PZInż 202 to polski projekt kołowo-gąsienicowego ciężkiego ciągnika artyleryjskiego z okresu przed II wojną światową. Pojazd ten był przewidziany do holowania przyczepy lub działa o masie do 5000 kg, jednocześnie mając możliwość przewożenia ładunku o masie do 1900 kg. W planach rozwojowych rozważano również wykorzystanie go jako podstawy dla samobieżnego działa przeciwlotniczego.
Historia powstania i rozwój
Prace nad ciągnikiem artyleryjskim PZInż 202 rozpoczęły się pod koniec 1937 roku lub na początku 1938 roku. Głównym konstruktorem był inżynier Edward Habich, znany z projektowania wielu pojazdów dla Państwowych Zakładów Inżynierii (PZInż.). Był on związany z Biurem Studiów Państwowych Zakładów Inżynierii. Pojazd powstał w ramach szerszych prac nad konstrukcjami półgąsienicowymi, które stanowiły odpowiedź na potrzeby wojska w zakresie mobilności terenowej.
Według dokumentacji, modelowy egzemplarz ciągnika półgąsienicowego typu 202 miał być gotowy 1 marca 1938 roku. Na tym etapie rozróżniano dwa typy pojazdów półgąsienicowych o zbliżonych parametrach: ciągnik i samochód. Projekt zakładał użycie silnika wysokoprężnego PZInż. 135 (Saurer CR1D) o mocy 65 KM (47,8 kW). Rozważano również zastosowanie silnika gaźnikowego PZInż. 705 o mocy 75 KM (55,2 kW).
Konstrukcja i osiągi
Układ jezdny pojazdu charakteryzował się zaawansowanymi rozwiązaniami technicznymi. Koła nośne gąsienic były zawieszone na drążkach skrętnych, co zapewniało dobre właściwości terenowe. Koła przedniej osi również posiadały niezależne zawieszenie, oparte na wahaczach i resorze poprzecznym. Takie rozwiązanie miało zapewnić lepszą stabilność i komfort jazdy w porównaniu do tradycyjnych konstrukcji.
Pojazd miał być zdolny do holowania ładunków o masie do 5000 kg oraz przewożenia własnego ładunku o masie do 1900 kg. Te parametry plasowały go w kategorii ciężkich ciągników artyleryjskich, gotowych do obsługi najcięższych dział i przyczep.
Prototyp i próby
Wyprodukowano jeden prototyp ciągnika PZInż 202, który był badany przynajmniej od czerwca 1938 roku. Pojazd pomyślnie przeszedł próby i badania polowe, potwierdzając swoje założone parametry i możliwości.
Pomimo pozytywnych wyników testów, PZInż 202 nie został skierowany do produkcji seryjnej przed wybuchem II wojny światowej. Zdaniem J. Korbala, cena jednostkowa pojazdu wynosiłaby ponad 40 tysięcy złotych. Prawdopodobnie nie zostałby on przyjęty na wyposażenie armii z uwagi na równoległe opracowanie tańszego w zakupie i eksploatacji ciągnika kołowego PZInż 342.
Pojazdy półgąsienicowe w Polsce i na świecie
Pojazdy półgąsienicowe były konstruowane na niewielką skalę już podczas I wojny światowej. Przed II wojną światową i w jej trakcie powstało wiele ich odmian, które znalazły szerokie zastosowanie militarne. Charakteryzowały się lepszymi własnościami terenowymi od pojazdów kołowych, a jednocześnie były prostsze i tańsze od pełnych pojazdów gąsienicowych.
W Polsce, oprócz projektu PZInż 202, rozwijano inne konstrukcje półgąsienicowe. Na bazie tankietki TK-3 opracowano samobieżne działo TKD. W 1936 roku rozpoczęto prace nad działem samobieżnym TKS-D, które miało być ciągnikiem artyleryjskim zdolnym do przewożenia i odpalania armaty. Na podwoziu opracowanym pod koniec lat 30. przez inż. Edwarda Habicha, wykorzystywanym m.in. w czołgu 4TP, powstał projekt samobieżnego działa PZInż 160.
Na świecie produkcja pojazdów półgąsienicowych rozwijała się dynamicznie. W Niemczech powstała cała gama ciągników artyleryjskich (Sd.Kfz. 2, 10, 11, 6, 7, 8, 9, sWS) oraz transporterów opancerzonych (Sd.Kfz. 251, Sd.Kfz. 250). W Stanach Zjednoczonych wyprodukowano około 40 tysięcy transporterów opancerzonych typu Half-track (M3, M2, M5, M9). Również ZSRR stosował półgąsienicowy układ jezdny w ciężarówkach (ZiS-42, GAZ-60).
STAR 300 - DLACZEGO NIE WSZEDŁ DO PRODUKCJI?
Państwowe Zakłady Inżynierii (PZInż)
PZInż (Państwowe Zakłady Inżynierii) były polskim przedsiębiorstwem państwowym utworzonym 19 marca 1928 roku. Firma ta odegrała kluczową rolę w rozwoju polskiego przemysłu motoryzacyjnego i zbrojeniowego w okresie międzywojennym. PZInż zachował markę CWS dla samochodów i Sokół dla motocykli. Na mocy umowy licencyjnej z włoskim przedsiębiorstwem FIAT, rozpoczęto montaż, a później produkcję samochodu osobowego Fiat 508 Balilla, którego do września 1939 roku wyprodukowano około 10 tysięcy sztuk w różnych wersjach.
Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku zakłady PZInż zostały zbombardowane. W 1944 roku, po zrabowaniu maszyn i urządzeń, zostały całkowicie zniszczone przez Niemców. Po wojnie na ich miejscu powstały m.in. Zakłady Wytwórcze Urządzeń Telefonicznych (ZWUT).
tags: #ciagnik #artyleryjski #pzinz #202