Wprowadzenie do kosztorysowania wykopów liniowych
Wykopy liniowe stanowią jeden z najczęściej pojawiających się tematów przy sporządzaniu kosztorysów. Zdecydowana większość konstrukcji budowlanych wiąże się z wylewaniem fundamentów w przygotowanych wykopach. Dziś prawie każdy budynek ma przyłączone media, a co za tym idzie sieci uzbrojenia terenu, takie jak podziemne wodociągi czy sieci gazowe. Roboty ziemne, w tym wykopy liniowe, są we wszelkich przedmiarach chlebem powszednim. Na pozór ich obliczenie wydaje się proste: długość x szerokość x głębokość, odpowiednia podstawa KNR, do tego opcjonalnie cennik i gotowe. Jednak, jak się okazuje, przy tych prostych obliczeniach może dojść do błędów, co jest bardzo powszechne wśród kosztorysantów.
Wybór odpowiedniego KNR dla robót ziemnych
Wybór właściwego KNR dla robót ziemnych to kluczowy krok w procesie przedmiarowania wykopów liniowych. Najczęściej stosowany KNR 2-01 „Budowle i roboty ziemne” to jedna z dostępnych opcji, ale nie jedyna. Istnieje wiele alternatywnych dedykowanych katalogów, a różne specjalistyczne katalogi często zawierają rozdziały poświęcone robotom ziemnym. Mając do dyspozycji tak wiele możliwości i źródeł, warto je przeanalizować. Przy przygotowywaniu kosztorysu inwestorskiego zależy nam na rzetelnym odzwierciedleniu realiów, bez zawyżania czy zaniżania wartości robót. Inaczej niż czasem wygląda to w przypadku przygotowywania oferty firmowej lub kosztorysu powykonawczego.
Rodzaje wykonania: ręczne czy mechaniczne?
Na początek warto podzielić roboty na ręczne i mechaniczne, jako że większość wykopów - szczególnie uwzględniając wykopy liniowe - wykonuje się mechanicznie. Współczesne firmy budowlane powszechnie używają sprzętu, np. minikoparki do rowków pod cokoły ogrodzeń. Zgodnie z przewidywaniami, wykop mechaniczny 10 m³ jest znacznie tańszy, przy czym wykopy ręczne są ponad siedem razy droższe niż koparką przy identycznym obmiarze. Metoda mechaniczna przeważa również czasowo.
Oczywiście, transport koparki na budowę wymaga załadowania, przewiezienia, rozładowania, a potem ponownego odwiezienia. Operator koparki to dodatkowy pracownik, kierowca transportu to czasem kolejny, a czas na dojazdy i pracę może zająć cały dzień. W kosztorysie inwestorskim jednak te aspekty mogą być pominięte, ponieważ nie znamy tak szczegółowych warunków wykonania zlecenia po stronie wykonawcy. Minimalne ilości robót ziemnych, których wykonanie sprzętem mechanicznym jest ekonomicznie uzasadnione, podaje tablica 0002 poz. 8 w KNR.
Niestety nie zawsze całość robót może być wykonana mechanicznie. Jedną z przyczyn może być potrzeba ręcznego wykonania dna wykopu przez pracownika. Może się też zdarzyć obecność innych instalacji w obrębie wykopu. Wtedy także konieczna jest praca ręczna, tam gdzie nie wejdzie łyżka koparki (lub jest to niebezpieczne dla instalacji), tam potrzeba łopaty. Należy rozdzielić w obliczeniach ilość prac, według proporcji metody ręcznej do mechanicznej.
Zasady przedmiarowania wykopów liniowych: szerokość i głębokość
Dobór szerokości i dostęp do danych KNR
Przedmiarując wykopy liniowe, na etapie doboru szerokości nie powinniśmy napotkać zbyt wielu trudności. Warto pamiętać o takich przypadkach jak rurociągi, dla których średnice kanału mają tablice szerokości wykopu. Ponownie warto odnieść się do KNR 2-01, gdzie taką tablicę można znaleźć jako Tablica 0008 w Zasadach przedmiarowania robót w Rozdziale 03.
Jak takie informacje znaleźć nie mając do dyspozycji papierowego wydania KNR-u? Korzystając z programu Norma, można zapoznać się z częścią opisową po wybraniu odpowiedniego katalogu z biblioteki „Katalogi norm”. W lewym dolnym rogu programu znajduje się przycisk ,,opis”, po kliknięciu którego pojawi się część tekstowa katalogu. Zawiera ona między innymi założenia ogólne, szczegółowe, wyszczególnienie robót, specjalne uwagi oraz interesujące nas zasady przedmiarowania i założenia kalkulacyjne.
Baza kalkulacji i zmienność zagłębienia
Sporządzając kosztorys inwestorski, mamy do dyspozycji projekt, na którym cała kalkulacja ma bazować. Dla przykładu mamy budowę sieci kanalizacyjnej, wodociągowej czy gazowej. W projekcie będzie znajdować się mapa sytuacyjna przebiegu wskazanej instalacji, schemat montażowy oraz profile. Nawet na terenach nizinnych, uzyskanie spadku w rurociągu jest po prostu konieczne, w szczególności przy kanalizacji. Stąd powszechną praktyką jest dzielenie wykopów na odcinki o podobnych specyfikacjach. Obliczenie wykopów w ten sposób jest skuteczne i efektywne.
