Problem z brakiem ładowania akumulatora lub jego zbyt szybkim rozładowywaniem się to częsta usterka w traktorkach ogrodowych, kosiarkach, odśnieżarkach oraz innych urządzeniach z małymi silnikami wyposażonymi w elektryczny układ ładowania z akumulatorem i alternatorem (lub prądnicą). Niewłaściwe użytkowanie akumulatora i ładowarki może doprowadzić do wybuchu i poparzeń, dlatego serwisowanie akumulatorów należy wykonywać w dobrze wentylowanym miejscu, z dala od płomieni, iskier i innych źródeł zapłonu. Nie należy przechylać akumulatora ani zdejmować korków odpowietrzających.
Wstępna diagnostyka akumulatora
Jeśli akumulator w kosiarce lub małym silniku jest rozładowany, należy go podłączyć do ładowarki. Jeśli akumulator nie zostanie w pełni naładowany w ciągu 8 godzin, oznacza to, że jest on rozładowany i należy go wymienić. W przypadku gdy akumulator jest w pełni naładowany, ładunek nie powinien się rozładowywać, jeśli nie jest używany. Wówczas problemy należy rozwiązywać za pomocą testera wielofunkcyjnego, aby sprawdzić, czy akumulator rozładowuje się, gdy nie jest używany. Jeśli akumulator utrzymuje ładunek podczas testowania, może to oznaczać problem z alternatorem lub prądnicą.
Przykładem problemu jest traktorek kosiarka z akumulatorem 12V 20Ah, który po około 6 miesiącach użytkowania nie utrzymuje ładunku i wymaga częstego doładowywania. Zaleca się sprawdzenie upływności prądu w instalacji elektrycznej poprzez pomiar prądu na odłączonej klemie akumulatora za pomocą amperomierza, gdzie dopuszczalny pobór to około 20-50 mA.
Sprawdzanie alternatora/prądnicy
Alternatory zasilają mały silnik podczas jego pracy, utrzymując akumulator naładowany poprzez cyrkulację energii z powrotem przez system. Najprostszym testem alternatora jest włączenie reflektorów w kosiarce lub innym urządzeniu zasilanym energią elektryczną, a następnie wyłączenie silnika. Jeśli światła przygasną, alternator działa; jeśli nie, to nie działa.
Szczegółowe testowanie alternatora/prądnicy
Jeśli prosty test nie jest możliwy, należy wykonać poniższe kroki, aby przetestować alternator lub prądnicę:
- Podłączenie multitestera: Podłącz multitester do silnika w zależności od typu alternatora/prądnicy. Można to określić na podstawie koloru przewodów - wolty prądu przemiennego (AC) lub ampery prądu stałego (DC). Przewody te rozciągają się pod obudową dmuchawy i są podłączone do stojana. W przypadku silników Briggs & Stratton można dopasować przewody i konfigurację alternatora za pomocą tabeli identyfikacji alternatora (dostępnej w specyfikacji alternatora PDF). Po znalezieniu dopasowania, należy znaleźć ustawienie AC/DC w prawym górnym rogu. Jeśli potrzebna jest pomoc w identyfikacji typu alternatora zainstalowanego w silniku, zaleca się skontaktowanie się z dealerem Briggs & Stratton lub odpowiednim producentem produktu.
- Ustawienie multimetru: Ustaw pokrętło multimetru w położeniu AC VOLTS lub DC AMPS.
- Podłączenie przewodów multimetru: Podłącz czarny przewód multimetru do gniazda COM testera.
- Dla napięcia AC VOLTS: podłącz drugi koniec do masy, np. śruby silnika lub żebra cylindra.
- Dla prądu stałego AMPS: podłącz drugi koniec do dodatniego bieguna akumulatora. (UWAGA: Akumulator musi być uziemiony do ramy wyposażenia bloku silnika, aby utworzyć kompletny obwód).
- Podłączenie czerwonego przewodu: Podłącz czerwony przewód testera wielofunkcyjnego do gniazda testera (oznaczonego AC VOLTS lub AMPS) i do odpowiedniego przewodu wyjściowego stojana.
- Uruchomienie silnika i pomiar: Uruchom silnik i pozwól mu pracować przez kilka minut, aby osiągnął temperaturę roboczą. Za pomocą obrotomierza (np. numer części serwisowej 19598) ustaw prędkość testową silnika i sprawdź odczyt na multimetrze. O ile nie określono inaczej, wszystkie testy należy przeprowadzać przy silniku pracującym z prędkością 3600 obr./min.
- Porównanie wyników: Porównaj odczyt multimetru z zalecanym napięciem (w amperach lub woltach) podanym w tabeli identyfikacyjnej alternatora, specyfikacji alternatora lub instrukcji obsługi urządzenia.
- Zakończenie testu: Wyłącz silnik i odłącz tester od urządzenia.
Jeśli wyniki nie są zgodne ze specyfikacjami, konieczna będzie wymiana stojana alternatora w przypadku alternatorów AC VOLT. W przypadku alternatorów DC Amp konieczna może być wymiana stojana, diody lub regulatora.
Sprawdzanie napięcia ładowania i upływności prądu
Pomiar napięcia ładowania można wykonać, podpinając woltomierz, który przy pracującym silniku na wolnych obrotach powinien pokazać około 13,8 V bez obciążenia, do około 14,4 V przy podniesionych obrotach. Pod obciążeniem napięcie przy wyższych obrotach nie powinno spadać poniżej 13,2~13,8 V. Jeśli napięcie jest niższe, należy sprawdzić prądnicę/alternator wraz z układem regulacji napięcia ładowania.
