Zasady poruszania się i holowania kombajnów zbożowych po drogach publicznych

Poruszanie się maszyn rolniczych, w tym kombajnów zbożowych, po drogach publicznych stanowi od lat przedmiot szerokiej dyskusji między środowiskami rolniczymi, Ministerstwem Infrastruktury oraz ekspertami drogowymi. Główne wyzwania dotyczą przede wszystkim gabarytów tych maszyn, a także kwestii bezpieczeństwa i płynności ruchu. Poniższy artykuł szczegółowo omawia aktualne przepisy, proponowane zmiany oraz specyfikę holowania kombajnów zbożowych.

Wyzwania związane z ruchem kombajnów zbożowych po drogach publicznych

Kombajny zbożowe to pojazdy wolnobieżne, charakteryzujące się znacznymi rozmiarami, zwłaszcza z zamontowanym zespołem tnącym (tzw. hederem). Ich obecność na drogach, szczególnie w okresie żniw, bywa źródłem konfliktów i zagrożeń. Szeroki i powolny kombajn jest zmorą wielu kierowców, którzy, nie bacząc na ryzyko, wyprzedzają maszynę, niepewni, czy z przeciwka nie nadjeżdża inny pojazd. Niestety, w okresie żniw rolnicy poruszający się maszynami powodują wiele wypadków.

Problem jest potęgowany przez fakt, że ruch pojazdów rolniczych, w tym również kombajnów, odbywa się w większości po drogach zlokalizowanych na terenach wiejskich. Są to często drogi klasy D i L, na których normatywna szerokość pasów ruchu wynosi odpowiednio 2,5 m i 2,75 m. Już przy obecnych przepisach, pojazdy o szerokości całkowitej wynoszącej 3,0 m są zmuszone do częściowego zajęcia sąsiedniego pasa ruchu, co utrudnia swobodny ruch pojazdów jadących w przeciwnym kierunku.

Pojawiają się również zjawiska takie jak "szeryfowie dróg", czyli kierowcy donoszący policji na rolników łamiących przepisy. Jak wskazują operatorzy kombajnów, wiele osób nie rozumie, że kombajn to narzędzie pracy wykorzystywane przez zaledwie kilka tygodni w roku, a jego ciągłe rozmontowywanie i montowanie jest w praktyce niewykonalne, zwłaszcza przy rozdrobnieniu gruntów i braku miejsca do wykonania takiej czynności.

Aktualne przepisy dotyczące poruszania się kombajnów zbożowych

Zgodnie z polskimi przepisami, kombajn zbożowy jest traktowany jako pojazd wolnobieżny lub zespół pojazdów składający się z pojazdu wolnobieżnego i przyczepy specjalnej. Warunki dopuszczenia takiego pojazdu do ruchu określają przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2012 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia.

Kluczowe wymogi i ograniczenia szerokości

• Szerokość do 3,0 m: Dopuszczalne jest uczestniczenie w ruchu pojazdu wolnobieżnego, ciągnika rolniczego z maszyną zawieszaną i przyczepy specjalnej o szerokości nieprzekraczającej 3,00 m.
• Szerokość od 3,0 m do 3,5 m: Jeżeli pojazd wolnobieżny, ciągnik rolniczy albo zespół pojazdów (np. kombajn zbożowy ze zdemontowanym hederem) spełnia warunki ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2012 r., a jego szerokość przekracza 3 m, ale nie przekracza 3,5 m, możliwe jest uzyskanie zezwolenia kategorii II na przejazd pojazdu nienormatywnego.
• Szerokość powyżej 3,5 m lub niespełnienie innych warunków: W przypadku gdy pojazd (np. kombajn zbożowy z zamontowanym hederem) nie spełnia przywołanych wyżej warunków wynikających z ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2012 r., konieczne jest uzyskanie zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego. Kombajn o szerokości przekraczającej 3,5 metra, nie licząc hedera, nie jest uprawniony do poruszania się po drogach publicznych bez odpowiedniego pozwolenia.

Zgodnie z Art. 66 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, pojazd uczestniczący w ruchu ma być tak zbudowany, wyposażony i utrzymany, aby korzystanie z niego nie zagrażało bezpieczeństwu osób nim jadących lub innych uczestników ruchu, nie naruszało porządku ruchu na drodze i nie narażało kogokolwiek na szkodę. Ponadto, §45 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 grudnia 2012 r. określa, iż wystające części, które mogą naruszać stateczność pojazdu lub zagrażać bezpieczeństwu innych uczestników ruchu, powinny być na czas jazdy zdemontowane lub złożone.

Procedura uzyskania zezwoleń na przejazd pojazdem nienormatywnym

Pojazd nienormatywny to taki, który nie mieści się w określonych normach. Zezwolenie kategorii II wydawane jest na wniosek podmiotu wykonującego przejazd (np. rolnika), do którego dołącza się dowód wniesienia opłaty. Wzór wniosku i wysokość opłat określają odpowiednie rozporządzenia. Zezwolenie kategorii II wydaje starosta na okres 12 miesięcy. Pojazd przekraczający szerokość 3,5 m może wymagać zezwolenia kategorii V, które wydaje starosta lub Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad.

