Wywrotki 4-osiowe, szczególnie te z napędem na wszystkie koła i zwiększonym prześwitem, stanowią kluczowe narzędzia w transporcie materiałów sypkich w trudnych warunkach. Ich konstrukcja łączy dużą ładowność z możliwościami terenowymi, co czyni je uniwersalnym rozwiązaniem dla branży budowlanej, wydobywczej i rolniczej. Na rynku dostępne są różne konfiguracje, a producenci nieustannie wprowadzają innowacje, aby sprostać rosnącym wymaganiom klientów w zakresie wytrzymałości, niezawodności i efektywności.
Nowa generacja wywrotek budowlanych DAF
Modele XDC i XFC - innowacje i adaptacje
Pod koniec ubiegłego roku DAF zaprezentował nową generację budowlanych ciężarówek, tworzącą typoszeregi XDC oraz XFC (skrót od XD Construction oraz XF Construction). Za całą transakcją stoi firma IVEC z Sosnowca, od 30 lat zajmująca się przewozami dla branży budowlanej. Jeszcze niedawno we flocie nie było tam żadnego DAF-a, co w tej gałęzi transportu nie jest akurat niczym nadzwyczajnym. W ubiegłym roku przedsiębiorstwo postanowiło jednak dać szansę modelowi CF Construction, odbierając go w jednym, czteroosiowym egzemplarzu. Ten okazał się być natomiast na tyle udany, że krótko później postanowiono zamówić kolejne DAF-y, sięgając także po najnowszą generację.
Jak sama nazwa wskazuje, model XFC wykorzystuje kabinę z szosowego XF-a, łącząc ją z terenowym wyposażeniem. Miejsce pracy jest więc identyczne jak w pojazdach dalekobieżnych, z niewielkim tunelem silnika i dwoma ekranami. Pod nim znajdziemy zawieszenie całkowicie na resorach, podwozie o zwiększonym prześwicie, 9-tonowe osie przednie, 13-tonowe osie tylne na zwolnicach oraz metalowy zderzak wysunięty przed ledowe reflektory.
Specyfikacja techniczna i wyposażenie
W dalszej części nazwy mamy cyfry 480. To oczywiście oznaczenie mocowe, wskazujące na 13-litrowy silnik w 480-konnej wersji. Za to skrót FAD oznacza u DAF-a podwozie 8×4, w którym dwie tylne osie są napędzane. Przedni napęd nie został zastosowany, jako że holenderski producent czegoś takiego nie oferuje. Uprzedzając więc komentarze - tak, jest to sprzęt w umiarkowanie trudny teren.
Podobnie sprawa wygląda z ogumieniem, jako że zastosowano tutaj opony z serii Goodyear Omnitrac. Nadwozie nazwane Day Cab to najkrótszy wariant, jaki otrzymamy w modelu XDC. Za fotelami oferuje ono dodatkową przestrzeń, co ma na celu nie tylko zwiększenie komfortu, ale też kryje specjalnie zaprojektowane strefy kontrolowanego zgniotu.
Co też ciekawe, pojazd otrzymał przedni radar odległościowy, wraz z aktywnym tempomatem. W ciężarówkach z homologacją terenową, a do takich prezentowany pojazd należy, obecność tego radaru nadal nie jest unijnym obowiązkiem. Niemniej DAF postanowił go montować do wszystkich pojazdów z serii XFC. Za to w ramach stawiania na zewnętrzną prostotę, nie zastosowano żadnych opcjonalnych kamer.
Zabudowa KH-Kipper i jej funkcjonalność
Zabudowaniem prezentowanego pojazdu zajęła się podkielecka firma KH-Kipper, instalując tylnozsypową wywrotkę typu half-pipe, wykonaną ze szwedzkiej stali Hardox. Wywrotka KH-Kipper typu W1U half-pipe, to jedna z większych zabudów tego producenta, o pojemności 19,1 m sześc. i o masie własnej około 4.380 kg.
