Rozrzutniki obornika to niezwykle praktyczne maszyny rolnicze, które znacząco ułatwiają i zwiększają wydajność pracy w gospodarstwie. Ich podstawowym zadaniem jest dystrybucja nawozu naturalnego, czyli obornika, kompostu, torfu czy nawozów zielonych, na polach uprawnych. Obecnie maszyny te są najczęściej ciągnięte przez ciągniki, zastępując pracę fizyczną rolnika i spełniając bardzo ważną rolę podczas operacji nawożenia oraz użyźniania pola.
Na rynku dostępne są różnorodne modele, od niewielkich, które może pociągnąć nawet traktorek ogrodowy, po duże, jedno-, dwuosiowe lub nawet tandemowe konstrukcje, zdolne pomieścić i rozrzucić bardzo duże ilości nawozu.
Budowa i Zasada Działania Rozrzutnika Obornika
Większość rozrzutników obornika charakteryzuje się prostą i nieskomplikowaną budową, co przekłada się na ich niezawodność i łatwość obsługi.
Skrzynia Załadunkowa
Kluczowym elementem jest skrzynia załadunkowa, która musi być wytrzymała i odporna na korozję, aby pomieścić duże ilości obornika. Producenci oferują skrzynie wykonane z blachy o grubości od 4 mm do 8 mm, zapewniające odpowiednią trwałość. Najważniejszym aspektem skrzyń jest ich wytrzymałość oraz odporność korozyjna.
Przenośnik Podłogowy
Wewnątrz skrzyni znajduje się bardzo ważny element każdego rozrzutnika, którym jest przenośnik łańcuchowy. Zazwyczaj producenci proponują dwa rzędy przenośników, których sterowanie jest hydrauliczne. Przenośnik łańcuchowy, zazwyczaj w dwóch rzędach, sterowany hydraulicznie, przesuwa obornik w kierunku zespołu rozrzucającego. Alternatywnie, obornik może być przesuwany przez ściankę cofającą się wraz z podłogą skrzyni.
Adapter - Rozdrabnianie i Rozrzucanie
Głównym elementem roboczym, odpowiedzialnym za rozdrabnianie i rozrzucanie nawozu, jest tzw. adapter. Jest to zespół noży obracających się na specjalnych wałkach. Napęd na wałek adaptera przenoszony jest poprzez wał odbioru mocy (WOM) ciągnika lub silnik hydrauliczny zasilany z hydrauliki pojazdu. W zależności od modelu rozrzutnika i rodzaju nawozu, adapter może być zamontowany pionowo lub poziomo. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika, a rozrzutnik ma za zadanie rozrzucić po polu określony nawóz, dzięki obracającym się nożom, które tną i rozrzucają wokół materiał podawany przez przenośnik.
- Adaptery pionowe sprawdzają się przy ciężkim, zbitym oborniku, „wgryzają się” w materiał i dają szeroki, intensywny pas pracy.
- Układ poziomy z talerzami zapewnia z kolei bardziej równomierny i szeroki rozrzut lżejszych nawozów stałych, dlatego jest chętnie wybierany w gospodarstwach pracujących z kompostem i pomiotem.
Rodzaje Wyrzutu
Rozdrobniony nawóz opuszcza skrzynię zazwyczaj przez tylną lub boczną burtę. Wyróżnia się rozrzutniki z wyrzutem tylnym, przednim i bocznym, co pozwala dopasować maszynę do specyfiki pracy na danym polu.
Kluczowe Cechy Nowoczesnych Rozrzutników
W dużych gospodarstwach rozrzutnik obornika musi zapewniać nie tylko wysoką pojemność, ale też powtarzalną, szybką i równomierną pracę przy dużej liczbie kursów w sezonie. Dlatego kluczowe jest dopasowanie maszyny do rodzaju nawozu oraz skali produkcji.
