwiązania, które są najbardziej dopasowane do ich sytuacji. Rozrzutniki Roltrans wyróżniają się także dbałością o detale. Przed malowaniem, powierzchnia każdej maszyny jest czyszczona przez śrutowanie. Rozrzutniki Roltrans oferują szeroką gamę rozwiązań, dostosowując się zarówno do potrzeb małych, jak i dużych gospodarstw.
Konserwacja i zakup używanego sprzętu
Sprawdzenie używanego rozrzutnika przy zakupie zaczyna się od układu przeniesienia napędu: jak wygląda wał przegubowo-teleskopowy? Zazwyczaj są one stosunkowo długie i wyposażone w przegub szerokokątny. Ponieważ rozrzutniki są sprzężone na zaczep dolny ciągnika, dolne ramiona TUZ, jeśli nie są podniesione, mogą doprowadzić do wygięcia wału. Łatwo to spostrzec po wgniecionej osłonie z tworzywa. Warto włączyć WOM, uruchamiając rozrzutnik z pełną prędkością roboczą i sprawdzić jego działanie.
tags: #wygladasz #jak #rozrzutnik #gnoju4