Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów to największa kopalnia odkrywkowa w Polsce i jedna z największych w Europie. Obiekt ten, zlokalizowany w województwie łódzkim, stanowi strategiczny punkt polskiej energetyki, będąc głównym dostawcą paliwa dla Elektrowni Bełchatów, która pokrywa ponad 20% rocznego zapotrzebowania kraju na energię elektryczną.
Geologia i historia powstania złóż
Złoża węgla brunatnego w rejonie Bełchatowa powstały w procesie trwającym miliony lat. Około 70 mln lat temu ciepłe morze pokrywające terytorium Polski zaczęło stawać się coraz płytsze wskutek ruchów górotwórczych prowadzących do wypiętrzenia Karpat. Po upływie kolejnych 50 mln lat obszar ten zmienił się w bagniste zastoisko, a następnie ogromne torfowisko. Zgromadzona w nim substancja organiczna pod przykryciem nadkładu, w warunkach niezbyt dużego ciśnienia i nieznacznie podwyższonej temperatury, przekształcała się w węgiel brunatny.
O skali zachodzących procesów najlepiej świadczy fakt, że przeciętnie warstwa węgla o grubości 1 m powstaje z 4 m torfu, tymczasem pokłady węgla w rejonie Bełchatowa w niektórych miejscach sięgają kilkudziesięciu metrów. Złoża te występują w głębokim rowie tektonicznym utworzonym w skałach mezozoicznych, wypełnionym neogeńskimi osadami ilasto-piaszczystymi. Grubość głównego pokładu waha się w granicach 20-60 m.
Charakterystyka wydobycia
Kopalnia funkcjonuje od 17 stycznia 1975 roku, a wydobycie pierwszych ton węgla nastąpiło 19 listopada 1980 roku. Kompleks posiada dwie odkrywki: „Bełchatów” oraz „Szczerców”. Rozmiary wyrobiska w obrębie pola „Bełchatów” są imponujące - długość 8 km, szerokość 3 km, a głębokość w szczytowym momencie sięgała ponad 300 metrów.
| Wyszczególnienie | Pole „Bełchatów” | Pole „Szczerców” |
|---|---|---|
| Zasoby geologiczne | 270 mln Mg | 891 mln Mg |
| Maksymalna głębokość | 291 m | 125 m |
Wydobycie węgla wymaga ogromnego nakładu pracy. Szacuje się, że na każdą wydobytą tonę węgla przypada około 3 m³ nadkładu, który musi zostać usunięty. Wymaga to zdjęcia średnio ponad 120 mln m³ nadkładu rocznie i wypompowania ok. 270 milionów m³ wody.
Schyłek eksploatacji Pola „Bełchatów”
Obecnie kopalnia znajduje się w fazie systematycznego ograniczania wydobycia. Węgiel w odkrywce „Bełchatów” powoli się kończy, a zakończenie eksploatacji planowane jest na trzeci kwartał 2026 roku. Symbolem tego procesu było zakończenie pracy koparki K-42, jednej z najistotniejszych maszyn wielonaczyniowych, która przez dziesięciolecia zdejmowała nadkład umożliwiający dostęp do pokładów węgla.
W związku z kończącymi się zasobami i unijną polityką transformacji energetycznej, produkcja w kompleksie będzie stopniowo wygaszana. Zgodnie z założeniami Terytorialnego Planu Sprawiedliwej Transformacji, do 2030 roku planowana jest znaczna redukcja emisji CO2 oraz ograniczenie wydobycia węgla w całym kompleksie.
Rekultywacja i przyszłość terenów pokopalnianych
Kopalnia aktywnie zajmuje się zagospodarowaniem terenu. Zwałowiska zewnętrzne, takie jak Góra Kamieńsk, zostały już zrekultywowane i pełnią funkcje turystyczno-rekreacyjne, oferując stoki narciarskie oraz ścieżki rowerowe. W przyszłości wyrobiska końcowe Pola „Bełchatów” i „Szczerców” zostaną zalane wodą, tworząc najgłębsze w kraju zbiorniki o łącznej powierzchni tysięcy hektarów.