W działalności gospodarczej, w tym w sektorze transportowym, często wykorzystuje się pojazdy takie jak ciągniki siodłowe. Rozliczenie podatku VAT od wydatków związanych z ich nabyciem i eksploatacją jest złożonym zagadnieniem, regulowanym przez specyficzne przepisy. Poniższa analiza przedstawia kluczowe kwestie dotyczące odliczania podatku VAT od wydatków na ciągniki siodłowe w Polsce.
Wprowadzenie do odliczania VAT od pojazdów w działalności gospodarczej
Od 1 kwietnia 2014 roku obowiązuje zasada, że od wydatków na pojazd samochodowy można odliczać 50% kwoty VAT. Czynni podatnicy VAT mają prawo do odliczenia podatku VAT od tego rodzaju wydatków w wysokości 50% lub 100% VAT, w zależności od klasyfikacji i sposobu użytkowania pojazdu. Wykorzystując samochód w firmie, podatnicy mają możliwość ewidencjonowania w KPiR wydatków związanych z ich użytkowaniem.
W celu prawidłowego rozliczenia podatku VAT od wydatków związanych z pojazdem, należy w pierwszej kolejności uwzględnić, czy pojazd ten jest samochodem osobowym czy ciężarowym. Pojazd ciężarowy jest pojęciem szerszym od samochodu ciężarowego, ale przepisy podatkowe odnoszą się do zdefiniowania tego ostatniego.
Definicja "pojazdu samochodowego" i "dopuszczalnej masy całkowitej (DMC)" w ustawie o VAT
Definicję "pojazdów samochodowych" zawiera art. 2 pkt 34 ustawy o VAT - są to pojazdy samochodowe w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony. Ustawa o VAT nie definiuje jednak pojęcia "dopuszczalna masa całkowita".
Według definicji słownikowej, dopuszczalna masa całkowita (DMC) to łączna masa pojazdu (lub zespołu pojazdów) na postoju, gotowego do drogi wraz z masą ładunku, deklarowana jako dopuszczalna przez właściwe władze państwa rejestracji pojazdu. Z kolei według ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, definicje te, choć podobne, nie są identyczne. Trzeba zatem pamiętać, że ustalając prawo do odliczenia całego VAT od wydatków na dany pojazd należy uwzględnić DMC pojazdu, a nie jego maksymalną masę całkowitą.
Problem braku DMC w dowodzie rejestracyjnym ciągników siodłowych
W dowodzie rejestracyjnym ciągnika siodłowego często nie ma podanej dopuszczalnej masy całkowitej (jest jedynie podana maksymalna masa całkowita, która zazwyczaj przekracza 3,5 tony). Tu pojawia się wątpliwość - co w przypadku, gdy dany pojazd nie ma określonej DMC? Do tego problemu odniósł się Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 12 maja 2011 r., nr IPPP2/443-118/11-4/JW.
Organ podatkowy wyjaśnił, że zgodnie z Polską Klasyfikacją Wyrobów i Usług, ciągnik siodłowy mieści się w grupie ciągników drogowych. Wprawdzie powyższa interpretacja dotyczyła stanu prawnego obowiązującego do końca 2013 r., ale również wówczas stosowanie ograniczeń w odliczaniu VAT od wydatków na pojazdy uzależnione było od DMC pojazdu.
Zasady odliczania VAT od samochodów osobowych
W sytuacji gdy pojazd kwalifikuje się jako samochód osobowy, to jeżeli wykorzystywany jest do czynności opodatkowanych, czynny podatnik VAT może odliczyć 50% bądź 100% podatku VAT od wydatków związanych z jego użytkowaniem. Pełne odliczenie VAT od wydatków związanych z bieżącym użytkowaniem samochodu osobowego (w tym także od jego nabycia) możliwe jest, gdy jednocześnie zostaną spełnione poniższe warunki:
- prowadzenie ewidencji przebiegu pojazdu - kilometrówek (zapisy przejechanych tras, odczyt licznika);
- stworzenie regulaminu użytkowania pojazdu w firmie, czyli określenie zasad używania samochodów w firmie (np. kto jest uprawniony do korzystania z samochodów firmowych, w jakim zakresie samochód jest wykorzystywany w firmie);
- zgłoszenie pojazdu przez formularz VAT-26 do Urzędu Skarbowego w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym poniosłeś pierwszy wydatek związany z pojazdem, nie później jednak niż w dniu przesłania ewidencji.
