Żuraw Samojezdny: Kompleksowy Przewodnik

Współczesne budownictwo i przemysł nie mogą obejść się bez zaawansowanych maszyn, które usprawniają prace związane z przenoszeniem ciężkich ładunków. Jednym z kluczowych urządzeń w tym zakresie jest żuraw samojezdny, potocznie nazywany również dźwigiem samochodowym. Jest to sprzęt o wszechstronnym zastosowaniu, umożliwiający podnoszenie, opuszczanie i przemieszczanie wielkogabarytowych elementów. W branży budowlanej wykorzystuje się różnorodne maszyny, bez których codzienna praca byłaby znacznie utrudniona lub niemożliwa. Wśród nich żurawie samojezdne odgrywają niezastąpioną rolę.

Czym jest Żuraw Samojezdny?

Żuraw samojezdny to dźwignica zabudowana na typowym, odpowiednio wzmocnionym podwoziu samochodu ciężarowego lub na specjalnie skonstruowanym podwoziu samojezdnym. Czerpie napęd z jednego lub dwóch silników, z których jeden może służyć wyłącznie do napędu jazdy. Konstrukcja żurawia samojezdnego jest dość unikalna; jej głównymi elementami są wciągarka i wychylny wysięgnik, umieszczone na tzw. obrotnicy lub obrotowym pomoście (kolumnie). Taka budowa umożliwia wygodne podnoszenie i opuszczanie ładunków, a także ich dość swobodny ruch przez obrót pomostu i zmianę wysięgu.

Maszyna może pracować w dwóch trybach: transportowym i dźwigowym. W trybie pracy dźwigowej, podwozie, w celu zapewnienia stabilności, jest zwykle podnoszone na wysuwnych podporach (łapach), będących częścią urządzenia. W modelach samojezdnych konieczne jest dokładne ustabilizowanie podwozia oraz wyposażenie go w specjalne podpory.

Rodzaje Żurawi Samojezdnych

Istnieją różne rodzaje żurawi samojezdnych, które są dostosowane do specyficznych wymagań terenu i rodzaju prac. Kwalifikacji dokonuje się przede wszystkim poprzez określenie typu podwozia sprzętu, a także rodzaju napędu.

Podział ze względu na rodzaj podwozia:

• Żurawie samochodowe: montowane na podwoziach samochodów ciężarowych.
• Żurawie jezdniowo-terenowe: przeznaczone do pracy zarówno na drogach, jak i w trudniejszym terenie.
• Żurawie terenowe kołowe: o zwiększonych możliwościach terenowych, często z napędem na wszystkie koła.
• Żurawie gąsienicowe: zapewniające największą stabilność i zdolność pracy w bardzo trudnym, grząskim terenie.

Podział ze względu na rodzaj napędu:

• Spalinowo-mechaniczny
• Spalinowo-elektryczny
• Spalinowo-hydrauliczny

Zastosowanie Żurawi Samojezdnych

Żurawie samojezdne mają bardzo szerokie zastosowanie. Najczęściej wykorzystuje się je na placach budowy, gdzie stanowią niezbędne narzędzie do montażu wielkogabarytowych konstrukcji. Ułatwiają one zwłaszcza prace związane z montażem przy dużych obiektach przemysłowych, np. halach stalowych, hangarach czy magazynach.

Inne ważne obszary zastosowania to:

• Prace transportowe i przeładunkowe: na terenie zakładów pracy, w portach, na składowiskach, w bazach transportowych, w centrach logistycznych.
• Roboty budowlane: przy stawianiu budynków i dróg, prace dekarskie, montaż konstrukcji stalowych, żelbetowych oraz drewnianych.
• Specjalistyczne prace wysokościowe: usuwanie niebezpiecznych, starych gałęzi, montaż dachu, budowa altan czy szklarni. Są również bardzo przydatne przy naprawie oświetlenia ulicznego.

