Ama-Novita: Opryskiwacz w Kontekście Ochrony Lasu i Dziedzictwa

W kontekście ochrony lasu i gospodarki leśnej w okresie międzywojennym, szczególnie na obszarze Puszczy Augustowskiej, pojawia się wiele aspektów związanych z zabytkowym sprzętem i metodami. Jednym z przykładów, który rzuca światło na dawne praktyki, jest wzmianka o opryskiwaczu marki „Ama-Novita”, używanym do walki z chorobami drzew.

Historia i Kontekst Działania Administracji Leśnej

Administracja leśna w okresie międzywojennym, należąca do III Siedleckiego Okręgu Lasów Państwowych z dyrekcją w Siedlcach, podejmowała liczne działania mające na celu zachowanie, zabezpieczenie, prawidłowe wykorzystanie i powiększanie zasobów leśnych. Mimo że wiele obiektów i znaczna część dokumentacji z tamtego okresu została zniszczona lub zaginęła podczas drugiej wojny światowej, zachowane archiwalia dostarczają cennych informacji.

Głównymi motywami działań administracji leśnej były czynniki gospodarcze, ale rosło również zainteresowanie naukowymi i estetycznymi walorami przyrody. Omawiany okres charakteryzował się rosnącą świadomością ekologiczną, co widać w przepisach prawnych dotyczących ochrony przyrody.

Ochrona Przyrody i Zachowanie Zasobów Leśnych

Administracja leśna aktywnie angażowała się w ochronę przyrody. Wśród działań wymienić można:

• Tworzenie i inwentaryzację rezerwatów oraz pomników przyrody. Na przykład, zarejestrowano drzewo o obwodzie 510 cm i wieku około 400 lat jako pomnik przyrody.
• Wstrzymywanie odstrzału gatunków wymierających, takich jak łoś, z nakazem rozpowszechnienia informacji o ich ochronie wszędzie tam, gdzie te zwierzęta przebywały.
• Ochronę zbiorowisk roślinnych i zwierząt w pobliżu miast, traktowanych jako obiekty dydaktyczno-naukowe oraz miejsca wycieczkowo-wypoczynkowe.

Leśnicy poświęcali szczególną uwagę obszarom występowania rzadkich roślin i zwierząt, wstrzymując ruch w danej partii lasu i podejmując interwencje w razie potrzeby.

Wyzwania w Gospodarce Leśnej

Podstawowym zadaniem leśników pozostawało oczywiście prowadzenie gospodarki leśnej, choć nie zawsze udawało się zapobiec negatywnym skutkom, szczególnie tym wynikającym z gwałtownych zjawisk pogodowych. Przykładem są zniszczenia spowodowane przez wichury, które potrafiły wyrwać z korzeniami setki drzew, oraz okiść zimowa, która utrudniała dostęp do lasu.

Kolejnym problemem były wiosenne przymrozki, które dotykały zwłaszcza młode uprawy świerkowe dominujące w puszczy. Leśnicy prowadzili szczegółowe obserwacje, odnotowując wyniki w „kalendarzykach” i przesyłając je do Instytutu Badawczego Lasów Państwowych.

Metody Walki ze Szkodnikami i Chorobami Drzew

W celu ochrony upraw leśnych stosowano różnorodne metody, często wspomagane przez ośrodki naukowe, takie jak Instytut Badawczy Lasów Państwowych (IBLP) oraz uczelnie, m.in. Politechnika Lwowska i Państwowy Instytut Naukowy Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach.

Zwalczanie Szkodników Owadzich

• Chrząszcze: Do walki z inwazją chrabąszcza używano zbijaków i beczek. Nadleśnictwom przesyłano opracowania IBLP dotyczące zwalczania tego szkodnika. Badania nad chrabąszczami prowadził Zakład Ochrony Lasu i Entomologii Politechniki Lwowskiej.
• Korniki: Przesyłano wskazówki w sprawie walki z kornikiem.
• Szyszkowiec i Korytarzowce: Zalecano zbieranie tych owadów z drzewek i ich niszczenie.
• Larwy chrabąszcza majowego: W szkółkach stosowano pułapki w formie dołków wypełnionych końskim nawozem.
• Błonkówki: Zbieranie ich z drzewek i niszczenie.

Zapobieganie Chorobom Grzybowym

Leśnicy walczyli z chorobami grzybowymi, takimi jak osutka sosnowa, której poświęcano dużo uwagi tuż przed wojną. W ramach projektu walki z osutką, nadleśnictwa otrzymały siarczan miedzi do zraszania (opryskiwania) cieczą bordoską upraw kilkuletniej sosny. W tym celu używano między innymi opryskiwacza marki „Ama-Novita”, co świadczy o ówczesnym zaawansowaniu technicznym w zakresie ochrony lasu.

W przypadku innych chorób grzybowych, takich jak huba (choć uważano ją za „zwierzątko skądinąd b[ardzo] pożyteczne”, zaliczano ją do szkodników), pojedyncze sadzonki usuwano i palono, a gniazda drzew porażonych grzybem okopywano rowkiem izolacyjnym.