Brak zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym może skutkować mandatem w wysokości 500 zł. Co gorsza, w razie kolizji drogowej ubezpieczyciel może zakwestionować zasadność wypłaty odszkodowania, jeżeli kombajn nie spełniał warunków pozwalających na poruszanie się po drodze publicznej, co potwierdzają sądy cywilne.

Debata wokół zmian przepisów

Od lat toczy się dyskusja na temat zasadności i ewentualnych zmian w przepisach dotyczących ruchu kombajnów zbożowych. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podejmowało próby wprowadzenia przepisów umożliwiających przejazdy kombajnów zbożowych z zamontowanym zespołem tnącym (hederem) po drogach publicznych w okresie od początku lipca do końca sierpnia.

Postulaty środowisk rolniczych

Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR) apelowała do Ministra Infrastruktury o zmianę definicji szerokości maszyny wolnobieżnej. Rolnicy wskazują, że żniwa to okres bardzo dynamiczny i niepewny pogodowo, wymagający szybkiego zbioru plonów w ciągu 3-4 tygodni. Sytuację utrudnia rozdrobnienie rolnictwa i uwarunkowania terenu, kiedy rolnicy muszą zebrać plony z kilku niewielkich, oddalonych od siebie pól.

Demontaż hedera ze starego kombajnu za każdym razem do transportu i zakładanie go przed każdym zbiorem, przy niepewnej pogodzie, może wręcz uniemożliwić zbiór plonów. Montaż takiego elementu zajmuje od jednej do nawet dwóch godzin. Rolnicy uważają przepisy regulujące przejazd pojazdów wolnobieżnych za "bubel prawny".

Propozycje zmian zgłaszane przez środowiska rolnicze obejmują:

• Ograniczenie zakazu ruchu z zamontowanym hederem do określonego rodzaju dróg.
• Ograniczenie zakazu do określonego okresu, np. brak zakazu w sezonie żniwnym.
• Podwyższenie limitu szerokości maszyny rolniczej.

Powołują się na statystyki Policji, z których wynika, że wypadki drogowe z udziałem ciągników i maszyn rolniczych stanowią niewielki odsetek wszystkich zdarzeń drogowych (np. w 2019 r. tylko 99 wypadków z udziałem ciągników rolniczych na 30 288 wszystkich wypadków).

Stanowisko Ministerstwa Infrastruktury i ekspertów drogowych

Ministerstwo Infrastruktury nie przychyliło się do prośby rolników, podkreślając, że temat był przedmiotem konsultacji z komórkami organizacyjnymi i jednostkami podległymi, które posiadają wiedzę i doświadczenie w obszarze wpływu dopuszczania pojazdów nienormatywnych do ruchu drogowego na infrastrukturę drogową i mostową. Podmioty te negatywnie odniosły się do postulatu wprowadzenia przepisów umożliwiających poruszanie się pojazdów o szerokości większej niż określona bez zezwoleń.

Główne argumenty przeciwko zmianom to:

• Bezpieczeństwo: Propozycja zniesienia ograniczeń na drogach gminnych i powiatowych może przyczynić się do znacznego pogorszenia bezpieczeństwa, utrudniać lub wręcz uniemożliwiać korzystanie z pasa ruchu przez pojazdy jadące w przeciwnym kierunku, zmuszając kierowców do zjeżdżania na pobocze, hamowania lub całkowitego zatrzymania pojazdu. Skutki zdarzeń drogowych z udziałem tego rodzaju pojazdów mogą być bardzo poważne.
• Wąskie drogi: Na większości dróg jednojezdniowych, dwupasowych, ich szerokość uniemożliwia bezpieczne wyprzedzanie, wymijanie oraz omijanie kombajnów, będzie sprzyjać tworzeniu się zatorów i może stwarzać zagrożenie dla innych kierujących, a także dla pieszych (szczególnie po zmroku).
• Uszkodzenia infrastruktury: Istnieje ryzyko uszkodzeń wyposażenia drogi (oznakowania pionowego, urządzeń brd itp.).

Polski Kongres Drogowy (PKD) również nie zaopiniował pozytywnie zmian w Prawie o ruchu drogowym. Jednocześnie eksperci przyznają, że przepisy ruchu drogowego nie mogą uniemożliwiać posługiwania się nowoczesnym sprzętem rolniczym i jego przemieszczania. Proponują następujące rozwiązania:

• Na drogach krajowych i wojewódzkich: Przejazd kombajnu powinien odbywać się z pilotem. Przejazd w poprzek jezdni wymagałby chwilowego zatrzymania ruchu przez pilota lub osoby uprawnione do kierowania ruchem.
• Na drogach powiatowych i gminnych: Można by dopuścić ruch kombajnu przy szerokości zestawu tnącego mniejszej lub równej 4 m. Takie pojazdy mogłyby poruszać się po drodze, ale tylko w porze dnia, a w trudnych sytuacjach (kręta lub zadrzewiona droga) - z pilotem poprzedzającym kombajn.
• Heder szerszy niż 4 m: Powinien być zdjęty i transportowany na oddzielnym wózku.