Wysoka Pojemność i Wydajność
Pojemność skrzyń w dużych maszynach może sięgać 25-30 m³, a nawet 34 m³, co oznacza masy całkowite dochodzące do 24-34 ton. Duże ładunki wymagają odpowiednich rozwiązań konstrukcyjnych.
System Podłogi Transportowej
Trzonem takiej maszyny jest podłoga transportowa. W segmencie dużych gospodarstw standardem stają się cztery masywne łańcuchy o podwyższonej wytrzymałości, pracujące na stalowej podłodze i napędzane przekładnią umożliwiającą płynną regulację dawki z poziomu kabiny.
Typ Adaptera a Rodzaj Nawozu
O charakterze rozrzutu decyduje adapter. Konstrukcje z adapterem pionowym najlepiej radzą sobie z ciężkim, zbitym obornikiem, natomiast wersje poziome z talerzami gwarantują szeroki i równy rozrzut lżejszych frakcji kompostu czy pomiotu kurzego.
Podwozie i Ogumienie
Tak duże ładunki wymagają odpowiedniego podwozia. Producenci stosują zawieszenia tandemowe lub tridemowe z osiami skrętnymi, wydajnymi hamulcami pneumatycznymi i szerokim ogumieniem ograniczającym nacisk na glebę. Równie istotne jest podwozie, które przy dużych masach całkowitych i długich dojazdach powinno zapewniać stabilność oraz ograniczać ugniatanie gleby.
Elektronika i Systemy Sterowania
Coraz większą rolę odgrywa elektronika. W rozrzutnikach klasy premium standardem stają się układy ważenia, sterowanie ISOBUS oraz automatyczna regulacja prędkości przesuwu podłogi względem dawki i prędkości jazdy.
Obsługa Serwisowa i Trwałość
W maszynach pracujących intensywnie przez wiele miesięcy kluczowa jest także obsługa serwisowa. Dlatego producenci stosują odchylane osłony, podesty serwisowe, centralne układy smarowania oraz osłonięte prowadzenie przewodów, aby ograniczyć korozję i ułatwić dostęp do newralgicznych elementów. Rozrzutniki obornika TEBBE wykonane są z solidnych, wysokiej jakości materiałów, a agresywne walce szarpiące mają przymocowane śruby ze stopu i utwardzone ostrza robocze.
Wszechstronność Zastosowań Rozrzutnika Obornika
Choć podstawowym zastosowaniem rozrzutników obornika jest nawożenie pól, ich funkcjonalność jest szersza.
Zastosowania Rolnicze
- Rozprowadzanie obornika: Klasyczne i najważniejsze zastosowanie, zapewniające naturalne użyźnienie gleby.
- Roztrząsanie kompostu: Rozrzutniki mogą być z powodzeniem wykorzystywane do dystrybucji kompostu, co jest ekologicznym sposobem nawożenia.
- Rozrzucanie świeżej masy roślinnej: Pozwala na szybkie wprowadzenie zielonej masy do gleby, wzbogacając ją w materię organiczną.
- Rozrzucanie torfu: Stosowany w celu poprawy struktury gleby i zwiększenia jej zdolności do zatrzymywania wody.
Zastosowania Pozarolnicze
Niektóre modele rozrzutników obornika znajdują zastosowanie również poza tradycyjnym rolnictwem:
- Leśnictwo: Do nawożenia młodych drzewek czy rekultywacji terenów leśnych.
- Budownictwo: W nowoczesnych technologiach budowlanych, gdzie mogą być wykorzystywane do transportu i dystrybucji specyficznych materiałów.
Funkcja Przyczepy Objętościowej
Część rolników wykorzystuje również rozrzutniki jako zwykłe przyczepy, demontując adapter i montując w jego miejsce burtę, co zwiększa ich uniwersalność. Po zdemontowaniu wałów rozdrabniających i rozrzucających obornik na polu (tzw. adapteru) oraz po zamontowaniu specjalnych burt, rozrzutnik może służyć jako przyczepa objętościowa, do przewozu różnego rodzaju zbóż i plonów. Wysoka ładowność pozwala na jednorazowy przewóz dużych ilości surowców.