W przypadku problemu z traktorkiem Partner z silnikiem Briggs Stratton 12hp (model 283707, typ 021701, kod 9406014A), problemem był brak ładowania akumulatora. Użytkownik stwierdził uszkodzenie diody, która okazała się przepalona. Po jej wymianie, ładowanie wróciło. W tym przypadku problem z ładowaniem został rozwiązany po wymianie diody i selenoidu, co wskazuje na znaczenie prawidłowego działania tych elementów w układzie ładowania.
Napięcie ładowania akumulatora nigdy nie powinno przekroczyć 15V, ale też nie być niższe niż 13,5V. Tuż po odpaleniu może być niższe z uwagi na znaczny ubytek energii w akumulatorze. W traktorkach kosiarkach często stosowane są akumulatory żelowe, stąd też nieco niższe napięcie ładowania wynoszące około 13,8V.
Potencjalne przyczyny braku ładowania
Problemy z prądnicą/alternatorem
Jeśli prądnica ładuje za małym prądem, nawet po wymianie szczotek i wirnika na nowe, problem może leżeć w osłabieniu magnesów stojana. Może również występować wada wirnika lub zwarcie w jego zwojach, nawet jeśli jest nowy. Warto wymontować prądnicę i zlecić elektrykowi pomiar oporności zwojów na wirniku. Przy bardzo niskim napięciu wyjściowym z prądnicy (np. 5V, spadające do 0V na wysokich obrotach), należy dokładnie zbadać samą prądnicę.
W przypadku prądnic starszego typu, takich jak w Ursusie C-330/C-360, warto pamiętać, że na wyjściu prądnicy jest prąd zmienny (AC), a dopiero regulator napięcia przetwarza go na prąd stały (DC). Co do zasady, prądnica w C-360 wytwarza prąd stały, a regulator napięcia nie pełni roli prostownika. W tego typu prądnicach nie ma magnesów stałych, więc ich osłabienie nie jest przyczyną.
Jeśli prądnica nie wytwarza żadnego napięcia, nawet na obrotach, należy sprawdzić jej stan wizualny pod kątem spalenia, a także właściwości magnesów w kole magnesowym. Jeśli magnesy straciły swoje właściwości, napięcie w cewkach nie będzie wytwarzane. Diodę prostowniczą, która jest niezbędna do ładowania akumulatora, należy mierzyć odłączoną od układu, na zakresie z symbolem diody. Prawidłowy pomiar w jedną stronę powinien wskazywać wartość około 600-700 mV (spadek napięcia na diodzie), a w drugą stronę przerwę. Jeśli dioda przewodzi w obie strony, jest zwarta; jeśli nie przewodzi w żadną, jest spalona. Zwarta dioda zachowa się jak drut i pokaże to miernik. Dioda przepalona, z przerwą, nie będzie przewodzić.
Regulator napięcia
Częstą przyczyną problemów z ładowaniem jest uszkodzony regulator napięcia. Jeśli wymiana szczotek i wirnika nie przynosi rezultatów, warto sprawdzić regulator. W jednym z przypadków to właśnie uszkodzony regulator napięcia okazał się źródłem problemu z ładowaniem. Napięcie ładowania regulowane przez mechaniczny regulator napięcia w ciągniku Ursus C-330 powinno mieścić się w zakresie 15 +/- 0,5 V, co jest wartością nieco wyższą niż typowe 14,2-14,4 V w instalacjach samochodowych.
Masa do kontrolki ładowania jest brana z alternatora i prowadzi przez regulator napięcia, szczotki i wirnik. Należy zdemontować regulator, sprawdzić stan szczotek i ewentualnie opór uzwojenia wirnika.
Problemy z instalacją elektryczną i rozrusznikiem
Problemy z odpalaniem z kluczyka, połączone z brakiem ładowania, mogą wskazywać na uszkodzony selenoid magnetyczny (tzw. "trombetta"). Jeśli selenoid nie reaguje na podanie prądu i nie przepuszcza go dalej na rozrusznik, jest uszkodzony i należy go wymienić. W przypadku, gdy przy próbie rozruchu następuje stuk w rozruszniku i ciemność (brak zasilania), może to świadczyć o wytartych tulejkach na wirniku. Wirnik zamiast się kręcić, jest przyciągany do stojana, co powoduje przepływ prądu zwarcia (setki amperów) i może prowadzić do upalenia styków.
Ważne jest sprawdzenie, czy na stacyjce nadal jest odpowiednie napięcie (np. 12,7V) przy włączaniu odbiorników. Możliwe jest bardzo słabe przejście między czopem akumulatora a klemą, między klemą a kablem, lub co bardzo zdradliwe - między klemą "-" a masą ciągnika. Często zapomina się o sprawdzeniu masy.
Odpowiedni dobór bezpieczników jest kluczowy. Moc odbiornika (np. dwóch żarówek przednich 45W = 90W) należy podzielić przez napięcie zasilania (12V). W przykładzie: 90W / 12V = 7,5A, co oznacza, że bezpiecznik 10A powinien wystarczyć. Zwiększenie napięcia na alternatorze (np. z 13,6V na 14,6V) może spowodować spalenie zbyt słabego bezpiecznika (np. 10A). Dopuszczalny prąd poboru bez włączonych odbiorników wynosi około 20-50 mA.