Podłogę o grubości 7 mm i boczne burty 5 mm wykonano z trudnościeralnej stali Hardox 450. Tylna burta (5 mm) z górnymi zawiasami, otwierana jest automatycznie. Przednia burta (5 mm) zaopatrzona jest w daszek nad cylindrem hydraulicznym. Wszystkie części stalowe są śrutowane, pokryte podkładem i lakierem. Ramę pomocniczą elastycznie zamocowano połączeniami sprężynowymi, co czyni całą konstrukcję odporną na przeciążenia pojawiające się podczas jazdy na nierównej nawierzchni.
W skład systemu hydraulicznego wchodzi m.in. zawór ograniczenia wywrotu oraz kontrolka podniesionej skrzyni na panelu z brzęczykiem. Wyposażenie zabudowy obejmuje m.in. szufladę zsypową NEEP, podpory naprawcze i składaną drabinkę.
Ułatwieniem dla kierowcy jest mechaniczne zamykanie dachu - plandeka na stelażu zaopatrzona jest w napęd elektryczny. Steruje się nią za pomocą klasycznego urządzenia umieszczonego z boku zabudowy lub za pomocą pilota bezprzewodowego. Właśnie operowanie „dachem” za pomocą pilota podobało się kierowcy, którego spotkaliśmy w żwirowni i chętnie przesiadł się na chwilę do Scanii ze starego Mercedesa. Podkreślił, że takie rozwiązanie pozwala szybko uporać się osłoną i docenia się je szczególnie gdy jest kiepska pogoda, zimno, pada deszcz czy śnieg. Przewidziano możliwość automatycznego odsłaniania ładunku przed kiprowaniem, po włączeniu przystawki odbioru mocy.
Pozostawienie plandeki przykrywającej ładunek podczas kiprowania mogłoby doprowadzić do wytwarzania się podciśnienia, co utrudniałoby wysypanie zawartości muldy. Do usztywnienia muldy podczas kiprowania zastosowano wspornik nożycowy (stabilizator) między skrzynią a ramą, który pomaga szczególnie podczas wyładunku na przechyłach bocznych, usztywniając całość konstrukcji (mulda nie pracuje na boki).
Strong Master Optima - naczepa dla wymagających warunków
Strong Master Optima to naczepa przewidziana do pracy w najbardziej wymagających warunkach. Doskonale sprawdza się w transporcie dla przemysłu wydobywczego w Afryce. Grupa Wielton prężnie rozwija swoją międzynarodową działalność. Poza Europą znaczący kierunek ekspansji stanowi Afryka, gdzie konsekwentnie budujemy naszą markę Wielton Africa. Istotną częścią tego procesu jest tworzenie pojazdów, które będą w stanie sprostać wymaganiom klientów i trudnym warunkom eksploatacji.
Zastosowanie wspomnianej wywrotki może być wielofunkcyjne i przekrojowo obejmuje różne gałęzie gospodarki. Rozpoczynając od nawozów i produktów sypkich branży rolniczej, na rudach kopalnianych kończąc. Aktualnie wiele z naszych naczep pracuje właśnie przy przewozach kruszców. W takich warunkach kluczowymi parametrami stają się wytrzymałość i niezawodność. Załadunki, rozładunki jak i sam transport odbywają się w okolicznościach nie mających wiele wspólnego z rozwiniętą, europejską infrastrukturą przemysłową i drogową.
Wyzowaniem dla producenta jest połączenie trwałości z praktycznym wymiarem usługi przewozowej. Każda redukcja masy pojazdu, pozwalająca na zwiększenie ilości - przewożonego w ramach jednego kursu - towaru, stanowi dla klientów wymierną korzyść. Starając się osiągnąć kompromis pomiędzy wytrzymałością pojazdu a redukcją jego masy, wyprodukowaliśmy naczepę o wadze od 8440 kg i 54 000 kg DMC, co sprawia, że jest to produkt najlżejszy na rynku afrykańskim, lżejszy o 10-25% od konkurencyjnych wywrotek. Unikatowe połączenie technologii i odpowiedni dobór wyposażenia, składają się na efekt optymalnej równowagi pomiędzy solidnością a wagą naszej 4-osiowej wywrotki.
Skrzynia ładunkowa została wykonana z trudnościeralnej stali HARDOX® 450, gwarantującej dużą odporność na uszkodzenia. Zwiększona wytrzymałość wydłuża okres możliwej eksploatacji, co z kolei przekłada się efekty biznesowe, poprzez redukcję kosztów.
