Precyzyjna regulacja luzów zaworowych w silnikach Yanmar, w tym w modelach z rodziny 3TNB82, 3TNB84, 3TN84 czy 4TNE94-98, to nie tylko kwestia kosmetyki, ale realny sposób na dłuższą żywotność jednostki napędowej, mniejsze spalanie i pewny rozruch. Sercem dobrze działającego silnika Yanmar jest starannie wyregulowany mechanizm zaworowy.
Dlaczego Regulacja Luzów Zaworowych jest Kluczowa?
Silnik to bez wątpienia jeden z najistotniejszych elementów, jakie znajdują się w maszynie. Jeżeli jest ona napędzana silnikiem spalinowym tłokowym i o większej niż dwa liczbie suwów pracy, to znajdziemy w nim rozrząd. A skoro tak, to z pewnością w jego skład będą wchodziły zawory. Te, podobnie jak każda inna część jednostki napędowej, muszą być wykonane w odpowiednich tolerancjach, spasowane, ale także z pewną dozą luzu.
Rola luzu zaworowego
Po co w ogóle producent silnika zostawił luz przy zaworach? I dlaczego trzeba z nim coś robić? Odpowiedź na pierwsze pytanie wynika z charakteru pracy silnika spalinowego i jest związana z temperaturą, czyli jej znacznym przyrostem od stanu „zimnego silnika” do osiągnięcia normalnej temperatury pracy. Wówczas, zawory ssące pracują przy temperaturach rzędu 250-550°C, zaś wydechowe rozgrzewają się do 900°, a nawet wyższych temperatur. Zwłaszcza w silnikach, które są wysterowane tak, aby całą sadzę spalić wewnątrz komory cylindra, gdyż układ nie posiada filtra DPF. Luz zaworowy musi mieć możliwość regulacji bez względu na to, czy realizowana jest ona za pomocą połączenia śrubowego, specjalnych podkładek, czy wymiany tzw. szklanek.
Konsekwencje nieprawidłowego luzu
Wbrew obiegowej opinii czynnością, którą powinniśmy okresowo wykonywać w przypadku silników wcale nie jest regulacja, a kontrola, czyli pomiar. To właśnie wyniki pomiaru, po porównaniu z danymi producenta, decydują o tym, czy luz należy zmienić. Naturalnie luz może być również za duży. Zużycie ścierne elementów, dogniatanie w wyniku pracy pod maksymalnym obciążeniem oraz przede wszystkim ilość wykonanych cykli powodują, że odległość pomiędzy elementami powiększa się. Naturalnie pomijając czynniki zewnętrzne, jak przedostawanie się zanieczyszczeń do oleju lub razem z nim z elementów wewnątrz silnika, wody z powietrza czy luzowania się elementów samego rozrządu. Zbyt duży luz zaworowy w pierwszej kolejności spowoduje problemy z głośniejszą pracą silnika, tzw. "klekotanie".
W przypadku zaworu wylotowego taki stan ma także wpływ na znacznie intensywniejsze osadzanie się nagarów. To w zasadzie ostatni moment na podjęcie się sprawdzenia i regulacji. W dalszej perspektywie zbyt luźny zawór zaczyna w fazie domykania się uderzać przylgnią zaworową o gniazdo, bo jest gorzej prowadzony przez krzywkę, co może doprowadzić do jego wykrzywienia się, co w konsekwencji postukuje uderzeniem w tłok. Również od strony trzonka; ten będzie intensywniej uderzany przez krzywkę, co spowoduje jej przyspieszone zużycie, gdyż nie jest to para, która została przygotowana do pracy o charakterze udarowym. W przypadku gdy na trzonku znajduje się szklanka, zbyt duży luz może powodować efekt „nabijania luźnej szklanki” na trzonek, gdy wznios krzywki zaczyna uderzać o jej powierzchnię. Co, jak nietrudno się domyślić, będzie oznaczało po prostu remont.
