Brony aktywne, w tym wirnikowe i wahadłowe, stanowią kluczowe narzędzia w nowoczesnym rolnictwie, wspierając efektywne przygotowanie gleby pod zasiew. Choć doceniane za szybkość i dokładność pracy, posiadają również pewne wady, które warto rozważyć przed podjęciem decyzji o ich wyborze.
Charakterystyka i zastosowanie bron aktywnych
Brony aktywne to maszyny, które intensywnie rozdrabniają i kruszą ziemię, zazwyczaj po orce lub przed zasiewem, aby pokryć materiał siewny rozdrobnioną warstwą gleby. Zęby brony aktywnej, obracające się w osi poziomej, stanowią jej element roboczy, odpowiedzialny za rozdrabnianie i kruszenie gleby. Są one coraz częściej doceniane przez rolników, gdyż skutecznie usprawniają pracę w szybkim tempie. Idealnie sprawdzają się na glebach średnich oraz ciężkich.
Istnieją dwa rodzaje bron aktywnych: brona wirnikowa i brona wahadłowa. Ich budowa różni się w zależności od specyfiki zastosowania, jednak zasada działania pozostaje taka sama. Przykładowo, na trzech metrach szerokości brony wirnikowej można znaleźć dwanaście zespołów wirników, a na każdym z nich po dwa zęby umieszczone poprzecznie do kierunku jazdy.
Brona wirnikowa
Brona wirnikowa to najczęściej spotykana forma aktywnego narzędzia uprawowego. Jej elementy robocze, czyli zęby, obracają się w osi poziomej, zapewniając intensywne mieszanie gleby i rozbijanie brył. Stosuje się ją na glebach ciężkich i średnich, a także do uprawy po pługu oraz uprawy bezpośredniej. Rolnicy posiadający lekkie ziemie powinni wybrać brony wirnikowe wyposażone w krótsze zęby (27 cm) oraz skonfigurować zestaw z wałami rurowymi lub oponowymi.
Jak się rozkłada 12 metrowa brona. Samolot na Polu od Agrotechnology . #farming #agriculture
Brona wahadłowa
Brona wahadłowa składa się z dwóch listew z zębami, które poruszają się naprzemiennie ruchem wahadłowym, prostopadle do kierunku jazdy. Ze względu na delikatniejsze obchodzenie się z glebą, w porównaniu do brony wirnikowej, bronę wahadłową stosuje się po orce. Znajduje ona zastosowanie głównie na glebach średnich, ale bywa spotykana także na lżejszych.
Główne wady bron aktywnych
Mimo licznych zalet, brony aktywne posiadają także wady, które mogą wpływać na ich praktyczne zastosowanie i efektywność w różnych warunkach.
Wysokie zapotrzebowanie na moc
Największą wadą brony aktywnej jest dość wysokie zapotrzebowanie na moc ciągnika. Dotyczy to szczególnie bron wirnikowych, które, choć efektywne w spulchnianiu ziemi, wymagają znacznej mocy, co przekłada się na wyższe zużycie paliwa. W przypadku glebogryzarek, również charakteryzują się dużym zapotrzebowaniem na moc, co często ogranicza ich zastosowanie w rolnictwie, kierując je raczej do ogrodnictwa.
Ryzyko rozpylania gleby
Brona wirnikowa, stosowana na glebach lżejszych, może spowodować zbyt duże ich rozpylenie, co nie jest korzystne dla struktury gleby. Podobnie, glebogryzarki również niosą ze sobą ryzyko rozpylania gleby.
Ograniczenia na glebach lekkich
Warto pamiętać, aby nie używać brony aktywnej do gleb lekkich, ponieważ ich intensywne działanie może prowadzić do niekorzystnych zmian w strukturze, takich jak nadmierne rozpylenie.
Potencjalne zablokowanie maszyny
Minusem brony jest możliwość wpadnięcia pomiędzy wirniki większego kamienia i zablokowania maszyny. Przed awarią chroni zintegrowane na stałe z wałem WOM sprzęgło przeciążeniowe.
Niewielka popularność bron wahadłowych
Brony wahadłowe mają mniejsze zapotrzebowanie mocy i są lżejsze od swoich wirnikowych konkurentów, a także mniej podatne na uszkodzenia. Jednak ich główna zaleta, czyli delikatniejsze traktowanie gleby, może być jednocześnie wadą. Z tego powodu trudno obecnie znaleźć firmę, która produkuje brony wahadłowe do zastosowań w rolnictwie. Rolnicy potrzebujący aktywnego narzędzia na gleby ciężkie wybierają raczej brony wirnikowe, natomiast gospodarujący na lżejszych ziemiach pozostają przy narzędziach biernych, które mają niższe zapotrzebowanie na energię. Obecnie brony wahadłowe można kupić głównie jako maszyny używane.
Komplikacje w agregatach z siewnikiem zawieszanym hydraulicznie
W niektórych systemach, np. w agregatach Unia Group z siewnikiem zawieszanym na sprzęgu hydraulicznym, można zarzucić niepotrzebną komplikację i wydłużenie czasu nawrotów, w stosunku do agregatów z siewnikiem nabudowanym, ze względu na konieczność podnoszenia siewnika. Przesuwa to środek ciężkości agregatu bliżej ciągnika, co zmniejsza zapotrzebowanie na udźwig podnośnika, jednak wpływa na szybkość pracy.
Wyzwania w praktyce: przykładowa analiza
Siew poplonów na stanowisku z dużą ilością resztek pożniwnych przy użyciu brony wirnikowej w agregacie z siewnikiem, choć do zasady przeznaczonej na ciężkie stanowiska, może stwarzać pewne wyzwania.
