Współczesne rolnictwo stawia na efektywność i precyzję, a narzędzia uprawowe odgrywają w tym kluczową rolę. Brony z zębami nożowymi, w szczególności brony wirnikowe, są nieodzownym elementem nowoczesnej agrotechniki. Wykorzystuje się je zarówno do przygotowania gleby po orce, jak i do siewu w mulcz na glebach rozluźnionych, oferując wszechstronne rozwiązania dla różnorodnych potrzeb gospodarstw.
Konstrukcja i innowacje w bronach wirnikowych
Brony wirnikowe, takie jak modele KE, charakteryzują się wysoką stabilnością, co zawdzięczają silnej, podwójnej ramie oraz wałkom wirników z nośnikami zębów wykonanymi w jednym kawałku. Dodatkowo, sprężynowe mocowanie zębów przyczynia się do ich wyjątkowej wytrzymałości. Dla gospodarstw o wysokich wymaganiach, stosujących nowoczesną uprawę roślin, idealnym rozwiązaniem są maszyny typu KE Super, które doskonale znoszą długotrwałe obciążenia.
System napędu Long-Life-Drive
Kluczowym elementem zapewniającym długą żywotność i spokojną pracę bron wirnikowych i kultywatorów wirnikowych AMAZONE jest system napędu Long-Life-Drive. Ten innowacyjny system gwarantuje maksymalnie spokojny bieg i wysoką wartość maszyny przy odsprzedaży. Duże momenty obrotowe występują dopiero bezpośrednio na dźwigarach zębów, co przekłada się na oszczędność paliwa. Liczbę obrotów zębów można łatwo zmienić bez użycia narzędzi, przez wzajemną zamianę dwóch kół stożkowych. Przekładnia e-box, lżejsza od innych, również przyczynia się do oszczędności paliwa i siły udźwigu ciągnika.
Zęby wirnikowe: rozmieszczenie i mocowanie
Przesunięte rozmieszczenie zębów, ustawionych pod specjalnie dobranym kątem w bronach wirnikowych i kultywatorach wirnikowych AMAZONE, gwarantuje równomierne rozdrabnianie gleby i spokojny bieg maszyny, eliminując wszelkie wstrząsy i skokowe obciążenia. Zęby są wsuwane w kieszenie uchwytów, mocowane sworzniami i zabezpieczane sprężystymi zawleczkami. Takie rozwiązanie eliminuje potrzebę dociągania śrub mocujących, a przejście od zębów „pod kątem” do zębów ustawionych ciągnąco odbywa się łatwo i szybko. Sprężyste zamocowanie zębów umożliwia ich odchylanie na kamieniach, co amortyzuje twarde uderzenia, gdy czubek zęba trafi na przeszkodę. Dzięki wysokiej ramie, gładkiej podstawie przekładni i długim zębom, tworzy się dużo wolnego miejsca, co pozwala na swobodne przemieszczanie się większych ilości gleby lub słomy, a zęby mogą być używane bardzo długo, zmniejszając koszty eksploatacji.
Dodatkowe elementy funkcjonalne
Belka równająca niweluje przepływ ziemi między broną wirnikową a wałem oraz wciska kamienie w dół. Jej wysokość ustawia się szybko i wygodnie za pomocą korby. Sprężyście zamocowane tarcze boczne odchylają się na kamieniach do góry, a długie ramię nośne i stabilne sprężyny zapewniają bezpieczeństwo pracy na polach kamienistych.
Głębokość roboczą brony wirnikowej ustala się przez przełożenie i obrócenie sprawdzonego, czworokątnego sworznia mimośrodowego AMAZONE w 16 stopniach. Opcjonalnie brony wirnikowe i kultywatory wirnikowe można wyposażyć w spulchniacze, które rozluźniają ślady pozostałe po kołach ciągnika. Specjalnie dla gospodarstw, które w czasie jednego przejazdu chcą intensywnie uprawiać glebę, skonstruowano typoszereg KE Special oraz KE Super w wersji do montażu na ramie czołowej.
Rola i zastosowanie bron polowych
Brony polowe wciąż stanowią podstawowe narzędzia do powierzchniowego traktowania gleby, służąc przede wszystkim do przygotowania pola pod uprawę. Najczęściej używa się ich do skutecznego wyrównywania roli pod przyszły siew, a także do powierzchniowego spulchniania. Nowoczesne wersje wykorzystuje się ponadto do rozbijania i kruszenia ziemi oraz niszczenia rozłogowych chwastów. Szereg modeli daje również możliwość mieszania nawozu z glebą oraz przykrywania wysianych nasion, a tradycyjnie stosuje się je jako sposób walki z chwastami.
Rodzaje i mocowanie zębów w bronach
W bronach polowych stosuje się różne typy zębów, które różnią się kształtem, kątem natarcia i sposobem działania na glebę:
- Zęby proste sprawdzają się przy pracach płytkich i w warunkach lekkiej gleby, najczęściej montowane w sekcjach zębatych lub bronach średnich.
- Zęby wygięte lepiej radzą sobie w glebie zbitej, podnosząc jej strukturę i ułatwiając napowietrzanie.
- Zęby potrójne stosuje się w bronach ciężkich, gdzie liczy się głęboka penetracja i większa sztywność.
- Zęby typu „łezka” wyróżniają się smukłym profilem i lepszym samoczyszczeniem, będąc mniej podatne na zapychanie.