Żurawie samojezdne wyróżniają się dużą mobilnością, co pozwala na ich przemieszczanie nie tylko po placu budowy, ale także po drogach publicznych. Dzięki swojej optymalnej budowie sprawdzają się nawet w niekorzystnych warunkach, np. wtedy, gdy dostęp do danego miejsca jest utrudniony. Umożliwiają szybsze wykonywanie prac związanych z załadunkiem i rozładunkiem, mogą udźwignąć nawet kilka ton ładunku, co doskonale sprawdza się przy wszelkich robotach budowlanych.

Parametry Techniczne Żurawi Samojezdnych

Wybór odpowiedniego żurawia samojezdnego opiera się na analizie kilku kluczowych parametrów technicznych. Znajomość tych wartości jest niezbędna do bezpiecznej i efektywnej pracy.

• Udźwig żurawia [t, kg]: Maksymalna wartość obciążenia, dla której zaprojektowano urządzenie i dla której producent zapewnia prawidłową jego pracę. Dla żurawi maksymalny udźwig jest przyjmowany dla najmniejszej dopuszczalnej długości wysięgnika lub wysięgu. Do udźwigu nie wlicza się masy zblocza dolnego, haka - czyli ogólnie urządzeń niezdejmowalnych.
  Uwaga!: Udźwig żurawia należy zmniejszyć o masę osprzętu (jak np. chwytak, trawersa itp.).
• Wysięg [m]: Odległość pozioma od osi obrotu części obrotowej żurawia do pionowej osi urządzenia ładunkowego (np. haka). Z tym współczynnikiem nierozerwalnie związana jest wartość tak zwanego momentu udźwigu, czyli dopuszczalny ciężar ładunku znajdującego się na konkretnym wysięgu żurawia. Należy pamiętać, że maksymalny udźwig żurawia samojezdnego zmienia się wraz z długością wysięgnika; im większa odległość, tym mniejsza jest waga elementu, który można przetransportować.
• Wysokość podnoszenia [m]: Odległość pionowa od osi ustawienia żurawia do powierzchni oporowej urządzenia ładunkowego, które znajduje się w górnym położeniu roboczym.
  Uwaga!: Wysokość podnoszenia należy zmniejszyć o wysokość ładunku oraz długość ewentualnego zawiesia, na którym ładunek jest zawieszony! Wartość maksymalnej wysokości, na jaką można podnieść przenoszony element, maleje wraz ze zwiększeniem jego ciężaru.
• Głębokość opuszczania [m]: Odległość pionowa od poziomu ustawienia żurawia do urządzenia ładunkowego znajdującego się w maksymalnym dolnym położeniu. Głębokość tą można powiększyć o wysokość ładunku i długość zawiesi. Jest to istotny parametr, gdy ładunek ma zostać umieszczony poniżej poziomu podłoża, np. przy pracach ziemnych.
• Kąt obrotu [stopnie]: Żuraw samochodowy posiada z reguły możliwość pełnego obrotu wysięgnika, lecz jest ona ograniczona, kiedy na wysięgniku znajduje się ładunek (nie wolno przenosić ładunku nad kabiną samochodu).
• Prędkości ruchów roboczych: Obejmują prędkość podnoszenia/opuszczania [m/min], obrotu [1/m] i teleskopowania [m/min]. Prędkość jazdy żurawia samochodowego wyraża się w km/h.
• Zdolność pokonywania wzniesień [stopnie]: Największe dopuszczalne pochylenie podłoża, które może być pokonane przez żuraw przy stałej prędkości jazdy transportowej. Najczęściej są to wartości średnio 24-26 stopni. W swojej instrukcji eksploatacji żuraw posiada informacje o wartościach maksymalnego nachylenia, na jakim może pracować.
• Masa żurawia [t]: Masa własna żurawia z przeciwwagą i wysięgnikiem podstawowym, bez paliwa, z olejem hydraulicznym i minimalnym roboczym napełnieniem płynami chłodzącymi i smarującymi. Jest to istotny parametr w przypadku ograniczeń tonażowych na danym obszarze, a także dla oceny nośności podłoża.
• Gabaryty maszyny: Szerokość i wysokość przejazdowa musi być wystarczająca, aby żuraw samojezdny mógł wjechać w miejsce prac. Na te parametry zwraca się szczególną uwagę, gdy maszyna musi pokonać np. wąskie przejazdy.

