Enerdowskie przyczepy typu HL 80.11 i HW 80.11 to cenione przez rolników maszyny, charakteryzujące się solidną konstrukcją i dużą ładownością, wynoszącą ponad 8 ton, choć wielu użytkowników twierdzi, że są w stanie przewieźć znacznie więcej.
Na rynku można znaleźć wiele oryginalnych egzemplarzy z lat 70. i 80. XX wieku, ale dostępne są również przyczepy odnowione w Polsce lub Niemczech, które można traktować jak nowe. Przyczepy te, sygnowane charakterystycznym znaczkiem Fortschritt, cieszą się popularnością dzięki swojej wytrzymałości, dostępności części zamiennych, stosunkowo lekkiej konstrukcji oraz przystępnym cenom.
Historia produkcji przyczep HW 80.11 i HL 80.11
Produkcję przyczep HW 80.11 oraz HL 80.11 rozpoczęto pod koniec lat 60. XX wieku w zakładach VEB Kraftfahrzeugwerk "Ernst Grube" w Werdau. Fabryka ta, położona niedaleko Zwickau, ma bogatą historię sięgającą XIX wieku. Założona w 1866 roku przez Carla Hermanna Schumanna, początkowo zajmowała się kowalstwem i budową wagonów.
W 1897 roku w Leubnitz koło Werdau powstała fabryka wagonów, a rok później, 12 lipca 1898 roku, zarejestrowano firmę Sächsische Waggonfabrik Werdau GmbH. W 1928 roku, po połączeniu z innymi zakładami, firma stała się częścią koncernu Linke-Hofmann-Busch (LHB). Koncern ten, posiadający główne zakłady we Wrocławiu i zatrudniający około 50 tysięcy osób, był również aktywny w produkcji ciągników rolniczych, będąc liderem niemieckiego rynku w tej kategorii w latach 30. XX wieku.
W latach 30. LHB wycofało się z produkcji maszyn rolniczych, przekazując ją koncernowi Junkers, który powołał spółkę Famo. LHB kontynuowało działalność we Wrocławiu, koncentrując się na produkcji kolejowej.
Podczas II wojny światowej fabryka w Werdau realizowała zamówienia dla Wehrmachtu. Posiadała również filię w Krakowie (od czerwca 1943 do lipca 1944 roku), gdzie prowadzono naprawy samochodów ciężarowych i przyczep dla niemieckiej armii. W obu lokalizacjach wykorzystywano pracę przymusową.
Po wojnie fabryka znalazła się na terenie NRD i kilkukrotnie zmieniała nazwy oraz profil działalności. W latach 50. XX wieku nastąpiła specjalizacja w produkcji ciężarówek, takich jak modele H6 i G5, a dwa lata później rozpoczęto produkcję autobusów H6 B. Były to pojazdy odziedziczone po przedwojennych zakładach Vogtländische Maschinenfabrik AG (Vomag).
Kolejnym ambitnym projektem z Werdau miała być ciężarówka W50. Prace nad nią rozpoczęto w 1962 roku, jednak produkcję seryjną przeniesiono do nowo powstałego zakładu w Ludwigsfelde. Ciężarówka IFA W50, produkowana od 1965 roku, zyskała pewną popularność w Polsce, pomagając m.in. w pracach porządkowych po odbudowie Zamku Królewskiego w Warszawie.
Pod koniec lat 60. XX wieku w Werdau zrezygnowano z produkcji ciężarówek na rzecz przyczep. W 1968 roku rozpoczęto produkcję przyczep HL 80 i HW 80, które okazały się wielkim sukcesem.
Od początku 1984 roku zakład został włączony do kombinatu produkującego samochody osobowe IFA, choć wcześniej również należał do kombinatu IFA, ale w dziale przyczep. W tym okresie, oprócz przyczep, wytwarzano także podzespoły do samochodu Trabant. W tym samym roku z linii montażowych zjechała milionowa przyczepa HW/HL 80, jednak w wyniku reorganizacji produkcja przyczep została przeniesiona z Werdau do Oranienburga.