Zwalczanie Szkodników Drobnych

Do szkodników zaliczano także kreta, mimo jego pożyteczności. Do walki z nimi wykorzystywano także naturalnych sprzymierzeńców, takich jak ptaki owadożerne, zwłaszcza szpaki.

Ochrona Przed Pożarami i Kłusownictwem

Wnioski ochrony lasu obejmowały również działania mające na celu zapobieganie i walkę z pożarami. Leśnicy byli szkoleni w gaszeniu pożarów, a poszkodowanym wypłacano odszkodowania za zniszczone ubrania, buty czy narzędzia. W przypadku podpaleń, wykrycie sprawcy skutkowało sporządzeniem doniesienia do policji z wnioskiem o surowe ukaranie.

Wykroczenia Leśne i Walka z Kłusownictwem

Sporym problemem dla służby leśnej było korzystanie z lasów przez mieszkańców okolicznych wsi, prowadzące do wykroczeń leśnych, takich jak zbieranie mchu, obdzieranie drzew z kory czy nielegalny wypas zwierząt. Odpowiedzialność za ściganie tych wykroczeń po wejściu w życie ustawy z 14 kwietnia 1937 roku o szkodnictwie leśnym i polnym spoczywała na starostwach powiatowych. Kary obejmowały grzywny, a nawet areszt.

Służba leśna angażowała się również w zwalczanie kłusownictwa, prowadzonego przy pomocy broni myśliwskiej, wnyków i trucizn. Gajowym i leśniczym przysługiwały uprawnienia do legitymowania, przeszukiwania i zatrzymywania podejrzanych. Informacje o kłusownikach często pochodziły od konfidentów. Choć zwalczanie wnyków było trudne, leśnicy zbierali ich duże ilości. Za walkę z kłusownictwem nagradzano wyróżniających się pracowników.

Hodowla i Ochrona Zwierzyny Łownej

Zadaniem leśników była również hodowla zwierzyny, co obejmowało m.in. dokarmianie zwierząt w okresie zimowym. Przygotowywano poletka żerowe, obsiewane żytem lub łubinem, oraz rozkładano karmę taką jak konina (dla drapieżników), snopki owsa (dla zajęcy) czy mieszanki ziaren w lizawkach i paśnikach drabinowych. Przydatność paśników oceniano różnie, zwracając uwagę na ryzyko gromadzenia zwierząt w miejscach narażonych na działanie drapieżników i kłusowników.

Pod koniec lat trzydziestych zrezygnowano z bezwzględnego tępienia drapieżników, takich jak wilki, lisy, tchórze, kuny, łasice czy gronostaje, uznając konieczność kontroli ich liczebności, a nie eliminacji. Próbowano również zerwać z bezwzględnym tępieniem ptaków drapieżnych, zezwalając jedynie na polowania na jastrzębia gołębiarza, jastrzębia krogulca, srokę i wronę siwą.

Leśnicy uczestniczyli w rozpoznawaniu chorób zwierzyny łownej, współpracując z Pracownią Rozpoznawczą Bakteriologiczno-Łowiecką Laboratorium Biologicznego oraz Zakładem Zoologii i Parazytologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Gospodarka Łowiecka

Puszcza Augustowska była cenionym obszarem łowieckim, gdzie polowali zarówno miejscowi, jak i goście zagraniczni oraz oficerowie wojskowi. Obowiązywały cenniki za odstrzał poszczególnych gatunków, np. za wilka od 100 do 150 zł, za rysia od 300 do 500 zł. Plany odstrzałów uwzględniały liczebność zwierząt, a także szkody w uprawach. Mimo sugestii władz nadrzędnych, nadleśnictwa nie zawsze organizowały polowania, np. ze względu na niską liczebność dzików. W jednym z przypadków inż. J. chronił rysie, które przebywały na podległym mu terenie, co świadczy o dbałości o te piękne zwierzęta.

Gospodarka Rybna w Lasach Państwowych

Na obszarze Puszczy Augustowskiej i wokół niej Lasy Państwowe sprawowały pieczę nad jeziorami, zajmując się projektowaniem i kierowaniem budową wylęgarni ryb użytkowych, uprawianiem wędkarstwa oraz rejestracją statków i łodzi śródlądowych. Materiały Nadleśnictwa Sejny zawierają liczne akta dotyczące gospodarki rybnej, w tym umowy na dzierżawę jezior. Dzierżawcy byli zobowiązani do corocznego zarybiania jezior narybkiem pod kontrolą nadleśnictwa i przestrzegania limitów długości dla poszczególnych gatunków ryb oraz raków.

Leśnicy starali się przeciwdziałać nagminnemu kłusownictwu na jeziorach i rzekach, nakładając kary finansowe. Kontrola wędkarzy należała do dzierżawców praw rybołówstwa, ale strażnicy rybaccy i gajowi również legitymowali wędkujących. Służba leśna organizowała zarybianie jezior, wykorzystując część czynszu dzierżawnego na ten cel. Sprawami gospodarki rybnej interesował się również Instytut Badawczy Lasów Państwowych.

tags: #ama #novita #opryskiwacz #zabytek