Rozrzutniki Obornika w Małych Gospodarstwach Rolnych
W małych gospodarstwach rolnych, gdzie powierzchnia użytków rolnych wynosi zazwyczaj od 1 do 5 ha, obornik odgrywa kluczową rolę jako naturalny nawóz. Pomimo ograniczonej skali działania, posiadanie rozrzutnika obornika może przynieść znaczące korzyści:
- Ekonomiczna wydajność: Początkowa inwestycja zwraca się w dłuższej perspektywie dzięki oszczędności na sile roboczej i skróceniu czasu nawożenia.
- Lepsze plony: Równomierne rozprowadzenie obornika zapewnia lepsze warunki dla wzrostu roślin, co przekłada się na wyższe dochody.
- Oszczędność czasu: Mechanizacja procesu nawożenia jest nieoceniona w gospodarstwach, gdzie brakuje rąk do pracy.
- Wsparcie dla zdrowia gleby: Regularne nawożenie poprawia strukturę i żyzność gleby.
- Innowacyjność: Posiadanie nowoczesnych narzędzi podnosi prestiż gospodarstwa i świadczy o otwarciu na nowe technologie.
Modele takie jak LEO firmy Roltrans są przykładem urządzeń zapewniających precyzyjne i jednorodne rozprowadzenie nawozu na szerokość skrzyni ładunkowej.
Przegląd Wybranych Modeli Rozrzutników
Joskin Ferti-Space2
W segmencie dużych gospodarstw jedną z najczęściej wybieranych konstrukcji pozostaje Joskin Ferti-Space2, który w największej konfiguracji ma pojemność około 30 m³, wyposażony w potężne podwozie tridemowe i masywną skrzynię typu monocoque. Maszyna może współpracować zarówno z adapterem pionowym, jak i poziomym w wersji Horizon, dzięki czemu Ferti-Space2 radzi sobie zarówno z ciężkim, zbitym obornikiem, jak i z lżejszymi frakcjami kompostu czy kurzeńca. Układ podłogi w tej serii opiera się na czterech szerokich łańcuchach o zwiększonej wytrzymałości, a hydrauliczna regulacja posuwu pozwala utrzymać stabilną dawkę w zmiennych warunkach. Pełna integracja rozrzutnika Joskin z ciągnikiem John Deere za pomocą ISOBUS jest możliwa.
Tebbe
Niemiecki Tebbe specjalizuje się w rozrzutnikach ciężkiej klasy, a największym modelem tej marki jest czteroosiowy HS 420, konstrukcja stworzona do intensywnej pracy usługowej i dużych areałów. Wóz ten charakteryzuje się pojemnością sięgającą 34 m³, zależnie od konfiguracji, oraz sztywną skrzynią wykonaną ze stali odpornej na ścieranie. Charakterystyczny dla Tebbe adapter poziomy z dużymi talerzami zapewnia bardzo równomierny rozrzut na szerokości ponad 20-25 metrów, co czyni HS 420 maszyną chętnie wybieraną przez gospodarstwa i firmy usługowe pracujące z kompostem, pomiotem oraz nawozami o sypkiej strukturze. Rozrzutniki uniwersalne TEBBE od wielu lat są uznawane za najnowocześniejsze i najbardziej stabilne maszyny na rynku europejskim. Niewątpliwą zaletą rozrzutników obornika TEBBE jest nisko położony środek ciężkości oraz nisko ustawiona powierzchnia ładująco-podająca. Posiadają duży zakres rozsiewu/wyrzutu, co przekłada się na dużą wydajność pracy. W toku produkcyjnym nadwozie oraz podwozie rozrzutnika obornika TEBBE poddawane są obróbce strumieniowej, a całość jest gruntowana oraz pokrywana lakierem.