Ministerstwo podkreśla, że ruch takich pojazdów z podłączonym zespołem pożniwnym o szerokości 5 m, szczególnie po zmierzchu, nie powinien odbywać się po drogach publicznych, a ponadwymiarowe elementy powinny być przewożone z tyłu maszyny rolniczej lub transportowane na specjalnym wózku.

Dopuszczalna prędkość holowania kombajnu zbożowego (Art. 31 Prawo o ruchu drogowym)

Kwestia holowania kombajnu zbożowego, jako pojazdu silnikowego, jest regulowana przez Art. 31 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepisy te określają ścisłe warunki, pod jakimi kierujący może holować pojazd silnikowy.

Warunki holowania pojazdu silnikowego

1. Prędkość: Prędkość pojazdu holującego nie może przekraczać 30 km/h na obszarze zabudowanym i 60 km/h poza tym obszarem.
2. Oświetlenie: Pojazd holujący musi mieć włączone światła mijania, również w okresie dostatecznej widoczności.
3. Kierujący w pojeździe holowanym: W pojeździe holowanym musi znajdować się kierujący posiadający uprawnienie do kierowania tym pojazdem, chyba że sposób holowania wyklucza potrzebę kierowania nim (np. holowanie na widłach).
4. Połączenie: Pojazd holowany musi być połączony z pojazdem holującym w sposób wykluczający odczepienie się w czasie jazdy. Nie dotyczy to motocykla, który powinien być połączony elastycznie w sposób umożliwiający łatwe odczepienie.
5. Oznakowanie pojazdu holowanego: Pojazd holowany (z wyjątkiem motocykla) musi być oznaczony z tyłu po lewej stronie ostrzegawczym trójkątem odblaskowym. W okresie niedostatecznej widoczności powinien mieć ponadto włączone światła pozycyjne. Zamiast trójkąta odblaskowego pojazd holowany może wysyłać żółte sygnały błyskowe widoczne dla innych uczestników ruchu.
6. Układy hamulcowe:
   • W pojeździe holowanym na połączeniu sztywnym musi być sprawny co najmniej jeden układ hamulców.
   • W pojeździe holowanym na połączeniu giętkim muszą być sprawne dwa układy hamulców.
7. Odległość między pojazdami i oznakowanie połączenia:
   • Przy połączeniu sztywnym odległość nie może przekraczać 3 m.
   • Przy połączeniu giętkim odległość powinna wynosić od 4 do 6 m.
   Połączenie musi być oznakowane na przemian pasami białymi i czerwonymi albo zaopatrzone w chorągiewkę barwy żółtej lub czerwonej. Ten przepis nie dotyczy holowania pojazdów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Zabrania się holowania

1. Pojazdu o niesprawnym układzie kierowniczym lub o niesprawnych hamulcach, chyba że sposób holowania wyklucza potrzebę ich użycia.
2. Pojazdu za pomocą połączenia giętkiego, jeżeli w pojeździe tym działanie układu hamulcowego uzależnione jest od pracy silnika, a silnik jest unieruchomiony.
3. Więcej niż jednego pojazdu, z wyjątkiem pojazdu członowego.
4. Pojazdem z przyczepą (naczepą).
5. Na autostradzie, z wyjątkiem holowania przez pojazdy przeznaczone do holowania do najbliższego wyjazdu lub miejsca obsługi podróżnych.

W przypadku holowania pojazdu w sposób wykluczający potrzebę kierowania nim lub użycia hamulców, rzeczywista masa całkowita pojazdu holowanego nie może przekraczać rzeczywistej masy całkowitej pojazdu holującego.

Rozważania nad podniesieniem limitów prędkości dla maszyn rolniczych

Rządowi urzędnicy, zachęceni inwestycjami rolników w nowoczesne maszyny, rozważali podniesienie dopuszczalnej prędkości dla maszyn rolniczych z 30-50 km/h, argumentując, że dzięki temu ruch na drogach będzie bardziej płynny i bezpieczniejszy. Drogowcy sugerują również, aby rolnicy mieli pilota podczas przejazdu. Branżowi specjaliści, tacy jak przedstawiciele Polskiego Kongresu Drogowego (PKD), są jednak sceptyczni.

Zdaniem PKD, dopuszczalna prędkość powinna wynikać z homologacji ciągników, która w zależności od modelu wynosi 30, 40, a niekiedy 50 km/h. Kwestia limitu prędkości dla ciągników nie jest jednoznaczna z punktu widzenia bezpieczeństwa, ale wymaga wzięcia pod uwagę postępu technologicznego w konstrukcji tych pojazdów, który pozwala na rozwijanie większych prędkości.

tags: #z #jaka #predkoscia #mozna #holowac #kombajn