Brona Talerzowa: Niezbędne Narzędzie w Nowoczesnym Rolnictwie

Brona talerzowa to niezastąpiona maszyna w każdym gospodarstwie rolnym, znajdująca szerokie zastosowanie w uprawie gleby. Jej głównym zadaniem jest spulchnianie, rozdrabnianie, kruszenie i mieszanie gleby, a także przygotowanie jej do dalszych etapów uprawy. Brony talerzowe to maszyny uniwersalne do zadań specjalnych, które dzięki swojej konstrukcji i efektywności działania, pozwalają na oszczędność czasu i paliwa, a także poprawiają jakość podłoża, co ma bezpośredni wpływ na wysokość i jakość plonów.

Czym jest brona talerzowa?

Brona talerzowa to przyrząd wykorzystywany do upraw gruntowych, który stanowi podstawową maszynę rolniczą do zabiegów uprawy gleby po orce lub zbiorach. Podobnie jak pług, jest ona narzędziem kierowanym przez maszynę dwukołową, taką jak ciągnik. Konstrukcja ta składa się z wielu wklęsłych tarcz, podobnych do talerza (stąd nazwa), które są zainstalowane na jednej lub kilku wspólnych osiach. Podczas pracy talerze te obracają się, przez co spulchniają ziemię, zmiękczają ją i sprawiają, że staje się przygotowana do dalszych etapów uprawy.

Zastosowanie brony talerzowej

Brony talerzowe to prawdziwe multitaskery w świecie rolnictwa. Można je wykorzystywać do wielu prac polowych, co czyni je maszynami o bardzo uniwersalnym zastosowaniu. Brony talerzowe świetnie sprawdzają się do:

• Płytkiej uprawy pożniwnej, gdzie chodzi o przykrycie resztek pożniwnych, np. ścierniska czy pozostałej słomy.
• Przygotowania gleby pod siew, zmiękczając jej wierzchnią warstwę.
• Mieszania obornika z ziemią, nawozów mineralnych oraz resztek roślinnych, co pozwala na utrzymanie odpowiedniego poziomu materii organicznej w glebie.
• Likwidowania poplonów, użytków zielonych i ugorów.
• Spulchniania gleby, kruszenia i rozdrabniania.
• Cięcia darni użytków zielonych oraz pozbywania się chwastów i kłączy.

Brona talerzowa może nawet zastąpić pług, szczególnie wtedy, gdy nie jest potrzebne przeprowadzenie głębokiej orki. Pozwala to na skrócenie pracy rolnika i uzyskanie dobrych rezultatów na ścierniskach oraz nieużytkach. W razie potrzeby można dostosować głębokość, intensywność działania oraz kąt ustawienia pracy talerzy, co pozwala na jeszcze dokładniejsze przeprowadzanie różnych operacji.

Budowa brony talerzowej

Brona talerzowa bazuje na ramie, na której zlokalizowana jest sekcja tarcz przypominających talerze (zębate lub gładkie). Talerze te są zbudowane z mocnej, hartowanej stali i dodatkowo przymocowywane do wałków lub na sprężynowych czy gumowych amortyzatorach. Talerze zamontowane są również do przynajmniej dwóch osi. Podczas pracy tarcze powoli się obracają, a następnie przecinają glebę i ją odwracają, co nazywane jest talerzowaniem. Nowoczesne konstrukcje kompaktowych bron talerzowych zakładają mocowanie talerzy na sprężynowych lub gumowych amortyzatorach. Takie rozwiązania zapewniają szerokie zastosowanie bron talerzowych, szczególnie na polach z pozostałościami roślinnymi, takimi jak np. ścierniska.

Elementy składowe brony talerzowej:

• Rama nośna: wykonana z solidnych materiałów, co zapewnia jej wytrzymałość podczas pracy na zróżnicowanych typach gleby. Umożliwia regulację kąta nachylenia talerzy, by dostosować intensywność pracy maszyny w zależności od warunków glebowych.
• Sekcja talerzy: składa się z wklęsłych tarcz (zębate lub gładkie), mocowanych do poprzecznej belki. Dzięki skośnie ustawionym talerzom przecinają wierzchnią warstwę gleby, podnosząc i odwracając wycięte pasy ziemi. Poszczególne modele różnią się od siebie odległością montowania talerzy oraz kątem ich mocowania.
• Wał doprawiający: ważny element konstrukcyjny, od którego zależy m.in. głębokość pracy talerzy, wyrównanie oraz zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby.