Bergmann
W ofercie Bergmann na szczególną uwagę zasługuje największy model serii TSW, czyli TSW 7340 S, zaprojektowany jako maszyna o ogromnej wydajności i wysokiej trwałości. Pojemność skrzyni wynosi 23 m³, a dopuszczalna masa całkowita zestawu może dochodzić do 34 ton, co jasno wskazuje na przeznaczenie sprzętu do pracy z potężnymi ciągnikami. Model 7340 S wykorzystuje poziomy adapter z talerzami, który zapewnia bardzo szeroki, równy i drobny rozrzut, dzięki czemu świetnie sprawdza się w gospodarstwach intensywnie stosujących kompost i nawozy organiczne wymagające precyzyjnego dawkowania.
Strautmann
W przypadku Strautmanna największą konstrukcją pozostaje model PS 3401, rozrzutnik z ogromną skrzynią o pojemności dochodzącej do 34 m³, co czyni go jednym z największych dostępnych na rynku wozów przeznaczonych do pracy ciągłej w dużych gospodarstwach. Maszyna występuje z adapterem poziomym, dzięki czemu można dopasować ją do rodzaju nawozu - od ciężkiego, długo zalegającego obornika po lekkie frakcje kompostu. Charakterystyczna dla PS 3401 wydajność wynika z szerokich talii rozrzutowych oraz bardzo mocnego układu podłogi, który stabilnie podaje materiał nawet przy szybkim tempie jazdy. Ogranicznik rozrzutu w maszynie Strautmann pomaga przy precyzyjnym dawkowaniu przy granicy pola.
Fliegl
Firmę Fliegl można uznać za jednego z najbardziej rozpoznawalnych producentów rozrzutników obornika, szczególnie w segmencie dużych gospodarstw i usług. W ofercie największym i najbardziej zaawansowanym rozwiązaniem jest rozrzutnik z serii Profi V2, zaprojektowany do pracy z przyczepami zgarniającymi o dużej ładowności, dzięki czemu może obsługiwać znaczne ilości materiału organicznego na jednym załadunku. Maszyna ta charakteryzuje się możliwością uzyskania szerokości rozrzutu nawet do ok. 22 metrów, co czyni ją atrakcyjną tam, gdzie wymagana jest szeroka strefa aplikacji nawozu przy wysokim tempie pracy. System sterowania VARIOSENS oraz opcjonalna kontrola ISOBUS umożliwiają automatyczne dopasowanie pracy podłogi i adaptera do warunków polowych, co przekłada się na stabilność dawki i minimalizację strat materiału.
Hawe
Marka Hawe również oferuje rozrzutniki obornika zdolne sprostać wymaganiom dużych gospodarstw, łącząc pojemne skrzynie z mocnymi podwoziami oraz adapterami dostosowanymi do intensywnego rozrzutu. Największy model to DST 32, o pojemności ładunkowej do 23 m³ oraz masie całkowitej do 34 ton. Maszyny Hawe zapewniają stabilną jazdę i równomierne rozrzucanie materiału nawet przy dużych prędkościach polowych.
Pichon
Francuska marka Pichon w segmencie rozrzutników obornika oferuje serię MK, która została zaprojektowana jako solidna i uniwersalna konstrukcja do intensywnej eksploatacji w gospodarstwach średnich i dużych. Choć największe modele tej serii plasują się pod względem pojemności nieco niżej niż najcięższe maszyny premium (sięgają do około 24 m³), to dzięki wysokiej jakości wykonania i dobrze zaprojektowanemu adapterowi z solidnymi wałkami pionowymi lub opcjonalnymi talerzami poziomymi są bardzo skuteczne przy rozrzucaniu szerokiej gamy materiałów organicznych. Adaptery Pichon o dużej średnicy zapewniają równomierne rozprowadzenie dawki, a opcjonalne wyposażenie, takie jak zasuwy hydrauliczne, deflektory boczne czy systemy sterowania hydraulicznego i elektrycznego z kabiny, pozwalają dostosować maszynę do warunków pracy i rodzaju materiału.
