Brony wirnikowe to kluczowe maszyny w nowoczesnej uprawie roli, szczególnie na glebach ciężkich, zbrylających się i szybko zasychających. Chociaż często kojarzone są z trudnymi warunkami, ich bogata oferta i możliwości konfiguracyjne pozwalają na efektywne zastosowanie również na lżejszych glebach, zapewniając bardzo dobre efekty uprawy. Jedną z głównych zalet aktywnych kombinacji uprawowo-siewnych jest zdolność do bezproblemowej pracy nawet na polach z dużą ilością resztek pożniwnych, a przede wszystkim umiejętność rozbijania twardych brył ziemi.
Konstrukcja i zastosowanie bron wirnikowych
Typy i przeznaczenie
Rynek oferuje szeroki wybór bron wirnikowych, podzielonych na serie lekkie, średnie i ciężkie, co pozwala na dopasowanie maszyny do specyficznych potrzeb gospodarstwa.
- Ciężkie konfiguracje: Polecane dla gospodarstw z glebami z tendencją do zbrylania i szybkiego zasychania. Charakteryzują się zębami o długości powyżej 30 cm, osadzonymi w solidnej wannie wykonanej z blachy o grubości 8-10 mm, z dodatkowymi wzmocnieniami. Często są to pneumatyczne siewniki wyposażone w redlice talerzowe z solidnym dociskiem (nawet powyżej 50 kg na redlicę).
- Lżejsze konfiguracje: Dla rolników gospodarujących przede wszystkim na lekkich glebach. Warto zainteresować się bronami o delikatniejszej konstrukcji i mniejszej masie, z krótszymi zębami (27-28 cm) oraz skonfigurowanymi z wałami oponowymi lub rurowymi.
Regulacja prędkości pracy
Większość bron wirnikowych jest wyposażona w przekładnię umożliwiającą zmianę prędkości pracy zębów. Zazwyczaj odbywa się to poprzez zamianę kół zębatych, co oferuje dwie prędkości pracy wirników. Niektóre konstrukcje posiadają dodatkowe przełożenia (za pomocą dźwigni), co łącznie daje cztery "biegi". W połączeniu z dwoma lub trzema prędkościami WOM ciągnika (540, 750 i 1000 obr./min), z którymi współpracuje większość bron, można wybierać spośród wielu prędkości pracy wirników, przy czym najniższe są przydatne na lekkich glebach. W przypadku pracy na takich glebach pomocne może okazać się również wyposażenie bron w belki (włóki) wyrównujące zamontowane przed i za wirnikami.
Jak używać brony talerzowej – seria ogrodnicza
Systemy szybkiej wymiany zębów
Niezależnie od wybranej serii, warto zwrócić uwagę na szerokie możliwości konfiguracji bron, w tym na zastosowanie systemów szybkiej wymiany zębów, co znacznie ułatwia konserwację i adaptację maszyny do różnych warunków.
Brony wirnikowe Kuhn: Serie HRB i HR
Firma Kuhn oferuje dwie główne serie bron wirnikowych: HRB i HR.
Seria HRB: Lekka konstrukcja
Seria HRB to lekkie konstrukcje, idealne do współpracy z ciągnikami o mniejszej mocy. Przykładowo, 3-metrowa brona HRB 302D w konfiguracji z wałem rurowym o średnicy 520 mm waży niespełna tonę. Producent deklaruje, że do współpracy z 3-metrową broną HRB wystarczy ciągnik o mocy od 60-70 KM, natomiast maksymalna moc jest określona na 140 KM.
Seria HR (104 i 1004): Do ciężkich warunków
Brony wirnikowe HR (serie 104 oraz 1004) są przeznaczone do pracy z ciągnikami o większych mocach, na glebach ciężkich lub zakamienionych. Do przenoszenia tak dużych mocy predysponuje je przede wszystkim:
- Wzmocniona konstrukcja ramy.
- Większa i masywniejsza wanna ze ściankami o grubości 8 mm (w porównaniu do 6 mm w HRB 102 D) oraz obudowa łożysk 35 mm (zamiast 18 mm w serii HRB 102 D).
- Przekładnia z większymi kołami zębatymi, co przekłada się na wyższą masę brony - z tym samym wałem brona HR3004 jest cięższa od HRB 302 o około 200 kg.