W przednim rzędzie zwykle zamocowane są talerze uzębione, a w tylnym pełne. Liczba okrągłych dysków zależy od szerokości posiadanego modelu brony talerzowej. Zazwyczaj na rynku można spotkać maszyny rolnicze z sekcją talerzy o długości 3 m, 3,5 m i 4 m.

Rodzaje talerzy

O efekcie końcowym i jakości pracy brony decydują talerze i kąt ich natarcia. Do zabiegów uprawowo-siewnych wybieramy brony talerzowe o mniejszym rozstawie dysków. Oprócz rozstawu talerzy ważna jest także ich średnica. Mniejsze średnice tych elementów roboczych (np. 440 mm) sprawdzają się w uprawie płytkiej czy pracy na ściernisku, większe natomiast przeznaczone są do uprawy głębokiej. Talerze mniej uzębione (o średnicy około 500 mm) są uznawane za bardziej specjalistyczne, a ich wykorzystanie polega przede wszystkim na płytkim zrywaniu ścierniska.

Przykładowe talerze:

• Talerz do talerzówki 460 mm x 3,5 mm uzębiony, 6 otworów, Z-9, stal sprężynowa ODL002
• Talerz do talerzówki 510 mm x 3,5 mm, gładki, kwadrat 30×30, stal sprężynowa
• Talerz do talerzówki 560 mm x 4 mm, uzębiony, 5 otworów, Z-10, stal borowa
• Talerz do talerzówki 625 mm x 6 mm, 5 otworów, Z-8, stal borowa typ Lemken Rubin

Rodzaje wałów w bronach talerzowych

Niemal każda brona talerzowa może być wyposażona w różne typy wałów doprawiających, które pełnią istotną rolę w finalnym efekcie przygotowania gleby. Wały te mają wpływ na ostateczny stan gleby, jej wyrównanie i ugniatanie. Oto najpopularniejsze typy wałów:

• Packer: to masywny wał, składający się z szeregu połączonych zębów (kolców). Jego zadaniem jest intensywne ugniatanie gleby i kruszenie większych grud. Jest szczególnie przydatny na oschłej glebie.
• Strunowy: to lekki wał, charakteryzujący się dużą zdolnością do samooczyszczenia. Jest idealny na gleby lekkie i średnie, gdzie zbyt intensywne ugniatanie nie jest konieczne. Dzięki swojej konstrukcji świetnie wyrównuje powierzchnię, nie zagęszczając gleby nadmiernie.
• Rurowy: uniwersalny i często stosowany wał, którego konstrukcja pozwala na pracę zarówno na powierzchni, jak i w głębszych warstwach gleby. Sprawdza się na różnorodnych glebach, co czyni go popularnym wyborem w wielu gospodarstwach.
• Daszkowy: pierścieniowa konstrukcja wału daszkowego sprawia, że skutecznie miesza on resztki pożniwne z glebą. Jest to narzędzie dedykowane do intensywnego mieszania gleby na większych powierzchniach, co pozwala na szybkie przygotowanie pola do dalszych prac (uprawy i siewu).
• V-ring: najlepsze rozwiązanie dla maszyn zawieszanych na glebach, gdzie występuje duża zmienność warunków pracy.
• U-ring: optymalny wybór dla półzawieszanych bron talerzowych.
• Ciężki wał stalowy: właściwy na najcięższe warunki polowe.

Rodzaje bron talerzowych

Brony talerzowe występują w kilku wersjach, w zależności od zastosowania i potrzeb gospodarstwa. Można wyróżnić brony talerzowe:

• Typu V: wyróżniają się szerokością roboczą do 3 m oraz dwiema osiami, lepiej sprawdzają się wtedy, gdy ziemia musi być dobrze wyrównana.
• Typu X: posiadają one dodatkowe elementy robocze, takie jak zgrzebła i wały, które mają na celu wyrównywanie ziemi, a jeśli gleba ma być lepiej wyrównana, za talerzami najlepiej umieścić wał doprawiający.