Alima-Bis
W segmencie dużych rozrzutników obornika krajowa Alima-Bis oferuje model Evo Spreader Beast, który w największej konfiguracji osiąga objętość roboczą około 25 m³. Konstrukcja tego modelu opiera się na masywnej skrzyni z wysokimi burtami i wzmocnionym dnem, przygotowanym do pracy zarówno z ciężkim obornikiem bydlęcym, jak i z kurzeńcem. W rozrzutniku Alima-Bis zastosowano adapter z dwoma poziomymi wałami i talerzami rozrzutowymi, które dobrze radzą sobie z materiałem zbitym i włóknistym, a dzięki solidnym zębom tnącym zapewniają równomierne rozdrobnienie przed wyrzutem. Podwozie tandemowe oraz hamulce pneumatyczne umożliwiają stabilny transport przy pełnym załadunku, co jest istotne w gospodarstwach, gdzie obornik przewozi się na znaczne odległości. Nowoczesny system rozrzutu oraz precyzyjna aplikacja materiału sprawiają, że Evo Spreader Beast ogranicza marnotrawstwo nawozu.
Metal-Fach
W ofercie Metal-Fach największe konstrukcje reprezentuje rozrzutnik N277 Cerberus, który w zależności od zabudowy może mieć pojemność roboczą sięgającą 25 m³. Model ten został zaprojektowany z myślą o pracy w zestawach z ciągnikami średniej i wyższej mocy, a jego charakterystyczną cechą jest masywna skrzynia montowana na jednej osi. W standardzie montowany jest 2-wirnikowy pionowy adapter, idealny do ciężkiego obornika.
Umega Agro
Litewska Umega Agro, znana w Polsce przede wszystkim dzięki dystrybucji KMK Agro, ma w ofercie jedne z najbardziej pojemnych rozrzutników w segmencie maszyn dostępnych cenowo, ale przeznaczonych do pracy na dużych areałach. Największe modele producenta osiągają pojemność około 18-20 m³, a po rozbudowaniu nadstawkami mogą przekraczać 25 m³, co czyni je konstrukcjami konkurencyjnymi wobec największych maszyn rodzimych producentów. W największych wersjach stosuje się podwozie tandemowe lub tridemowe, które zapewnia stabilność oraz możliwość jazdy z dużą prędkością bez nadmiernego kołysania skrzyni. Rozrzutniki Umega Agro charakteryzują się solidną konstrukcją.
Koszty Utrzymania i Dostępność Części
Rozrzutniki obornika są z reguły maszynami mało awaryjnymi, co skutkuje niskimi kosztami ich utrzymania. Ich zaletą jest prosta budowa, która skutkuje tym, że części do rozrzutnika w porównaniu do niektórych części do maszyn rolniczych są tanie oraz łatwo dostępne. Internetowy sklep rolniczy ZENOX.pl posiada w swojej ofercie części do maszyn rolniczych, w tym także części do rozrzutnika. Wiele sklepów rolniczych, w tym internetowych, oferuje szeroki asortyment części do rozrzutników, co pozwala na samodzielne i szybkie przeprowadzenie ewentualnych napraw.
Wybór Odpowiedniego Rozrzutnika
Wybór odpowiedniego modelu rozrzutnika powinien być dopasowany do mocy i możliwości posiadanego ciągnika oraz wielkości gospodarstwa. Dzisiaj, nowoczesne konstrukcje budowane są na bazie jednej osi, która wyposażona jest w duże koła zwiększające ładowność rozrzutnika. Dzięki temu zmniejszone są opory tarcia, co powoduje, że mniejsze ciągniki o słabszej mocy, będą w stanie obsłużyć rozrzutnik. Zakup rozrzutnika do obornika to niestety duży wydatek, ale maszyna ta będzie służyła przez wiele lat - nie tylko jako rozrzutnik, ale także jako przyczepa objętościowa. Warto więc zastanowić się, jaki produkt będzie odpowiedni - ile osi wybrać, jaką ładowność, czy potrzebne jest jakieś dodatkowe wyposażenie.
tags: #beczkowy #rozrzutnik #obornika