- Ząb redlicowy jest istotny w zestawach uprawowo-siewnych, umożliwiając precyzyjne cięcie gleby przed aplikacją nasion.
Sposób mocowania zębów do belki roboczej ma istotny wpływ na żywotność całego układu. Warianty z gwintem prostym pozwalają na szybki montaż i demontaż, co ułatwia wymianę w warunkach polowych. Mocowanie bezpośrednie, bez użycia tulei dystansowej, zmniejsza liczbę elementów narażonych na wybicie lub deformację. Uchwyty ze sprężyną lepiej rozkładają naprężenia i amortyzują uderzenia mechaniczne. Podkładki sprężyste oraz nakrętki z kołnierzem chronią gwint przed luzowaniem się podczas drgań. Ważna jest również klasa twardości śrub, ponieważ niskiej jakości elementy łączeniowe mogą ścinać się po kilku godzinach intensywnej pracy. Warto mieć pod ręką kompletne zęby z uchwytem, śrubą i sprężyną, a także komplety dostosowane fabrycznie pod względem długości, kąta natarcia i rozstawu, co eliminuje ryzyko niedopasowania i oszczędza czas.
Wyzwania nowoczesnego rolnictwa a wybór narzędzi uprawowych
Coraz bardziej zróżnicowane wyzwania pogodowe oraz nowe regulacje Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) od 2023 r., takie jak warunkowość (cross compliance + zazielenienie) i ekoschematy, zmuszają rolników do poszukiwania optymalnych rozwiązań w uproszczonych systemach uprawy roli. Pług, jako podstawowe narzędzie uprawowe, stosowany był w innych niż obecnie warunkach uwilgotnienia gleby, dając szeroką tolerancję na jej stan. Obecny niedobór wody, w połączeniu z polityką klimatyczną, wymusza stosowanie oszczędnych technologii uprawy.
Agroleśnictwo najważniejsza innowacja w rolnictwie. Agroleślnictwo w Polsce - film promocyjny
Narzędzia aktywne kontra bierne
W uproszczonych systemach uprawy rolnik staje przed dylematem wyboru między narzędziami biernymi a aktywnymi. Narzędzia aktywne, takie jak brony wirnikowe, są z reguły droższe w zakupie i wymagają wyższych mocy ciągnika oraz generują nieco wyższe zużycie paliwa na jednostkę powierzchni. Mogą jednak pracować w różnych konfiguracjach z siewnikami do nasion, poplonów oraz nawozowymi. Wyzwaniem dla konstruktorów wirników jest pogodzenie wymogu płytkiego, dobrego kruszenia i spulchniania gleby z płynnym przepływem masy mulczu.
Prawidłowe wykorzystanie brony wirnikowej to odpowiednia prędkość obrotowa noży w stosunku do prędkości jazdy i pokrycia gleby resztkami pożniwnymi, zgodnie z instrukcją obsługi. W konstrukcjach PÖTTINGER serii LION zastosowano obustronnie zaostrzone zęby wirników, co pozwala na ich elastyczny montaż i uzyskanie odmiennej geometrii prowadzenia krawędzi ostrzy.
Specjalizowane wały ugniatające
Nowoczesna brona wirnikowa to nie tylko belka z wyspecjalizowanymi rotorami nożowymi, ale także odpowiednio dobrany wał kruszący lub ugniatający. O ile w uprawie płużnej wystarczały uniwersalne wały, o tyle uprawa uproszczona wymaga stosowania wałów specjalizowanych. Seria LION oferuje do 12 rodzajów wałów, np.:
- Wał tnący packer - skuteczny na kamienistych, wilgotnych glebach z dużą ilością masy organicznej.
- Wał zębaty packer - uniwersalny na każdą glebę.
- Wał gumowy - idealny na mocno zmieniające się gleby.
- Wał Tandem Profil U - dzięki dużej nośności nadaje się na gleby lekkie.
- Wał Tandem CONOROLL - na lekkie gleby z kamieniami i resztkami pożniwnymi.
Realizacja celów środowiskowych WPR może zmuszać gospodarstwa do zakupu kilku różnych wałów do jednej brony wirnikowej. Wały serii LION mogą być również stosowane z bronami talerzowymi typu TERRADISC oraz agregatami doprawiającymi z serii FOX.
Alternatywy: brony talerzowe i grubery
Zaletą narzędzi biernych, takich jak brony talerzowe, jest niższa cena nabycia oraz niższe zużycie jednostkowe paliwa. Brony talerzowe mogą współpracować w agregatach z siewnikami do nasion i siewnikami kombinowanymi. W warunkach niedoboru wody na glebach ciężkich i zlewnych, gdzie mogą występować problemy z utrzymaniem właściwej głębokości roboczej i dobrego spulchnienia cienkiej warstwy gleby, skuteczne są wielobelkowe grubery SYNKRO czy TERRIA, ze sztywnymi zębami spulchniającymi wyposażonymi w dodatkowe noże podcinające.
Podsumowując, uproszczone systemy uprawy, choć premiowane wsparciem w ramach ekoschematów Krajowego Planu Strategicznego, wymagają od rolnika głębszej analizy warunków agrotechnicznych i znajomości regulacji zawartych w instrukcjach eksploatacyjnych narzędzi. Konieczne będzie nowe podejście do zakresu niezbędnych w gospodarstwie maszyn i narzędzi uprawowych, w tym przemyślane zakupy maszyn i narzędzi z zestawem wymiennych sekcji lub elementów roboczych, np. różnych wałów.