Specyfika Silnika Yanmar 3TNB82 (i podobnych)
Charakterystyka głowicy silnika
Głowica silnika YANMAR 3TNB82, 3TNB84, 3TN84 jest jednym z najważniejszych elementów jednostki napędowej, od którego zależy prawidłowe spalanie, utrzymanie ciśnienia w cylindrach oraz efektywne wykorzystanie mocy silnika. Wykonana z wytrzymałych stopów aluminium lub żeliwa, wyróżnia się odpornością na wysokie temperatury, szczelnością oraz precyzyjnym dopasowaniem do bloku silnika. Głowica silnika Yanmar stanowi fundament niezawodnej pracy silnika oraz jego maksymalnej wydajności. Wysoka jakość materiałów i precyzyjne wykonanie zapewniają prawidłowe spalanie, skuteczne chłodzenie i optymalne smarowanie, co przekłada się na długą i bezawaryjną eksploatację agregatów chłodniczych i pojazdów. Przykładowo, silnik 3TN84‑T / 3T84HL‑T jest stosowany w ładowarkach typu skid‑steer, koparkach oraz ciągnikach.
Podstawowe parametry regulacji Yanmar
W rozdziale pt. „Inspekcja i Regulacja”, firma Yanmar zaleca, aby proces regulacji przeprowadzić na zimnym silniku. Producent podaje bardzo wąskie tolerancje - dla silników z rodziny 4TNE94-98 oraz dla silników 3-cylindrowych Yanmar, wartości luzu wynoszą od 0,15 do 0,25 mm. Jest to wartość tzw. nominalna. Czasem można spotkać się z nieco większym zakresem podanym obok, tzw. naprawczym, czyli akceptowalnym, aczkolwiek już sugerującym zużycie. Oprócz tego producent podaje moment dokręcenia nakrętki kontrującej 14,7-19,6 Nm dla motoru rodziny 4TNE94-98.
Przygotowanie do Regulacji
Wymagane narzędzia
Sprawdzenie luzu zaworowego wymaga absolutnie podstawowego narzędzia, jakim jest szczelinomierz. Kwota około 10 zł powinna wystarczyć, aby nabyć prosty szczelinomierz. Naturalnie, im więcej listków na przymiarze, tym łatwiej dopasować się w idealne wartości podane przez producenta. W przypadku silników wykonanych w normach imperialnych, przydatny może okazać się przymiar dwumianowany w milimetrach oraz calach.
Uzyskanie dostępu i ustalenie danych producenta
Większy problem może być z samą procedurą, czyli jak dostać się do zaworów. Należy zdemontować wszystko, co stoi na drodze do pokryw lub pokrywy zaworowej, po demontażu której uzyskamy dostęp do zaworów. Część silników jest wyposażona w specjalne okno rewizyjne z zaślepką, po demontażu której można użyć specjalnej pokrętki na klucz celem wygodnego obracania kołem zamachowym, aby ustawić zawory w pozycji do pomiaru.
Drugim niezbędnym elementem są wartości luzu oraz warunki jego pomiaru. Zwykle część producentów podaje te wartości na tabliczce silnika, wraz z adnotacją, czy mierzyć na ciepło, czy przy zimnym silniku. Jeżeli tabliczka jest nieczytelna, można liczyć na to, że wartości zostały nabite gdzieś na silniku lub na głowicy. Jeżeli nie jesteśmy w stanie ich znaleźć lub ich nie ma, trzeba zasięgnąć wiedzy w instrukcji obsługi lub zapytać u dystrybutora. Niestety coraz częściej wytwórcy oszczędzają nam, użytkownikom, takich danych.
Procedura Regulacji Luzów Zaworowych w Silnikach Yanmar
Ustawianie silnika w GMP (CTDC)
Tłok numer 1, punkt wyjścia, znajduje się po stronie koła zamachowego silnika. Po zdjęciu pokrywy zaworowej, należy ustawić silnik tak, aby na pierwszym cylindrze znaleźć się w punkcie CTDC (compression top dead center), co odpowiada w polskim skrótowi GMP (górne martwe położenie) suwu sprężania. W tej pozycji można sprawdzić luz zarówno na zaworze dolotowym, jak i wylotowym.