Dodatkowo, producenci oferują różne modele, dopasowane do konkretnych zadań:

• Małe: do winnic i sadów.
• Lekkie: do współpracy z ciągnikami o małej sile udźwigu, np. Rolmako U622, która charakteryzuje się lżejszą konstrukcją i sprawdza doskonale w małych i średnich gospodarstwach, radząc sobie ze średnimi i słabymi glebami dzięki talerzom montowanym na sprężynach wibrujących.
• Ciężkie ścierniskowe: do trudnych warunków, np. Rolmako U671, która z powodzeniem zastąpi tradycyjną orkę, jest masywna, z dobrze dociążoną ramą i dużymi odstępami między talerzami, idealna na gleby ekstremalnie twarde, przesuszone, trudne do uprawy.
• Kompaktowe: np. Rolmako U693, sprawdzi się przy płytkiej i intensywnej uprawie mieszającej ziemię na ścierniskach. Można ją konfigurować na wiele sposobów (rama sztywna lub hydraulicznie składana, zawieszana lub półzawieszana o szerokości od 2,7 do 6 m), można ją również doposażyć w sprzęg do siewnika.
• Do ultra-płytkiej uprawy: np. Rolmako SpeedCutter o średnicy talerzy 440 mm, która zapewnia efektywną uprawę na niewielkich głębokościach dzięki falistym talerzom.
• Uniwersalne podorywkowe i przedsiewne: np. Rolmako U652 i SpeedCutter, ich budowa oraz duża możliwość konfiguracji powoduje, że są to urządzenia o bardzo uniwersalnym zastosowaniu, spełniające wysokie wymogi eksploatacyjne i świetnie radzące sobie z każdym ścierniskiem oraz przygotowaniem gleby pod siew.

Zalety brony talerzowej

Brona talerzowa to maszyna uprawowa, bez której trudno wyobrazić sobie pracę nowoczesnego gospodarstwa rolnego. Nie bez powodu cieszy się ona coraz większym zainteresowaniem wśród rolników. Jej zalety to:

• Wielofunkcyjność: brona talerzowa to prawdziwy multitasker w świecie rolnictwa. W jednym przejeździe potrafi przeprowadzić wiele różnych zadań, takich jak spulchnianie gleby, mieszanie resztek pożniwnych czy usuwanie chwastów. Umożliwia skuteczne rozdrabnianie, spulchnianie i mieszanie gleby.
• Efektywność w mieszaniu gleby: brona talerzowa zdecydowanie lepiej radzi sobie z mieszaniem resztek pożniwnych i przykrywaniem obornika, ponieważ nie tylko podcina glebę, ale jeszcze ją odwraca, co prowadzi do lepszego przykrywania resztek.
• Wyrównana powierzchnia: dzięki talerzowaniu można uzyskać wyrównaną powierzchnię pod przyszłe uprawy, pozostawia po sobie zdecydowanie równiejsze pole.
• Niskie zapotrzebowanie energetyczne i małe zużycie elementów roboczych: brony talerzowe wyróżniają się na tle innych maszyn uprawowych stosunkowo niskim zapotrzebowaniem energetycznym i małym zużyciem elementów roboczych. Względem ciągnika brona talerzowa charakteryzuje się niewielkim zapotrzebowaniem na moc, co przekłada się na oszczędności paliwa.
• Odporność na zapychanie: brona talerzowa jest odporna na zapychanie się tarcz i może ściśle współpracować z różnymi typami wałów uprawowych, czy nawet siewnikiem poplonu. Elementy robocze się kręcą i tną, więc lepiej sobie radzą w wysokim ściernisku albo z poplonem na polu.
• Szybkość pracy i uniwersalność: charakteryzują się wysoką efektywnością, szybkością pracy, uniwersalnością zastosowania na różnych typach ziem oraz zdolnością do pracy w trudnych warunkach (np. na ziemiach ciężkich, lekkich, porośniętych poplonem czy nawet potwornie zakamienionych).
• Łatwość dostosowania: możliwość połączenia dwóch narzędzi rolniczych pozwala zmniejszyć ilość przejazdów roboczych na polu, co z kolei skutkuje lepszymi warunkami do wzrostu i zapobiega pojawieniu się problematycznej podeszwy płużnej.
• Lepszy drenaż i zmniejszenie zagęszczenia: talerzowanie przyczynia się do poprawy drenażu i zmniejszenia zagęszczenia gleby.
• Niezbędne w gospodarstwach bezorkowych: brona talerzowa jest niezbędnym wyposażeniem w gospodarstwach bezorkowych.