10 lipca 1990 roku firma VEB Kraftfahrzeugwerk "Ernst Grube" Werdau przekształciła się w Fahrzeugwerk Werdau GmbH. Rok później zakład został przejęty przez niemiecką firmę Kögel Fahrzeugwerke AG Ulm. W 2004 roku Kögel Werdau GmbH & Co. zbankrutował, a w wyniku wykupu menedżerskiego powstał Saxas Nutzfahrzeuge Werdau AG, specjalizujący się w produkcji przyczep samochodowych i zabudów dla wojska.
Charakterystyka przyczep HL 80.11 i HW 80.11
Przyczepy HL 80.11 i HW 80.11 to konstrukcje dwustronnej wywrotki. Wersje HW są zazwyczaj wyposażone w opony niskociśnieniowe, co czyni je bardziej przydatnymi w warunkach rolniczych. Natomiast wersja HL to przyczepa drogowa na ogumieniu wysokociśnieniowym.
Na rynku wschodnioniemieckim popularna była również przyczepa HW 60.11 o mniejszej nośności, produkowana przez VEB Fahrzeugwerk "Ernst Thälmann" w Lübtheen.
Seria HW 80 (w tym HW 60) była przeznaczona do transportu zboża, obornika lub materiałów budowlanych. Praktyczne burty umożliwiały szybkie przystosowanie przyczepy do konkretnego przeznaczenia poprzez demontaż górnych elementów bocznych.
Dopuszczalna masa użytkowa wersji HL/HW 80 wynosi 8550 kg (wczesne wersje 8 ton), a objętość ładunkowa to 11 m³. Skrzynię wywrotki można odchylać hydraulicznie z pojazdu ciągnącego, a stronę wywrotu reguluje się za pomocą przełącznika na przyczepie. Maksymalny kąt wywrotu wynosi 50 stopni, co zapewnia całkowite rozładowanie ładunku.
Przyczepy mogły być wyposażone w wytrzymałą zabudowę typu "chopper". Wersja HW 80.11 mogła być wyposażona w korpus SHA 8 lub osłonę przestrzeni ładunkowej (LRA), stosowaną do transportu towarów wrażliwych na wilgoć, takich jak zboża i nawozy mineralne. Osłona, wykonana ze stalowych elementów i plandeki, otwierała się i zamykała ręcznie.
Stan techniczny i ceny na rynku wtórnym
Na rynku wtórnym dostępnych jest wiele oryginalnych przyczep pamiętających czasy NRD. Ich ceny wahają się zazwyczaj w przedziale 24 000 - 30 000 zł za egzemplarze sprawne, choć niekoniecznie idealne wizualnie. Przyczepy w stanie wymagającym remontu, z dobrym podwoziem i słabym nadwoziem, mogą kosztować około 12 000 - 15 000 zł.
Problemem wielu przyczep, nie tylko serii HL/HW 80, jest korozja burt i podłogi. Zazwyczaj osie, hamulce, ramy i inne elementy podwozia są w dobrym stanie. Wielu właścicieli decyduje się na kompleksowy remont przyczep u specjalistów.
W Niemczech jedną z najbardziej znanych firm zajmujących się modernizacją przyczep HW 80.11 i HL 80.11 jest marka Conow. Firma ta, powstała w 1990 roku na bazie dostawcy części zamiennych, oferuje zarówno własne przyczepy, jak i zabudowy do starszych modeli. Ceny odnowionych przyczep Conow wahają się od około 30 000 - 40 000 zł za najstarsze wersje do ponad 55 000 zł za nowsze modele z trójstronną wywrotką.