Warto zauważyć, że wiersz oznaczony A-B to obliczenie dla profilu, gdzie na całej długości mamy jednakowe zagłębienie (np. gazociągu PE śr. 225 mm). Natomiast, profil ze zmiennym zagłębieniem nie może być obliczony jednym wierszem. Na przedmiarowaną głębokość wykopu składają się: suma głębokości, połowa średnicy danej rury oraz 10 cm podsypki. Warto zwrócić uwagę, że dla wodociągów i gazociągów z rur PE na profilach podawana jest rzędna osi. Natomiast przy kanałach sanitarnych i deszczowych - głębokość usytuowania dna kanału. Prawdopodobnie taka różnica w opisach ma podłoże historyczne. Kiedyś kolektory sanitarne były murowane z cegły i zazwyczaj miały eliptyczny lub „jajowaty” przekrój. Pozwalało to na utrzymanie prędkości przepływu zarówno przy małym, jak i dużym nagromadzeniu ścieków, co z kolei minimalizowało osady i zanieczyszczenia pozostawiane na kolektorach.
Efektywne wykorzystanie funkcji programów kosztorysowych
Suma częściowa i obliczenia pomocnicze
W programach kosztorysowych, takich jak Norma, dostępne są funkcje takie jak suma częściowa i obliczenia pomocnicze. Umiejętnie używane będą znacząco ułatwiać obliczenia, przy błędzie będą konsekwentnie fałszowały wyniki.
- Suma częściowa służy w tym przypadku do pokazania całej objętości wykopu. Jeśli jednak mamy powierzchnię utwardzoną, która wymaga rozebrania, a następnie uwzględnienie jej odtworzenia, należy to uwzględnić. Rozbiórka zmniejszy objętość wykopu, więc należy zmniejszyć wartość wyniku tej pozycji, używając ,,odwoływacza” do pozycji rozbiórki nawierzchni. W programie Norma jest to niebieski ,,link” do wyniku innej pozycji lub sumy częściowej, uzyskuje się go poprzez wpisanie znaku ,,#” w trybie wyrażenia, a następnie wybranie lub wpisanie numeru pozycji lub sumy. Jest to przydatne przy wpisywaniu długich, wieloetapowych obliczeń.
- Obliczenia pomocnicze: Kiedy praca ręczna jest niezbędna, na przykład z powodu obecności innych instalacji w obrębie wykopu, należy rozdzielić w obliczeniach ilość prac według proporcji metody ręcznej do mechanicznej. Funkcja ,,obliczenia pomocnicze” zamyka część obliczeń jako właśnie obliczenia pomocnicze. Można się do nich odwoływać za pomocą ,,#”, ale nie będą one żywcem brane do wyniku końcowego pozycji. Po odwołaniu można podzielić procentowo roboty, w sposób zrozumiały dla późniejszych czytelników.
Dobre praktyki i umocnienie wykopów
Przedmiar jest nie tylko dla nas - musi go zrozumieć każdy, kto będzie z niego później korzystał: odbiorca, zleceniodawca, a także kontroler, jeśli inwestycja będzie budzić podejrzenia. W naszym interesie jest, aby wszystko było klarowne i zrozumiałe, aby uniknąć późniejszych problemów i nieporozumień. Z dobrych praktyk: w kolumnie podstawa warto wstawić numer rysunku, z którego korzystamy, czy oznaczenia odcinków w przypadku wykopów liniowych. Wszelkie informacje powinny być podane tak, aby osoba sprawdzająca miała proste zadanie i nie musiała się niczego domyślać. W ramach projektów sieci zewnętrznych może być nawet kilkanaście profili, warto więc rozdzielać obliczenia sumą częściową z opisem.
Czasem też zdarza się, że projekt w trakcie robót lub po ich zakończeniu, ulega zmianie. Temat do nas wraca i konieczna wtedy jest korekta kosztorysu. Nam samym łatwiej jest odnaleźć się w dobrze opisanym przedmiarze, niż domyślać się co liczyliśmy kilka miesięcy wcześniej. To najważniejsze powody, by szczegółowo rozpisywać przedmiar. Przy okazji ta zasada konsekwentnie ułatwia obliczanie także kolejnych pozycji.
Wykopy liniowe o ścianach pionowych powinny być umocnione, jeśli są głębsze niż 1 metr. Dlatego w przedmiarze kolejna pozycja (np. nr 3) będzie dość prosta. Warto tu sprawdzić, czy poszerzyliśmy umocniony wykop o 10 cm. Wystarczy wziąć obliczenia z pierwszej pozycji, a szerokość podmienić na ,,2″, ponieważ umocnienie jest dwustronne. W dalszych etapach przedmiaru, po wykonaniu wykopów i ułożeniu rurociągu z warstwami ochronnymi, musimy obliczyć objętość zasypania i zagęszczenia wykopu. Aby zrobić to sprawnie, ponownie skorzystamy z ,,odwoływaczy” do poprzednich pozycji. Wszelkie zmiany w pozycji bazowej zostaną automatycznie uwzględnione w kolejnych zawierających odwołania.
tags: #wykopy #minikoparka #knr