Obsługa wywrotki może stanowić wyzwanie. Z uwagi na warunki załadunku i rozładunku trzeba zachowywać szczególną ostrożność i kierować się względami bezpieczeństwa na każdym etapie tych procesów. Zastosowane w Strong Master Optima rozwiązania, uwzględniają także i te kwestie. Do sprawnego rozładunku ciężkich ładunków wykorzystano siłownik PREMIUM. Dla zwiększenia szczelności skrzyni ładunkowej i bezpieczeństwa towaru w czasie transportu zastosowano specjalne, wysuwane automatycznie haki ryglujące tylną klapę. Innowację stanowi także system OPTI-TURN, który minimalizuje poziom ścierania opon podczas wykonywanych manewrów.
Scania XT 8x8 - jazda w trudnym terenie
Konfiguracja i możliwości terenowe
Już na pierwszy rzut oka czteroosiowa wywrotka z napędem 8x8 robi wrażenie solidnego pojazdu, którym można przewozić duże ładunki w trudnym terenie. W przeciwieństwie do bardziej szosowej wersji 8×4, którą prezentowaliśmy przed rokiem, 8×8 otrzymało całkowicie mechaniczne zawieszenie i zwiększony prześwit. To zapowiedź dużych możliwości terenowych i przewozowych pojazdu.
Trudno spodziewać się, żeby ciężarówka czteroosiowa była mistrzem mobilności w terenie. Na pewno pojazdem 6x6 łatwiej się steruje, zawsze jest o jeden ślad mniej, ale szczególnie ważna dla użytkownika takiego pojazdu jest jego ładowność - technicznie na tę wywrotkę można załadować ok. 30 ton, co czyni ją konkurencyjną wobec wozideł technologicznych. Dzięki wzmocnionemu wózkowi tylnemu do 30 ton pojazd nie musi mieć mechanizmu dociążania przednich osi podczas wyładunku.
Zaletą zastosowanego w tym pojeździe tradycyjnego, klasycznego zawieszenia (w wywrotkach stosuje się już też pełne zawieszenie pneumatyczne) jest to, że reaguje ono błyskawicznie na nierówności, dzięki czemu zapewnia niemal stały kontakt kół z podłożem. W przypadku zawieszenia pneumatycznego niekiedy przez moment koło może kręcić się w powietrzu, zanim poduszka się napompuje, co pogarsza trakcję, kierowca może też z opóźnieniem poczuć, że auto się zakopuje. W naszym przypadku jazda próbna w kopalni kruszywa potwierdziła, że Scania XT w tej wersji dobrze radzi sobie z pełnym ładunkiem i bez ładunku.
Napęd na wszystkie koła (dołączany na przednie) zapewnia dużą dzielność w terenie. Blokady obsługuje się za pomocą pokrętła umieszczonego w wygodnym miejscu. Korzystanie z niego jest łatwe oraz intuicyjne obsłudze. Coraz lepszą trakcję uzyskuje się korzystając z sekwencyjnego przełączania, zachowującego właściwą kolejność:
- W pierwszej pozycji włącza się blokada międzyosiowa tylnego wózka (pojazd napędzają wówczas dwa koła z tylnych osi).
- W drugiej pozycji dołącza się napęd osi przednich (w sumie napędzają wówczas cztery koła, bo pracuje dodatkowo po jednym kole z przodu).
- Trzecia pozycja - blokada mostów tylnych (pracują wówczas cztery koła z tyłu i dwa na przednich osiach).
- Wreszcie czwarta pozycja - blokada całego napędu (pracuje osiem kół).
Blokadę całego napędu wykorzystuje się w najtrudniejszych warunkach, pamiętając, że ogranicza ona sterowność pojazdu - zalecana jest jazda na wprost. Nie wolno wykorzystywać tego rozwiązania na twardej nawierzchni. W trudnym terenie do dyspozycji mamy niski bieg w skrzynce rozdzielczej, który należy włączyć na postoju, gdy napęd jest równo rozprowadzony na wszystkie osie - odpowiada to położeniu nr 2 na przełączniku obrotowym, kiedy włączona jest blokada mechanizmu wózka tylnego, przedni napęd i mechanizm pomiędzy osiami przednimi. Niekiedy, podczas precyzyjnych manewrów, przydaje się bieg pełzający, jednak warto pamiętać, że nie należy używać go podczas wyrywania pojazdu z ugrzęźnięcia (ochrona napędu). Wówczas jednak trzeba korzystać z blokad. Jak widać, w takim pojeździe jest wiele możliwości do wyboru, kierowca musi bliżej poznać samochód i jego zachowanie w różnych warunkach, aby właściwie z nich korzystać.