W Polsce również istnieje wiele firm specjalizujących się w remontach przyczep HL/HW 80. Oferują one kompleksowe renowacje, obejmujące nowe zabudowy nadwozia, instalacje elektryczne, plandeki, podesty, drabinki, układy hamulcowe i hydrauliczne. Często przyczepy są wzmacniane, co pozwala na przewóz ładunków o masie 10 lub nawet 12 ton. Przykładowo, firma Perfect-Agro oferuje wyremontowaną przyczepę HW 80.11 z wywrotem trójstronnym i ładownością 10 ton za 59 000 zł. Wersja 8-tonowa kosztuje 52 000 zł, a przyczepa bazująca na HW 60.11 - 45 000 zł.
Firma Zychar oferuje gotowe zabudowy do montażu na własnym podwoziu, w cenie około 24 000 - 26 000 zł.
Nowe przyczepy rolnicze
Dla osób poszukujących nowych maszyn, dostępne są przyczepy produkcji polskiej. Ceny nowych przyczep są zazwyczaj o kilkadziesiąt procent wyższe od odnowionych modeli z NRD. Przykładowo, przyczepa dwuosiowa Metal-Fach T711/1 o ładowności 8 ton kosztuje około 72 000 - 73 000 zł. Podobne ceny oferują Pronar PT608 i Ursus D-608.
Warto zaznaczyć, że ceny nowych przyczep można negocjować, a sprzedawcy często oferują znaczące rabaty. Na przykład, przyczepa Metal Tech DB8 jest obecnie oferowana za 69 900 zł.
Zalety i wady przyczep IFA HW 80.11 i HL 80.11
Rolnicy cenią przyczepy serii HL/HW 80 przede wszystkim za ich wytrzymałość i dobre komponenty. Niewątpliwym plusem jest również stosunkowo niska masa własna pojazdu, wynosząca około 3,4 tony.
Jednym z najczęściej wymienianych minusów jest brak trzeciej strony wywrotu, co jest jednak korygowane przez współczesnych producentów zabudów. Niektórzy rolnicy uważają, że legendarna wytrzymałość przyczep z NRD wynika właśnie z braku tej funkcji.
Inni użytkownicy wskazują na słabe prowadzenie przyczepy, szczególnie załadowanej i w zestawie z drugą przyczepą. Zawieszenie na resorach piórowych, zwłaszcza przy szybszej jeździe (powyżej 25-30 km/h), może powodować niestabilność. Problem ten można zniwelować poprzez montaż odbojników przy resorach lub zastosowanie nowych opon i felg.
W przeszłości stosowano opony 12.00-20/16 PR w wersji HL 80.11 oraz 16-20 w wersji HW 80.11. Obecnie użytkownicy polecają inne rozwiązania.
Przykładowe ogłoszenia dotyczące przyczep IFA:
- Przyczepa wywrotka IFA HW 80.11: nowe nadwozie, nowe opony, nowe hamulce, nowe łożyska, piaskowana, zagruntowana i pomalowana farbą 2K. W pełni odnowiona, czerwone tablice, 5 lat MOT.
- Przyczepa IFA HL 6002: koła bezdętkowe, koło zapasowe, stan idealny, od nowości używana wyłącznie do transportu mebli. Czyste papiery, świeży przegląd techniczny.
- Przyczepa wywrotka IFA HW 60.11: stan idealny, czerwona tablica rejestracyjna, koło zapasowe. Idealna do użytku rolniczego.
Dostępne są również części zamienne do przyczep rolniczych serii HW/HL, takie jak bębny hamulcowe, nakrętki koła, odboje dojazdowe i resoru, regulatory siły hamowania, pióra resoru, tuleje resoru. Firma Hermon oferuje szeroki asortyment produktów do maszyn rolniczych i samochodów ciężarowych.
Przykładem przyczepy z NRD zarejestrowanej w Polsce jako rolnicza jest IFA HW 60.11 z 1985 roku, z możliwością wywrotu na dwie strony, wzmocnionymi resorami, hamulcami hydrauliczno-pneumatycznymi i kołami "tirowskimi" bezdentkowymi.