Zasady odliczania VAT od samochodów ciężarowych
W przypadku samochodów ciężarowych, gdy pojazd ten spełnia definicję samochodu ciężarowego zgodnie z ustawą o VAT, podatnikowi przysługuje pełne odliczenie podatku VAT. Dla celów podatku od towarów i usług, samochodem ciężarowym jest samochód o masie całkowitej powyżej 3,5 tony, np. tir czy karetka.
Należy tu zaznaczyć, że zgodnie z art. 86a ust. 3 pkt 1b, do pojazdów tych można zaliczyć również pojazdy „konstrukcyjnie przeznaczone do przewozu co najmniej 10 osób łącznie z kierowcą, jeżeli z dokumentów wydanych na podstawie przepisów o ruchu drogowym wynika takie przeznaczenie”, a także, zgodnie z art. 86a ust. 4 pkt 2 ustawy, pojazdy, których konstrukcja „wyklucza ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub powoduje, że ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą jest nieistotne”.
Wymagane zaświadczenia i adnotacje
Wówczas potwierdzenie użytkowania pojazdu w celach działalności następuje poprzez zaświadczenie wydane przez okręgową stację kontroli pojazdów na podstawie dodatkowego badania technicznego oraz odpowiednią adnotację w dowodzie rejestracyjnym informującą o spełnieniu tych wymagań. Wyróżnić tu możemy dwie adnotacje:
- VAT-1 - dla pojazdów samochodowych innych niż samochody osobowe, mających „jeden rząd siedzeń, który oddzielony jest od części przeznaczonej do przewozu ładunków ścianą lub trwałą przegrodą:
- klasyfikowane na podstawie przepisów o ruchu drogowym do podrodzaju: wielozadaniowy, van lub
- z otwartą częścią przeznaczoną do przewozu ładunków” (art. 86a ust. 9 pkt 1);
- VAT-2 - dla pojazdów samochodowych innych niż samochody osobowe posiadających „kabinę kierowcy z jednym rzędem siedzeń i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu” (zgodnie z art. 86a ust. 9 pkt 2).
W przypadku definiowania pojazdu, należy zasięgnąć do definicji pojazdu ciężarowego z ustawy o VAT, ponieważ nie każdemu samochodowi określonemu w dowodzie rejestracyjnym jako ciężarowy przysługuje pełne odliczenie VAT. W przypadku gdy pojazd ciężarowy nie spełnia tej definicji, traktowany jest jako samochód osobowy. Samochody ciężarowe do 3,5 tony muszą mieć przeprowadzone dodatkowe badania techniczne potwierdzone zaświadczeniem VAT-1 lub VAT-2, które są podstawą do zapisu w dowodzie rejestracyjnym.
Jak rozliczyć samochód ciężarowy? Odlicz 100% kosztów dzięki VAT-1
Szczególne uregulowania dotyczące ciągników siodłowych
Ciągniki siodłowe nie posiadają określonej dopuszczalnej masy całkowitej, a jedynie dopuszczalny nacisk na oś oraz ciężar własny. Z tego powodu, wydaje się, że ciągników siodłowych nie można zaliczyć do grupy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony (por. art. 86 ust. 3 u.p.t.u.), pojazdów specjalnych (por. art. 86 ust. 4 pkt 5 u.p.t.u.) oraz autobusów (por. art. 86 ust. 4 pkt 6 u.p.t.u.). Nabycie takich samochodów uprawnia do pełnego odliczania bez posiadania specjalnego zaświadczenia oraz wpisu do dowodu rejestracyjnego.
Ponieważ ciągniki siodłowe nie posiadają DMC, nie są pojazdami, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3,5 tony. Co więcej, ciągniki siodłowe należą do grupy pojazdów samochodowych określonych w art. 86 ust. 4 pkt 1 u.p.t.u., tj. pojazdów samochodowych, które posiadają kabinę kierowcy i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu.