Bezpieczeństwo Pracy Żurawiem Samojezdnym na Budowie

Dźwigi samojezdne są uczestnikami wielu wypadków na budowach, dlatego tak ważne jest przestrzeganie podstawowych zasad BHP, aby zminimalizować potencjalne zagrożenia. W 2020 roku GUS odnotował znaczny spadek śmiertelności na budowach w stosunku do lat poprzednich, co świadczy o rosnącej świadomości pracowników i poprawie bezpieczeństwa.

Na co zwrócić uwagę, aby zachować bezpieczeństwo:

• Stabilność i rodzaj podłoża: Dźwig budowlany samojezdny powinien być ustawiony na wcześniej przygotowanym i utwardzonym podłożu. Podłoże, po którym przemieszcza się żuraw samojezdny i pracuje, powinno być stabilne i utwardzone. Należy pamiętać, że jest to potężna maszyna, a jej wjazd na delikatne powierzchnie może je uszkodzić. Zabroniona jest praca żurawia samojezdnego nad garażami podziemnymi i innymi konstrukcjami znajdującymi się poniżej poziomu podłoża.
• Udźwig żurawia: Każdy z dźwigów podnosi określony ciężar. Przekroczenie tej wartości może doprowadzić do przeciążenia maszyny i wypadku.
• Doświadczenie operatora dźwigu: W znacznym stopniu przekłada się ono na bezpieczeństwo i szybkość prac. Odpowiednio wykwalifikowany operator potrafi w porę zidentyfikować zagrożenia i podjąć odpowiednie kroki, np. odmówić pracy w niebezpiecznych warunkach, jak zbyt słabo utwardzona ziemia.
• Czynniki atmosferyczne: Przy silnym wietrze lub bardzo niskiej temperaturze prace budowlane na wysokości są zabronione.

Wynajem czy zakup żurawia samojezdnego?

Przedsiębiorcy, zwłaszcza często korzystający z urządzeń podnośnikowych, zastanawiają się nad tym, która opcja jest dla nich najkorzystniejsza: zakup czy wynajem dźwigu? Dla większości optymalnym rozwiązaniem jest wynajem tego typu urządzenia. Powodem są głównie wysokie koszty zakupu, a także utrzymania i eksploatacji dźwigu. Do tego należy doliczyć wyśrubowane wymogi w zakresie konserwacji, które wymagają specjalnych uprawnień poświadczonych przez UDT, oraz koszty związane z przechowywaniem pojazdu w odpowiednim miejscu.

Wynajem dźwigu samojezdnego okazuje się świetnym rozwiązaniem, gdy zależy nam na mobilności maszyny, a także na wysokiej jakości sprzęcie i wykwalifikowanej obsłudze. Jego możliwość poruszania się jest dużym atutem, szczególnie biorąc pod uwagę stosunkowo trudny teren do poruszania się. Dodatkowo, wiele firm oferuje wynajem sprzętu wraz z doświadczonym operatorem, co jest często najbardziej komfortowym i bezpiecznym rozwiązaniem dla klienta.

Na co zwrócić uwagę przy wynajmie?

Wybór odpowiedniego żurawia samojezdnego opiera się o kilka czynników i zależy od zakresu prac, jakie ma wykonać maszyna. Wypożyczalnia żurawi samojezdnych z pewnością zapyta o następujące kwestie:

• Udźwig: Konieczne jest upewnienie się, że żuraw będzie przystosowany do wagi ładunków.
• Wysokość podnoszenia i głębokość opuszczania: Na jakiej wysokości będą prowadzone prace i czy ładunek ma być opuszczany poniżej poziomu gruntu.
• Lokalizacja i warunki terenowe: Czy teren jest równy, czy występują wzniesienia, jak wygląda miejsce realizacji prac. Jest to punkt wyjściowy do wyboru odpowiedniej maszyny.
• Zdolność do pracy w trudnym terenie: Jeśli prace mają się odbyć na terenie pokrytym licznymi wzniesieniami, należy dobrać do tego odpowiedni żuraw.
• Masa żurawia: Ważna w przypadku ograniczeń tonażowych na danym obszarze.
• Gabaryty maszyny: Aby żuraw mógł wjechać w miejsce prac.

