Ciągniki i maszyny do przetwarzania drewna i prac leśnych

Wraz z rozpowszechnieniem się ciągników rolniczych na świecie, zaczęto adaptować je do prac leśnych, które dotychczas były wykonywane przez konie i inne zwierzęta pociągowe. Efektywność pracy wykonanej przez zwierzęta nie zadowalała osób pracujących w lesie, zwłaszcza w obliczu postępu w rolnictwie, który nastąpił wraz z erą ciągnika.

Historia adaptacji ciągników rolniczych do leśnictwa

Początkowo do prac leśnych wykorzystywano zwykłe traktory, wyposażając je jedynie w liny i łańcuchy. Trudno to było nazwać nawet adaptacją. Z biegiem czasu zaczęto je wyposażać we wciągarki, które miały zwiększać ich siłę uciągu, jednak jeszcze przez długi okres czasu wykorzystanie zwykłych ciągników w lasach było na porządku dziennym.

Ciągniki leśne w Polsce

W Polsce ciągniki w większej ilości pojawiły się w lasach dopiero po II wojnie światowej, za sprawą adaptacji ciągnika rolniczego Ursus C-45 do prac leśnych. Na zachodzie wykorzystanie ciągników w tej gałęzi przemysłu było już rozpowszechnione przed wojną.

Ursus C-45 - legendarna maszyna

Jednym z pierwszych masowo wykorzystywanych w polskich lasach ciągników był właśnie Ursus C-45. Jego archaiczny, jednocylindrowy silnik o pojemności ponad 10 litrów, wyposażony w gruszę żarową, dysponował mocą 45 KM (przy 630 obr./min.). Ciągnik ten ważył ponad 3800 kg. Ursusy te były wyposażone we wciągarkę mechaniczną typ „C-45” oraz budkę kierowcy z siatką zabezpieczającą przed skutkami np. zerwania liny.

Ciągnik Ursus C-45 przez długi okres używany był w leśnictwie, zdobywając sobie miano niezniszczalnego i niezawodnego ciągnika leśnego. Prostota i toporność konstrukcji sprawiła, że nie szkodziły mu złe warunki pracy. Zdarzały się awarie, takie jak pękanie przednich osi lub wsporników osi przedniej przy silnym uderzeniu ciągnika przodem o ziemię, urywanie się „kominów” od konarów czy rozrywanie opon od pni, jednak były to usterki, które zdarzały się raczej z winy traktorzysty.

Pozostałe polskie i zagraniczne ciągniki w leśnictwie

• Ursus C-325 - kolejny, dużo mniejszy ciągnik, który znalazł zatrudnienie w branży leśnej. Był to pierwszy całkowicie polski ciągnik rolniczy, posiadający nowocześniejszy, dwucylindrowy silnik wysokoprężny z wtryskiem bezpośrednim o pojemności 1.8 l, osiągający moc 25 KM. Ze względu na małą siłę uciągu wykorzystywano go do lżejszych zadań.
• Ursus C-4011 - model powstały dzięki współpracy między Polską a CSSR. Jego moc była porównywalna z Ursusem C-45, jednak jego predyspozycje do prac leśnych były o wiele mniejsze.
• Radzieckie ciągniki - w polskich lasach znajdowały zastosowanie także radzieckie ciągniki, takie jak gąsienicowy ciągnik zrywkowy TDT-40 (rozwinięcie konstrukcji KT-12), wyposażony w jednobębnową wciągarkę i tarczę naprowadzającą do wciągania dłużycy na tylną oś, co miało dociążyć ciągnik i zwiększyć siłę uciągu. Wadą było tzw. „stawanie dęba” przez nierównomierny rozkład mas. Innym był gąsienicowy S-80, odznaczający się dużą wydajnością i trwałością. Na podstawie dokumentacji radzieckiego ciągnika KD-35 produkowano w Gorzowskich Zakładach Mechanicznych Ursus ciągniki Mazur.
• Zetor 50 Super - miał zastąpić Ursusy C-45 w pracach zrywkowych, jednak nie zdołał w pełni tego dokonać, ponieważ Zetory 50 Super były delikatniejsze i szybko ulegały trudom pracy w leśnictwie. Natomiast w transporcie drewna były niemal przejściem do innej epoki. Charakteryzowały się mocą 50 KM i wyposażano je w wciągarki jednobębnowe. W lasach Czechosłowacji można było spotkać gąsienicową odmianę tego ciągnika - Zetor Super P z wciągarką dwubębnową.
• Dutra D4K - węgierskie ciągniki, które pracowały w polskich lasach. Dużym problemem była ich zwrotność z racji długiej maski, co utrudniało sprawne poruszanie się w terenie zadrzewionym. Napędzał je 6-cylindrowy silnik Diesel marki Csepel. Stosowano je głównie do załadunku i transportu drewna.