Doświadczenie z siewnikiem Pöttinger Vitasem 302 ADD i broną wirnikową Lion 303
W pewnym gospodarstwie, podczas wysiewu poplonów, siewnik Pöttinger Vitasem 302 ADD nabudowany na bronie wirnikowej Lion 303 okazał się poligonem doświadczalnym. Pole po pszenicy ozimej, która zaplonowała średnio na poziomie 8,75 t/ha, pozostawiło masę resztek pożniwnych. Po zbiorze wykonano płytką uprawę broną talerzową, a po około 10 dniach, gdy pojawiły się samosiewy zbóż, zastosowano głęboszowanie, które zniszczyło około 90% samosiewów, ale pozostawiło mnóstwo resztek pożniwnych na powierzchni gleby.
Mimo że brona wirnikowa Pöttinger Lion 303 dobrze poradziła sobie z uprawą stanowiska bogatego w resztki pożniwne, a dwutalerzowa redlica siewna doskonale sprawdziła się w siewie w takich warunkach, zauważono pewne niedociągnięcia. Po przejeździe sporo luźnej słomy leżało na wierzchu, a w miejscach, gdzie zgromadzona była duża ilość resztek, zdarzały się niewielkie kopce słomy. Sytuacji tej można by uniknąć, gdyby kombajn lepiej i bardziej równomiernie rozrzucał pociętą słomę na całej szerokości roboczej hederu. W efekcie, przy braku konieczności rozbijania brył, lepszym rozwiązaniem byłoby zagregowanie siewnika z agregatem talerzowym (np. Pöttinger Fox), co prawdopodobnie pozwoliłoby na lepsze wymieszanie resztek, zlikwidowanie chwastów i kiełkujących samosiewów, a także zmniejszyłoby zużycie paliwa.
Wybór i konfiguracja bron aktywnych
Wybór aktywnych narzędzi uprawowych na rynku jest bardzo duży, jednak w przypadku rodzaju maszyn, wybór jest znacznie bardziej ograniczony, właściwie tylko do bron wirnikowych. Dostępne są także glebogryzarki, ale występują one jedynie solo. Przy wyborze należy kierować się przede wszystkim warunkami panującymi na polach. Większość producentów oferuje różne modele, różniące się przede wszystkim przystosowaniem do konkretnych warunków glebowych. W przypadku wątpliwości, lepiej wybrać solidniejszy model, aby uniknąć niepotrzebnych awarii w najgorętszym okresie prac polowych.
Znaczenie wałów uprawowych
Podczas uprawy i siewu w jednym przejeździe niezbędne jest zastosowanie wału, którego głównym zadaniem jest wtórne zagęszczenie gleby na głębokości siewu. Wał wyrównuje także powierzchnię pola i kruszy bryły pozostawione przez narzędzie uprawowe. Przy wyborze konkretnego rodzaju wału należy kierować się przede wszystkim rodzajem gleb występującym w gospodarstwie. Na przykład, wał Crosskill, zalecany na gleby średnie i ciężkie, zapewnia dobry efekt wtórnego zagęszczenia gleby i doskonale kruszy bryły, jednak jego wadą jest podatność na zalepianie się, co ogranicza jego przydatność na glebach wilgotnych. Pozbawiona tej wady jest jego odmiana nazywana wałem kołeczkowym (palcowym), która ma większe odległości między bocznymi kołeczkami.
Producenci bron wirnikowych
Na rynku dostępna jest szeroka gama bron wirnikowych od renomowanych producentów, takich jak UNIA GROUP, AMAZONE, SULKY, KUHN, KVERNELAND i LEMKEN, oferujących modele dostosowane do różnorodnych warunków i potrzeb rolników.
- UNIA GROUP: Oferuje agregaty uprawowo-siewne oparte na bronie wirnikowej Hermes, z możliwością wyboru wału Packer lub gumowego. Brona Hermes jest przeznaczona na gleby ciężkie i średniozwięzłe, z dwuzakresową przekładnią główną.
- AMAZONE: Posiada dwie serie bron wirnikowych - KE do uprawy gleby zaoranej lub w mulcz (na niezbyt zbitej glebie) oraz KG (kultywator wirnikowy) o wysokiej wytrzymałości, z mocnym profilem wannowym i grubszymi zębami.
- SULKY: Oferuje lżejsze modele Cultiline HR do pracy na glebach średnich (np. HR 250.14 i 300.14) oraz cięższe modele Cultiline HR do pracy w trudniejszych warunkach, z możliwością współpracy z ciągnikami o mocy do 260 KM.
- KUHN: Dysponuje aż sześcioma seriami bron wirnikowych (21 modeli), od 1,2 m do 6 m szerokości, z różnymi wzmocnieniami i typami zębów (standardowe, Durakuhn, Optimix), w tym system Fast-Fit do szybkiej wymiany zębów.
- KVERNELAND: Na polskim rynku oferuje cztery serie bron wirnikowych, w tym modele do współpracy z ciągnikami o mocy do 350 KM, z wanną wykonaną z grubej blachy (10 mm) i zębami Pro-fit do pracy w ekstremalnych warunkach.
- LEMKEN: Oferuje brony wirnikowe Zirkon 8 (lżejsza, modułowa konstrukcja) i Zirkon 10 (na ciężkie warunki glebowe), obie z dwustopniową skrzynią przekładniową i możliwością odwrócenia obrotów wirników.