Dzięki takiej analizie można wybrać żuraw samojezdny idealnie pasujący do potrzeb, co zapewni, że praca pójdzie szybko i sprawnie, a także bezpiecznie.

Kwalifikacje i Uprawnienia Operatorów Żurawi Samojezdnych

Aby obsługiwać żurawie samojezdne, należy posiadać specjalne kwalifikacje i uprawnienia, które wystawia Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Można je uzyskać po ukończeniu kursu na żurawie kategorii II Ż.

Przebieg kursu i egzaminu:

• Kurs trwa zazwyczaj 40 godzin i kończy się egzaminem państwowym.
• Warunki przystąpienia do szkolenia: Pełnoletność, ukończenie przynajmniej szkoły podstawowej oraz zaświadczenie od lekarza stwierdzające brak przeciwwskazań do prowadzenia żurawia samojezdnego. Nie jest wymagane posiadanie prawa jazdy kategorii C do obsługi dźwigu samochodowego; uprawnienia UDT dotyczą wyłącznie zainstalowanego urządzenia.
• Zakres szkolenia (zgodny z programem UDT):
  • Wiadomości o dozorze technicznym i wymagania kwalifikacyjne.
  • Informacje o udźwigu (prawidłowe odczytywanie wykresów) i pojęcie stateczności urządzenia.
  • Budowa żurawi samojezdnych, rodzaje zabezpieczeń, wyposażenie elektryczne, mechaniczne, hydrauliczne i pneumatyczne.
  • Obsługa żurawi samojezdnych, obsługa zawiesi i współpraca z hakowymi.
  • Warunki bezpiecznej pracy, przepisy BHP oraz niebezpieczne uszkodzenia.
  • Praktyka.
• Egzamin: Składa się z części teoretycznej (pisemnej, 11 z 15 poprawnych odpowiedzi) i praktycznej. Pozytywne zaliczenie części teoretycznej jest warunkiem przystąpienia do części praktycznej.
• Zaświadczenie kwalifikacyjne: Po pozytywnym wyniku egzaminu UDT wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne uprawniające do obsługi danego typu żurawia, ważne od 5 do 10 lat, w zależności od rodzaju żurawia.

Zmiany w przepisach dotyczących ważności uprawnień (po 2019 roku):

Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. oraz Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. wprowadziły rewolucyjne zmiany w prawodawstwie. Wcześniej bezterminowe zaświadczenia kwalifikacyjne operatorów żurawi przestały takimi być.

• Okres ważności uprawnień jest liczony jako 5 lat od dnia opublikowania rozporządzenia, czyli od 1 stycznia 2019 roku.
• Warunki przedłużenia uprawnień: Czynne wykonywanie zawodu przez co najmniej 3 lata w okresie ostatnich 5 lat ważności zaświadczenia.
• Wniosek o przedłużenie: Należy złożyć nie później niż 3 miesiące przed upływem okresu ważności zaświadczenia. Wnioskodawca oświadcza, że wykonywał czynności w zakresie określonym w zaświadczeniu i jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Wniosek można złożyć elektronicznie przez portal eUDT lub pobrać formularz.
• Ważne daty:
  • Zaświadczenia wydane na podstawie postępowań wszczętych przed 01.06.2019 r. i nieposiadające daty ważności na dokumencie, straciły ważność z dniem 01.01.2024 r.
  • Zaświadczenia wydane po 01.06.2019 r. tracą ważność zgodnie z datą podaną na dokumencie.
• Weryfikacja wniosku: Właściwy Oddział UDT rozpatruje wniosek bez zbędnej zwłoki. Wnioski niekompletne nie są rozpatrywane.

Czy uprawnienia na żurawie samojezdne pozwalają na obsługę innych urządzeń?

Tak, Ustawodawca rozszerzył uprawnienia. Osoby, które pozytywnie przeszły egzaminy na żurawie samojezdne, mają możliwość obsługi żurawi HDS i żurawików stacjonarnych, bez ograniczenia tonażowego i wysięgu.

tags: #zuraw #samojezdny #inna #pazdziernik