Mercedes actros 8x8
Zachowanie w kopalni i na bezdrożach
Przy niskich prędkościach, z reduktorem, siła pojazdu jest największa. Na mosty przekazywany jest mniejszy moment obrotowy, nie są mocno obciążone, a siła pochodzi z niskich obrotów. Jedzie się wówczas nawet bez gazu i sprzęgło też nie jest mocno obciążone. Jednak niekiedy równie ważna, a bywa, że ważniejsza, jest dynamika, czyli odpowiednie napędzenie, wynikające z wyższej prędkości. Wszystko zależy od warunków terenowych. Ważne, że taki pojazd daje wiele możliwości, a rolą kierowcy jest umiejętny ich wybór.
Scania buszowała bez problemu po kopalni żwiru, nie tylko po wyznaczonych drogach. Wjeżdżaliśmy nią także z pełnym ładunkiem kruszywa na miękkie podłoże, przeorane przez ładowarką i obyło się bez wyciągania. Nie zakopaliśmy się na tyle, żeby trzeba było korzystać z holowania, ale warto odnotować, że na taką okoliczność samochód jest dobrze przygotowany - uchwyt do holowania ukryto pod odchylaną tablicą rejestracyjną, a więc w razie potrzeby można szybko z niego skorzystać. W tym samym miejscu zamocowano odchylany stopień, ułatwiający np. oczyszczenie szyby przedniej.
Na tylnej zewnętrznej ścianie kabiny zamocowano uchwyt ułatwiający wejście między kabinę a zabudowę. Można by zadać pytanie - po co w takiej wywrotce tempomat? Okazuje się, że może być przydatny podczas pokonywania łagodnych wzniesień terenowych, np. przy wyjeżdżaniu ze żwirowni. Warto wówczas podnieść obroty silnika do poziomu, przy którym uzyskuje on maksymalny moment obrotowy (w tej wersji już od około 900 obr./min), włączyć odpowiedni bieg na cały podjazd, włączyć tempomat i pozwolić pojazdowi spokojnie wspinać się.
„Scania to idzie! Takie proste podsumowanie oddaje istotę sprawy: nie obawiasz się, że ugrzęźniesz z 30-tonowym ładunkiem na bezdrożu. Taką czteroosiową wywrotkę, z napędem 8x8, można polecić jako pojazd do ciężkiej pracy, do przewożenia dużych ładunków, na drogach utwardzonych i poza nimi, bo i szosowych cech temu pojazdowi nie brakuje.”
Skrzynia biegów i silnik
Charakterystyka układu napędowego
Pojazd jest wyposażony w 14-stopniową skrzynię biegów GRSO905, która posiada 14 biegów do przodu: 12 standardowych, z czego jedenasty bieg ma przełożenie 1:1, a dwunasty to nadbieg, oraz dwa biegi pełzające. Skrzynia biegów jest z nadbiegiem, bo ciężarówka ma się poruszać nie tylko w kopalni, lecz także na szosie. W efekcie przy 85 km/h obroty silnika nie przekraczają 1.150/min, dzięki czemu w kabinie jest dość cicho, niemal jak w pojeździe dalekobieżnym.
Poszczególne przełożenia „manuala” łatwo wchodzą - to zasługa serwomechanizmu, gdzie zastosowano linki zamiast cięgna. Dźwignia ma krótkie skoki, niemal jak w samochodzie osobowym. Tzw. preselekcja sprawia, że jedzie się przyjemniej - można „zaplanować” przełącznikiem zmianę o pół biegu, a w stosownym momencie „potwierdzić” ją naciśnięciem pedału sprzęgła. Na zjazdach pomocny jest wydechowy hamulec silnikowy (włącza się automatycznie, w momencie naciśnięcia pedału hamulca zasadniczego, wspomagając każdorazowo wytracanie prędkości), ale na działanie podstawowego układu hamulcowego też nie można narzekać.