Wskazuje to, że ustawodawca założył, że ciągniki siodłowe nie są pojazdami samochodowymi, o których mowa w art. 86 ust. 3 u.p.t.u. i konieczne jest ich wymienienie w art. 86 ust. 4 u.p.t.u., który wymienia pojazdy samochodowe, do których przepis art. 86 ust. 3 u.p.t.u. nie ma zastosowania.
Prowadzi to do wniosku, że ciągniki siodłowe zaliczane są do grupy pojazdów samochodowych, w których przypadku stwierdzenie określonych w przepisach wymagań odbywa się na podstawie dodatkowego badania technicznego przeprowadzonego przez okręgową stację kontroli pojazdów, potwierdzonego zaświadczeniem wydanym przez tę stację oraz dowodu rejestracyjnego pojazdu, zawierającego właściwą adnotację o spełnieniu tych wymagań (por. art. 86 ust. 5 u.p.t.u.).
Inne aspekty podatkowe związane z pojazdami ciężarowymi
Przy zakupie samochodu ciężarowego na fakturę VAT przedsiębiorcy przysługuje prawo do 100% odliczenia podatku VAT naliczonego. W konsekwencji dalsze użytkowanie, wydatki eksploatacyjne, naprawy, zakup paliwa pozwala na odliczanie 100% podatku naliczonego. Oczywiście z takiego prawa do odliczenia mogą skorzystać jedynie czynni podatnicy.
Możliwa jest amortyzacja jednorazowa do kwoty 50 000 euro. Co do zasady nowe samochody ciężarowe powinny być amortyzowane przez 5 lat, natomiast samochody używane będą amortyzowane nie krócej niż 2,5 roku. W przypadku pojazdów ciężarowych bieżące wydatki związane z eksploatacją, naprawą, serwisowaniem będą wliczane w 100% w koszty uzyskania przychodu. Przedsiębiorca posiadający takie pojazdy zobowiązany jest złożyć deklarację na podatek od środków transportowych DT-1 do urzędu gminy zgodnie z miejscem zamieszkania lub siedzibą firmy i zapłacić podatek.
Eksport ciągnika siodłowego a stawka VAT 0%
Krajowa Informacja Skarbowa (KIS) uznała, że podatnik ma prawo do zastosowania stawki VAT wynoszącej 0% w przypadku sprzedaży ciągnika siodłowego przeznaczonego na eksport poza terytorium Unii Europejskiej.
W marcu 2022 roku podatnik sprzedał ciągnik siodłowy osobie pochodzącej z Afryki, która zadeklarowała wywóz pojazdu poza granice UE. Transakcja odbyła się na zasadach ex works, co oznacza, że kupujący samodzielnie zorganizował i pokrył koszty transportu oraz wszelkich formalności eksportowych. KIS uznała, że zaprezentowane stanowisko przez wnioskodawcę jest prawidłowe i podatnik może korzystać z preferencyjnej stawki podatku VAT wynoszącej 0%.
KIS uznała, że eksport towarów podlega zerowej stawce VAT, jeśli spełnione są określone w ustawie przesłanki. Kluczową kwestią jest faktyczny wywóz towarów poza granice UE. Wywóz towaru poza UE musi być potwierdzony przez odpowiedni organ celny. Ponadto, organ uznał, że podatnik musi posiadać dokument, który jednoznacznie potwierdza wywóz towaru poza terytorium Unii Europejskiej. Zgodnie z orzeczeniem TSUE oraz NSA, ważny jest rzeczywisty wywóz, a nie tylko posiadanie odpowiednich dokumentów celnych. Organ podatkowy podkreślił, że dokumenty dostarczone przez podatnika jednoznacznie potwierdzają wywóz ciągnika poza UE. KIS uznała, że podatnik ma prawo do zastosowania stawki VAT 0%. Źródło: Interpretacja indywidualna z dnia 3 sierpnia 2022 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0112-KDIL1-3.4012.228.2022.2.MR.