Yanmar 4 Cyl Znalezienie GMP i regulacja zaworów
Kolejność zapłonu i ustawiania cylindrów dla silnika 3-cylindrowego
W przypadku silnika 3-cylindrowego, takiego jak Yanmar 3TNB82, należy przestrzegać kolejności zapłonu 1-3-2. W silniku 3-cylindrowym każdy zapłon następuje po każdych 240 stopniach obrotu wału korbowego. Jeśli chcemy sprawdzać i ustawiać zgodnie ze znakami, kąt obrotu to 240 stopni.
Pomiar i korekta luzu
Korzystając z płytek szczelinomierza o wartościach zgodnych z zaleceniami producenta (np. 0,15-0,25 mm), sprawdzamy, która mieści się na styk. Płytka nie może być luźna, ale nie wbijamy jej na siłę. Ma wejść ciasno, lecz suwliwie. Zarówno zawór dolotowy, jak i wydechowy należy sprawdzić, gdy tłok znajduje się w górnym martwym punkcie (GMP) suwu sprężania. Lepiej jest trzy razy zmierzyć wartość luzu i trzy razy doregulować, niż przesadzić na starcie.
Regulacja mostków zaworowych (jeśli występują)
W niektórych rodzinach silników Yanmar, np. 4D94LE i jego 3-cylindrowym bracie, dźwignia zaworowa nie steruje jednym zaworem, a za pomocą mostka popycha dwa zawory ssące. Wnosi to nowy punkt pomiaru luzu nie pomiędzy trzonkiem a dźwignią, a pomiędzy powierzchnią mostka, z którą dźwignia współpracuje za nią samą. Jeżeli mostek ma śrubę regulacyjną, to znaczy, że jego również można regulować. W tym przypadku chodzi o to, aby był on ustawiony równolegle i po wywarciu nacisku przez dźwigienkę, naciskał na obydwa zawory w taki sam sposób. Dlatego po przytrzymaniu go na środku (hold) i ustawieniu luzu po prawej stronie na 0, śrubą po lewej regulujemy go tak, aby tutaj również nie było luzu.
Metoda "na skróty" dla silników 3-cylindrowych
Istnieje metoda „na skróty” jeżeli chodzi o pomiar i ustawianie luzu zaworowego. Można wykorzystać sposób, w jaki ustawiają się zawory w trakcie pracy na kolejnych cylindrach i dokonywać pomiaru na kilku cylindrach jednocześnie, choć nie zawsze na tych samych zaworach. W przypadku drogi na skróty producent podpowiada, że przy kolejności pracy 1-3-2 wariantu trzycylindrowego (jak w 3TNB82) po ustawieniu GMP (CTDC) na cylindrze pierwszym można ustawić, oprócz pierwszego, także ssący zawór na drugim oraz wydechowy na trzecim.
Ważne Wskazówki
Dokładność pomiaru
Uważnie wykonując poniższe kroki, upewnisz się, że zawory silnika Yanmar są prawidłowo wyregulowane, co zapewni płynną i wydajną pracę silnika. Obrazy zawarte w instrukcji pomogą Ci na każdym etapie procesu. Wyraźnie pokazują, jak zamontować szczelinomierz, jak poluzować i dokręcić nakrętkę zabezpieczającą śruby zaworu oraz gdzie nałożyć olej.
Sprawdzenie po dokręceniu
Zawsze sprawdź ponownie luz zaworowy, ponieważ luz ma tendencję do nieznacznego zmniejszania się po dokręceniu nakrętki zabezpieczającej. Następnie obróć wał korbowy i zmierz następny cylinder zgodnie z kolejnością zapłonu.