Brony talerzowe spełniają wszystkie oczekiwania rolników, co więcej, sprawdzają się na ziemiach ciężkich, lekkich, porośniętych poplonem czy nawet potwornie zakamienionych.

Jak wybrać odpowiednią bronę talerzową?

Zanim dokonamy zakupu, warto dobrze przemyśleć, do czego zamierzamy używać brony talerzowej, bo to od tego będzie zależała jej dalsza konfiguracja. Wybór brony talerzowej zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj gleby, warunki atmosferyczne oraz specyficzne potrzeby uprawy. Ważne jest, aby przed zakupem dokładnie określić, jakie zadania ma spełniać maszyna oraz na jakich glebach będzie pracować.

Kluczowe czynniki przy wyborze:

• Spasowanie z ciągnikiem: brona talerzowa to narzędzie podczepiane do ciągnika, należy więc najpierw sprawdzić, czy będzie dobrze współpracowała z naszym traktorem. Musimy dokładnie prześledzić parametry techniczne urządzenia. Na pobór mocy mają wpływ także warunki panujące na roli. Na ciężkich glebach najlepiej pracują ciężkie brony talerzowe, na glebach lekkich sprawdzają się z powodzeniem brony o mniejszej wadze.
• Szerokość robocza: jest ona o tyle ważna, że im jest ona szersza, tym mocniejszy musi być ciągnik. Optymalne spasowanie z ciągnikiem jest o tyle ważne, że brona talerzowa dla właściwie wykonanej pracy potrzebuje prędkości roboczych powyżej 10 km/h, dlatego większe maszyny kupowane na wyrost, mogą okazać się złym wyborem. Lepszym rozwiązaniem jest wybór mniejszej szerokości roboczej maszyny uprawowej, pracując nią szybciej.
• Rodzaj zastosowanych talerzy: istotne znaczenie ma przede wszystkim rodzaj zastosowanych talerzy, ich rozstaw oraz średnica, ponieważ te elementy układu wpływają na jakość pracy, a co za tym idzie, na osiągane zbiory.
• Wybór odpowiedniego wału: element ten pełni ważną funkcję, ponieważ odpowiada za ustalenie głębokości roboczej talerzy, dzięki czemu jest odpowiedzialny za wyrównanie oraz zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby. Aby dopasować go do naszych potrzeb, konieczne jest przede wszystkim przeanalizowanie rodzaju gleby występującej na określonym obszarze.

Kluczową rolę odgrywają również dostępne wały w ofercie producenta, które wpływają na ostateczny efekt pracy talerzówki.

Jak dbać o żywotność części brony talerzowej?

Chcąc zapewnić bronie talerzowej jak najdłuższą żywotność, należy pamiętać o poniższych wskazówkach:

• Systematyczne przeglądy: regularnie dokonywać przeglądów. Przykładowo, w przypadku ramy trzeba systematycznie sprawdzać, czy nie ma pęknięć, korozji czy różnego rodzaju uszkodzeń.
• Usuwanie resztek i stosowanie farby antykorozyjnej: dobrze jest także po każdym zabiegu usuwać z brony wszelki brud i błoto, pozostałości po glebie oraz roślinach. Polecamy też stosować farbę antykorozyjną, która minimalizuje ryzyko pojawienia się rdzy.