Zmodernizowany silnik
Silnik o mocy 450 KM i momencie obrotowym 2350 Nm to popularna jednostka napędowa w Scaniach, ostatnio zmodernizowana. Wyposażona jest w układ oczyszczania spalin oparty wyłącznie na SCR i turbosprężarkę o stałej geometrii. Nie stosuje się w nim recyrkulacji spalin (EGR), ma zatem prostszą konstrukcję. Wprowadzone udoskonalenia pozwalają na ograniczenie zużycia paliwa dochodzące do 2 proc. Pompa cieczy chłodzącej o zmiennym wydatku przyczynia się do niższego spalania.
Kolektory dolotowy i wylotowy oraz mocowanie turbosprężarki zostały zmodyfikowane, aby zwiększyć energię gazów i przyspieszyć reakcję silnika. W efekcie modyfikacji zwiększono stopień sprężania, zwiększyło się również maksymalne ciśnienie w cylindrach. Maksymalny moment obrotowy jest obecnie dostępny już od 900 obr/min, a nie od 1000 obr/min jak poprzednio.
Kabina i komfort pracy kierowcy
Kabina P - ergonomia i wyposażenie
Kabina P to najmniejsza, najniższa szoferka dzienna (w tym modelu dostępne są wszystkie rodzaje kabin), która niedawno zadebiutowała w Scanii XT. Jest najniżej zawieszana, co oznacza spory tunel silnika w środku, ale też niskie wejście. Jest nieco dłuższa niż szoferka poprzedniej generacji. Okno w tylnej ścianie ułatwia obserwację wywrotu. Przyzwyczailiśmy się do tego, że pojazdy budowlane nie są w ogóle komfortowe, trzęsą, bo nie o komfort w nich chodzi. Jednak nasza bohaterka przełamuje ten stereotyp. Jedzie się nią całkiem przyjemnie, prawie jakby była na poduszkach - nie tak daleko odbiega od pojazdów typowo drogowych, mimo że w zawieszeniu z przodu i z tyłu zastosowano resory paraboliczne. Konstruktorom w tym miejscu należy złożyć ukłony, bo w porównaniu z wcześniejszymi modelami uzyskali taką poprawę przy jednoczesnym zwiększeniu nośności.
Auto jest też bardziej stabilne, m.in. na zakrętach, nie wychyla się tak, dlatego że jest niższe w porównaniu do poprzednich modeli, nie tylko zresztą tej marki. W efekcie łatwiej zmieścić się pod wiaduktami i w innych ciasnych miejscach, a na budowach różnie bywa. Przy okazji - łatwiej się wsiada. Sporo korzyści.
Fotel kierowcy, z pneumatycznym zawieszeniem, wyposażono w regulację kąta pochylenia siedziska, podparcia lędźwiowego, wysokości siedziska, które na dłuższej trasie można wydłużyć, dla lepszego podparcia ud. To standard zbliżony do pojazdów długodystansowych. Regulacja ustawienia kierownicy ma duży zakres. Układ kierowniczy ma dużą siłę wspomagania. Takie rozwiązanie sprawdza się podczas manewrów w kopalni.
Funkcje dodatkowe i praktyczne rozwiązania
Klimatyzacja manualna - w takim roboczym pojeździe nie ma co wybrzydzać. Wyposażenie obejmuje też elektrycznie sterowane szyby i zwykły, klasyczny tempomat. Lusterka trzeba było ustawiać ręcznie, nie było centralnego zamka. Na brak schowków nie narzekaliśmy, praktyczne pojemniki zaprojektowano m.in. na tunelu silnika. Na zamocowanym na tylnej ścianie wsporniku aluminiowym można powiesić siatki, pojemniki, w których da się przewieźć np. ubranie zmienne, narzędzia itp., znajdujemy tu porządne wieszaki na ubrania. Tapicerkę wykonano z winylu, a więc łatwo utrzymać ją w czystości. Pojazd wyposażono w standardowe już w Scanii urządzenie komunikacyjne FMS (Fleet Management System), zapewniające diagnostykę w oparciu o dane pobierane z pojazdu - to źródło informacji o wydajności jazdy.