W celu zwiększenia sprawności w pracy, resort leśnictwa często wyposażał ciągniki o stosunkowo małej sile uciągu w wciągarkę napędzaną od wałka odbioru mocy (WOM).

Współczesne maszyny do prac leśnych i ogrodniczych

Rozdrabniacze i rębaki - skuteczne sposoby na gałęzie

Gałęzie drzew stanowią problem zarówno dla ogrodników, jak i dla osób zajmujących się pielęgnacją zieleni miejskiej czy lasów. Wymagają szybkiego zagospodarowania, a do tego celu potrzebne są maszyny specjalistyczne. Kompleksowe działania pielęgnacyjne to klucz do prawidłowego rozwijania się lasów, a praca w lesie wymaga specjalistycznego sprzętu.

Rozdrabniacz bijakowy (kosiarka bijakowa)

To maszyna skonstruowana z myślą o przetwarzaniu pozostawionych na podłożu gałęzi. Urządzenie charakteryzuje się bardzo prostą budową i łatwą obsługą. Profesjonalne rozdrabniacze spalinowe czy modele podpinane do ciągnika ważą do 175 kg. Rozdrabniacze spalinowe (profesjonalne) mają od 1,2 KM do 7 KM. Są wyposażone w kółka i ramę lub nóżki stabilizujące ustawienie. Hałas emitowany przez urządzenia jest nieco mniejszy lub porównywalny z pracą kosiarki. Wyróżnia je także łatwość przemieszczania.

Rozdrabniacz składa się z następujących elementów:

• Lej załadowczy - zazwyczaj ma postać długiej rury lub niewielkiego otworu. Względy bezpieczeństwa sprawiają, że otwór jest niewielki, niekiedy o kształcie kości lub litery T, aby uniemożliwić przypadkowe włożenie dłoni.
• Obudowa i uchwyt transportowy - obudowa najczęściej wykonana jest z wytrzymałego tworzywa sztucznego, co czyni urządzenie lżejszym i cichszym. Specjalny uchwyt ułatwia transport.
• Podwozie - koła umożliwiają jazdę po nierównym podłożu, a rama ze stalowych rur zapewnia stabilną pracę.

Ze względu na rodzaj elementów tnących, rozdrabniacze można podzielić na:

• Nożowe - najtańsze modele, radzące sobie z niewielkimi, cienkimi gałązkami.
• Nożowe z napędem ślimakowym - przeznaczone do cięcia większych i twardszych gałęzi.
• Wałkowe z wałkami frezującymi - radzą sobie z najgrubszymi odpadami drewnianymi.

Ze względu na mechanizm tnący wyróżniamy:

• Rozdrabniacz nożowy (tarczowy) - gałęzie są dociskane i cięte na drobne zrębki przez obracające się na tarczy ostrze lub ostrza, które wymagają częstej konserwacji.
• Rozdrabniacz frezowy - samodzielnie zaciąga gałęzie, co zwiększa tempo i komfort pracy (ostrza frezowe tną szybciej).

We wnętrzu rozdrabniaczy zasilanych przez ciągnik znajduje się wałek z wahliwymi nożami młotkowymi, obracający się, zasilany przez wałek odbioru mocy (WOM) ciągnika. Rozdrobniony materiał drzewny może zostać na podłożu jako podściółka. Rozdrabniacz bijakowy może mieć różną szerokość roboczą. Dostępne są też modele umożliwiające zbiór materiału, który następnie jest pakowany do worków lub zagospodarowany w kompostowniku.