Mimo większej ilości elementów roboczych w bronie talerzowej, eksploatacja niesie za sobą podobne koszty. Talerz jest droższy od dłut grubera, ale wystarcza na dłużej. Dłuta wymieniamy po jednym sezonie, a przy większych areałach nawet 2 razy w roku, natomiast talerze spokojnie wystarczą na kilka sezonów. Standardowy talerz o szerokości 560 mm to obecnie koszt 120-130 zł, a dłuto 50-60 zł.

Brona talerzowa a gruber - porównanie

Często pojawia się pytanie, czy lepiej wybrać bronę talerzową czy gruber. Obie maszyny mają swoje zalety i wady, a wybór zależy od specyficznych potrzeb i warunków glebowych.

Zalety brony talerzowej nad gruberem:

• Lepsze mieszanie resztek: brona talerzowa nie tylko podcina glebę, ale jeszcze ją odwraca, co prowadzi do lepszego przykrywania resztek i obornika.
• Większa wydajność: ten sam traktor poradzi sobie z większą szerokością brony w porównaniu do grubera.
• Większa odporność na zapychanie: elementy robocze się kręcą, tną, więc lepiej sobie radzą w wysokim ściernisku albo z poplonem na polu.
• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: przy tej samej szerokości roboczej brona talerzowa wymaga mniejszej mocy ciągnika (np. 100-120 KM dla 3 m szerokości, podczas gdy gruber potrzebuje 150 KM).
• Możliwość agregowania z siewnikiem: brona talerzowa może być agregowana z siewnikiem, tworząc zestaw uprawowo-siewny, co pozwala na wykonanie zarówno uprawy pożniwnej, jak i przedsiewnej w jednym przejeździe.
• Równiejsze pole po pracy: brona talerzowa pozostawia po sobie zdecydowanie równiejsze pole.
• Dłuższa żywotność elementów roboczych: talerze wystarczają na kilka sezonów, podczas gdy dłuta grubera często trzeba wymieniać po jednym sezonie.

Wady brony talerzowej w porównaniu do grubera:

• Mniejsza głębokość pracy: większość bron talerzowych ma ograniczenie do około 15 cm, chociaż niektóre brony z bardzo dużymi talerzami (610-660 mm) mogą pracować głębiej. Gruber lepiej zagłębia się w ziemię i może uprawiać glebę na głębokość nawet 30 cm.
• Ryzyko roznoszenia chwastów: w przypadku występowania perzu, brona talerzowa, poprzez cięcie rozłogów, może przyczyniać się do jego rozwoju. W takich przypadkach zalecana jest walka chemiczna.

Zalety grubera:

• Lepsze zagłębianie w ziemię: gruber lepiej niż talerzówka zagłębia się w ziemię i może pracować na większych głębokościach.
• Prostsza konstrukcja: gruber ma prostszą konstrukcję niż brona talerzowa, ma mniej łożysk, co potencjalnie oznacza mniej awarii po kilku latach użytkowania.
• Podcinanie gleby na całej szerokości pracy: gruber podcina glebę na całej szerokości pracy, co jest ważne przy głębszej uprawie.

Na cięższych ziemiach zazwyczaj lepiej poradzi sobie brona talerzowa, ponieważ tnie glebę i nie musi pracować na tak dużych głębokościach, co wiąże się z mniejszym zapotrzebowaniem na moc. Jeśli gleba jest wilgotna, to wschody są idealne po obu maszynach. Obie maszyny gwarantują dobre efekty przy stosowaniu siewników nabudowanych i wysiewaniu poplonów.

Podsumowanie

Brony talerzowe to niezastąpione narzędzia w przygotowaniu gleby, które łączą w sobie skuteczne rozdrabnianie, spulchnianie i mieszanie gleby, co przyczynia się do lepszego przygotowania pola pod siew. Dzięki solidnej konstrukcji i efektywnemu działaniu, urządzenia te pozwalają zaoszczędzić czas oraz poprawić jakość podłoża, co ma bezpośredni wpływ na wysokość i jakość plonów.

tags: #brona #talerzowa #konna