Innowacyjne rozwiązania Kuhn
Według przedstawicieli firmy Kuhn, za możliwość przenoszenia tak dużych mocy i trwałość konstrukcji odpowiada kilka unikalnych rozwiązań:
- Kute koła zębate własnej produkcji, które są dodatkowo profilowane.
- Łącznik między piastą a wieńcem jest ustawiony skośnie w dół, co sprawia, że wieniec zębów jest w jednej płaszczyźnie z łożyskiem piasty. W ten sposób siła przekazania napędu napiera bezpośrednio na łożyska, nie tworząc nad nimi dodatkowego naprężenia.
- Wałki napędowe wirników z wypustami wykonanymi metodą wyciskania, a nie frezowania.
- Stożkowe mocowanie uchwytów zębów, które zapobiega powstawaniu luzów na wypustach.
Zęby i ich konfiguracja
W bronach HR standardowo montowane są zęby mogące pracować na głębokości od 3 do 25 cm. Możliwe jest jednak dopasowanie ich długości do specyfiki gospodarstwa, np. do upraw warzyw czy ziemniaków mogą to być zęby o długości nawet 36 cm, a na gleby bardzo zakamienione - zęby dodatkowo wzmacniane napawaniem DuraKuhn.
Przekładnie Duplex i Multiplex
Standardowo w bronach wirnikowych Kuhna montowana jest przekładnia Duplex, umożliwiająca zmianę prędkości obrotowej wirników w dwóch zakresach. Aby tego dokonać, należy odkręcić cztery śruby zabezpieczające dekiel przekładni i zamienić położenie dwóch kół napędowych. W przypadku serii HRB 102 (z przekładnią Duplex) są to koła z 21 i 24 zębami (221 i 289 obr./min. przy 540 obr./min. WOM). Istnieje również możliwość doposażenia w dwa opcjonalne zestawy kół zębatych w celu zwiększenia zakresu prędkości obrotowych (zazwyczaj ich obniżenia).
Dla rolników wymagających częstych zmian prędkości obrotowej wirników, dostępna jest opcjonalna przekładnia Multiplex (montowana seryjnie w bronach HR 304 M i HR 404 M). W tym przypadku dwie prędkości ustawia się dźwignią, a dwie pozostałe przez zamianę kół zębatych. Ponadto maszyny z serii HR i HRB mogą pracować w trzech zakresach prędkości WOM: 540, 750 i 1000 obr./min, co dodatkowo zwiększa możliwości konfiguracji prędkości.
Współpraca z wałami i siewnikami
Brony Kuhna mogą współpracować z kilkoma rodzajami wałów, w tym dwoma rurowymi (Crumbler i MaxiCrumbler), zębowym (Packer PK2 i Maxipacker) oraz ogumionym (Packliner). Wał służy jednocześnie do ustawienia głębokości pracy zębów (regulacja drabinkowa). W przypadku zestawów uprawowo-siewnych Kuhna mogą być montowane siewniki mechaniczne: Integra (600, 900 lub 1200 l), Sitera (780 lub 1080 l) lub pneumatyczny Venta (1200 l). Siewnik montuje się w ten sposób, że jego ciężar jest przenoszony na wał, który znajduje się bliżej siewnika niż brona.
Konkurencyjne rozwiązania na rynku
Chociaż skupiamy się na bronie Kuhn HR 3004 D, warto zaznaczyć, że inni producenci również oferują zaawansowane rozwiązania w segmencie bron wirnikowych.
Amazone
Oferta bron wirnikowych Amazone obejmuje serię KE (modele Special do 140 KM i Super do 180 KM) charakteryzującą się niską masą (KE Special o szerokości roboczej 3 m waży 850 kg) oraz ciężkie brony KG (Special do 220 KM i Super do 300 KM) z wanną ze stali o grubości 8 mm i dwustopniowym uszczelnieniem. Brony KG posiadają wałki napędzające wirnik o średnicy 60 mm (w KE 45 mm) oraz system Safe-System ze sprężyście zamontowanymi zębami o długości 320 mm.
