Wprowadzenie do Siewników Konnych
Konstrukcja siewników konnych, choć wydaje się prosta, opiera się na złożonym systemie mechanizmów zapewniających efektywny wysiew nasion. Kluczowe dla ich niezawodnego działania są takie elementy jak koła zębate, które odpowiadają za precyzyjne sterowanie aparatami wysiewającymi.
Specyfika Problemu z Zębatką Napędową
W rolnictwie, zwłaszcza przy użytkowaniu starszych maszyn, awarie mogą być trudne do rozwiązania z powodu braku dostępności części. Przykładem jest sytuacja, w której podczas siewu doszło do uszkodzenia siewnika konnego. W trakcie siewu wciągnęło worek i urwało się koło zębate wałka mieszalnika. Koło to było napędzane kołem podwójnym (18 zębów). Koło zębate oczywiście spadło i nie znaleziono go na polu, co uniemożliwia bezpośrednie określenie jego parametrów.
Identyfikacja i Poszukiwanie Zębatki
Brakujące koło zębate jest osadzone na pręcie fi13mm. Szacuje się, że miało ono prawdopodobnie 15 lub 16 zębów. Problem w tym, że nie ma nigdzie jej do kupienia. Użytkownicy często poszukują informacji na temat parametrów takich kół (średnice, ilość zębów), by móc je odtworzyć lub znaleźć zamiennik, zwłaszcza gdy mowa o zębatce napędzanej przez mniejszą zębatkę (18 zębów) z koła podwójnego.
Historia i Konstrukcja Polskich Siewników Konnych
Pierwsze Powojenne Modele i Ich Ewolucja
Po II wojnie światowej polski przemysł rolny stanął przed zadaniem szybkiej odbudowy i dostarczenia rolnikom niezbędnych maszyn. Pierwszymi siewnikami zbożowymi, których produkcję podjęto po wojnie były Kutnowiaki KR-15 oraz KR-25. Ich konstrukcję oparto o przedwojenny wzór siewników Unia Ventzki, które były wyposażone w trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Początkowo Kutnowska fabryka „Kraj” koncentrowała się na dostarczaniu tych dwóch modeli. Od 1957 roku do oferty dołączył model KR-11, o szerokości 1,1m. Dostarczano również odmianę konną siewnika KR-25, wyposażoną w przodek.
Budowa i Zasada Działania Aparatów Wysiewających
Wszystkie typy konnych siewników składały się z tzw. siewnika właściwego i przodka z rozstawnymi kołami, którymi za pomocą steru kierowało się siewnikiem. Mechanizm wysiewu był kluczowy dla precyzji pracy.
System Hosiera i Mechanizm Wysiewu
Siewniki wykorzystywały wałeczkowate przyrządy wysiewające systemu Hosiera, które umożliwiały wysiew dolny lub górny. Wysiew dolny polegał na tym, że wałki obracając się wygarniały nasiona ze skrzyni przez otwór w dnie skrzyni do przewodów nasiennych. Ten system zapewniał równomierne rozmieszczenie nasion.
Redlice i Przewody Nasienne
Wygarnięte nasiona trafiały do gniazd, a następnie przewodem do redlic stopkowych, ustawionych w dwóch rzędach, które mocowano na ruchomych ramionach. Dzięki temu dostosowywały się do nierówności pola, co było kluczowe dla efektywności siewu. W zależności od szerokości rzędów, można było za pomocą zasuwek zamykać pojedyncze redlice lub kilka, co pozwalało na elastyczne dostosowanie do potrzeb uprawy. Przewody nasienne wykonane były ze spiralnie skręconej blaszki, co zapewniało ich trwałość i elastyczność.
Regulacja i Kalibracja Siewnika
Ustawianie Ilości Wysiewu
Precyzyjne ustawienie ilości wysiewanych nasion było zawsze priorytetem. Ustawianie ilości wysiewu odbywało się według tabeli, poprzez przestawienie na skali rączki regulatora. Należy jednak pamiętać, że uzyskane wartości mogą się różnić od tego, co wskazuje tabela ze względu na różne czynniki, takie jak wilgotność nasion czy ich rozmiar.
Próby Kręcone - Metoda Sprawdzania Siewnika
Z tego powodu zalecano przeprowadzanie prób kręconych, które są po dziś dzień najlepszą metodą sprawdzenia siewnika. Metoda ta wymagała pewnych obliczeń i precyzji. Należało wiedzieć, ile razy koło siewnika obróci się przy zasianiu 1 ha. Ta liczba była podana w tabeli, ale w razie jej zgubienia, można było to policzyć. Na przykład, obwód koła siewnika KR-15 wynosił 3,9m, a szerokość robocza 1,65m. Aby zasiać 1 ha (10 000 m²), koło siewnika musiałoby obrócić się tyle razy, ile 6,4 m² (powierzchnia zasiana w jednym obrocie koła) mieści się w 10 000 m². Oczywiście, kręcenie 1562 razy kołem siewnika trwałoby w nieskończoność, dlatego przyjęto, że do próby kręconej wystarczy 30 obrotów. Po obróceniu 30 razy kołem, zebrane nasiona należało zważyć i otrzymany wynik przemnożyć razy 52. Dopuszczalne w tamtym czasie różnice wynosiły 2-3 kg, gdyż występowały one naturalnie wskutek poślizgu i oblepiania kół ziemią. Próba kręcona do dziś nie straciła na swojej aktualności i jak dotąd jest najlepszą metodą przeprowadzania regulacji siewnika.
Warto zastanowić się, jak w latach pięćdziesiątych prosty chłop był w stanie przeprowadzać te obliczenia? Odpowiedź daje nam poradnik z 1955 roku, który zawierał szczegółowe instrukcje i fragmenty tabel wysiewu, np. dla siewnika SZK-15, ułatwiające rolnikom precyzyjne ustawienie maszyn.
Próba kręcona w siewniku konnym manual w języku polskim
Dalszy Rozwój i Nomenklatura Siewników Konnych w Polsce
Modele SZK i Zmiany Oznaczeń
Rozwój siewników konnych w Polsce postępował, wprowadzając coraz nowocześniejsze rozwiązania. W 1960 roku produkcję siewników rozszerzono o model SZK-1,3 zaopatrzony w 13 redlic. Następnie wprowadzono 17-redlicowy SZK-1,75 oraz, w miejsce KR-25, siewnik SZK-3S z wielostopniową przekładnią, umożliwiającą uzyskanie 72 kombinacji prędkości obrotowych aparatu wysiewającego. Zmienione zostały również oznaczenia siewników: symbol SZK oznaczał siewnik zbożowy konny, natomiast SZC - ciągnikowy. Po 1968 roku, w ramach państwowego systemu oznaczania maszyn, zmieniono symbole z SZK na S0.
Najnowsze Konstrukcje
Ciągłe dążenie do poprawy jakości siewu i adaptacji maszyn do różnych warunków zaowocowało nowymi modelami. W 1965 roku przygotowano siewnik SZK-1,8, który wszedł do produkcji dopiero w 1971 roku jako S023. Był to model wyprzedzający swoje czasy. Jego odmiana górska (S038) zaopatrzona była w koła ogumione, hamulec ręczny i przegrody skrzyni, co czyniło ją idealną do pracy w trudniejszym terenie. S023 stanowił najnowocześniejszą konstrukcję wśród krajowych siewników konnych, podkreślając ewolucję i zaawansowanie technologiczne polskiego przemysłu maszyn rolniczych tamtego okresu.