Horsch
Jedną z nowości jest siewnik Horsch Express KR nabudowany na bronie Kredo. Sekcję uprawową tworzy 10 wirników z zębami o długości 30 cm, rozmieszczonych na szerokości 3 m. Brona Kredo w połączeniu z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym Express KR (zbiornik 1500 l) waży 3,1 t. Może być wyposażona w wał zębaty o dużej, 64-centymetrowej średnicy, który jest polecany jako uniwersalny do każdych warunków glebowych.
Kongskilde
Firma Kongskilde oferuje 3-metrowe brony wirnikowe pod oznaczeniem HK25, HK31 i HK32 oraz PowerTill 1000. HK25 może współpracować z ciągnikami o mocy do 130 KM, HK31 do 170 KM, a HK32 do 200 KM. PowerTill 1000 to najnowsza konstrukcja przystosowana do ciągników o mocach przekraczających 200 KM. W bronach Kongskilde "wanny" wykonane są z wysokogatunkowej blachy (od 6 mm w HK 25 do 10 mm w PowerTill) i wypełnione specjalnym półpłynnym środkiem smarnym. Wszystkie wirniki są osadzone na łożyskach stożkowych ze specjalnie dobranym naprężeniem wstępnym.
Kverneland
Kverneland oferuje brony wirnikowe oznaczone jako NG-M, NG-H oraz NG-S, różniące się przekładniami (dostosowane do 140, 180 i 250 KM) oraz konstrukcją ramy i wirników. Na przykład NG-M ma wannę o profilu 120x400 mm z blachy o grubości 5 mm i dodatkową płytę wzmacniającą 10 mm. NG-H posiada wannę o większym przekroju (140x400 mm) z blach o grubości 6 mm i dodatkowej płyty wzmacniającej 12 mm. NG-S, największa z bron, ma wannę o profilu 150x400 mm wykonaną z blachy o grubości 10 mm. Standardowo NG-M ma zęby przykręcane, a za dopłatą system Quick-Fit, który jest standardem w NG-H i NG-S.
Pöttinger
Firma Pöttinger wprowadziła nowe modele bron wirnikowych Lion: 303 i 303 Classic. Obie maszyny o szerokości 3 m mogą być skonfigurowane z 10 lub 12 wirnikami. Wersje z 12 wirnikami zalecane są do bardziej intensywnego rozdrobnienia brył. Lion 303 Classic ma stałe przełożenie i może współpracować z ciągnikami do 140 KM. Lion 303 oferuje wymianę kół zębatych i zmianę prędkości obrotowej wirników. Największa brona, Lion 3003, jest przystosowana do pracy z ciągnikami o mocy do 250 KM. Zęby w standardowym wyposażeniu są przytwierdzane śrubami.
Sulky
Sulky oferuje trzy modele bron wirnikowych serii Cultiline HR: 3000.14, 3000.19 i 3000.26, przygotowane do współpracy z ciągnikami o mocy odpowiednio 140, 190 i 260 KM. Różnice wynikają z wielkości i masy przekładni. Modele 3000.14 i 3000.19 oferują 2 prędkości pracy wirników (zmiana poprzez wymianę pary kół zębatych), z możliwością rozszerzenia do 4 prędkości. Cultiline HR 3000.26 standardowo oferuje 4 przełożenia (2 zmieniane dźwignią, 2 przez wymianę kół zębatych). Wanny bron wykonane są ze stali o grubości 8 mm z dodatkowym wzmocnieniem. Zęby w modelu 3000.14 mają rozmiar 300x15 mm, natomiast w 3000.19 i 3000.26 - 330x18 mm z systemem szybkiej wymiany. Unikalnym rozwiązaniem Sulky jest układ skrobaków wału packer oparty na jednej szynie, co ułatwia czyszczenie.
Unia Group
Unia Group oferuje dwa modele bron wirnikowych serii Hermes, przeznaczone do współpracy z ciągnikami o mocy odpowiednio do 110 i 180 KM. Różnice dotyczą przekładni i masy. Mniejsza przekładnia oferuje stałe przełożenie, natomiast w większym Hermesie przełożenia można zmieniać przez wymianę kół zębatych. Brony są przystosowane do współpracy z ciągnikami z WOM w konfiguracji 540/540E/1000/1000E obr./min. W konstrukcji wanien bron Hermes zastosowano dwa łożyska kulkowe dla każdego z wirników, umieszczone na skrajnych częściach wałków, co zapewnia stabilną pracę.