Rębak do pni i gałęzi

W przeciwieństwie do rozdrabniaczy bijakowych, rębak do pni i gałęzi jest maszyną stacjonarną. Posiada system jezdny, który pozwala na przeciągnięcie urządzenia na inne stanowisko pracy, ale podczas wykonywania zadania nie może się przemieszczać. Maszyna przypomina wielki młynek, do którego wkłada się ścięte gałęzie, aby z drugiej strony uzyskać strumień rozdrobnionych zrębek. Rębaki do drewna są wykorzystywane w gospodarstwach rolnych, lasach, parkach czy sadach do mielenia drewna na zrębkę lub cięcia na mniejsze kawałki. Użycie rębaków w znacznym stopniu rozwiązuje problem składowania materiału biologicznego. Powstającą biomasę bez problemu można wykorzystać jako opał, przeznaczyć na ściółkę czy do celów produkcyjnych.

Głowice do ścinki drzew

Podstawowym rozróżnieniem głowic do ścinki jest narzędzie tnące:

• Nóż - dociskany hydraulicznie do ramy maszyny. Metoda szybka i niewymagająca specjalnie dużo konserwacji, ale cięcie nie jest precyzyjne, więc dolna część w dużych drzewach może być uszkodzona.
• Piła łańcuchowa - równe i gładkie cięcie gwarantuje możliwość wykorzystania całości drzewa bez strat.
• Tarcza tnąca - wycina różne rodzaje drzew, krzewów i gałęzi.

Dodatkowe opcje głowic to:

• Chwytak pakietujący - pozwalający ściąć kilka drzew w serii, zanim odłożymy je na bok. Przydatne zwłaszcza, gdy mamy dużą ilość małych drzew do ścięcia.
• Głowica skrętna - wybierana, gdy nośnik nie ma odpowiedniej mobilności, a teren, z którego pozyskujemy drewno, jest różnorodny i wymagający pod kątem dostępu.

Maszyny do zrywki można montować na koparkach, harwesterach, przyczepach zrywkowych i wysięgnikach HDS. Zakres tonażu maszyny nośnika powinien mieścić się w zakresie 2.5 do 30 ton.

Specjalistyczne maszyny do przycinania drzew

Mulczery leśne

Gdy trzeba rekultywować teren po zrębce i przygotować go do ponownego zasiewu, przydatny jest mulczer leśny, który rozdrobni wszystkie pozostałości łącznie z pniakami. Podstawą doboru mulczera będzie typ nośnika i jego moc. Ważnym parametrem jest typ narzędzi na rotorze: narzędzia stałe zapewniają dużą siłę rozdrabniania i możliwość mielenia dużych kawałków drzew, natomiast narzędzia młotkowe to niższy koszt przy zakupie, ale ograniczenie w zakresie zastosowań.

Warto rozważyć bardziej zaawansowane rozwiązania w zakresie sprzęgieł, ponieważ to one decydują o możliwości kontynuowania pracy po zablokowaniu rotora przez zbyt duży kawałek materiału.

Rekultywatory leśne

Jeśli istnieje potrzeba pracy poniżej powierzchni lasu, zamiast mulczera stosuje się rekultywator. Potrafi on zagłębić się na kilka - kilkanaście centymetrów i zmulczować wszystko, co spotka na swojej drodze. Te maszyny do lasu, w odróżnieniu od mulczerów, mają boczne przekładnie zębate, a nie pasowe. Mniejsza prędkość obrotowa i większa moc to główne cechy rekultywatorów.

Frezarki do pni

Gdy chcemy wgłębnie usunąć pniaki pozostałe po ścince drzew, można zastosować frezarki do pni napędzane z WOM lub hydraulicznie. Specjalizują się one we frezowaniu twardych pniaków, łącznie z systemem korzeniowym, zarówno na powierzchni, jak i pod ziemią. Nośnikiem dla frezarki może być traktor, koparka lub ładowarka burtowa.

Inne maszyny leśne

Pomocniczo w pracach leśnych stosuje się łuparki, nożyce do pniaków i łyżki palczaste. Karczowanie pniaków i wstępne rozdrabnianie karpiny może być wykonane na miejscu przy pomocy nożyc, bez konieczności transportu wielkogabarytowego. Karczowanie niewielkich pniaków, oczyszczanie terenu czy załadunek materiału można łatwiej wykonać przy użyciu łyżki palczastej. Wstępne łupanie twardego drewna wspomaga proces suszenia i ułatwia jego załadunek.

Ciągniki nasiębierne (forwardery)

Mimo dynamicznego rozwoju technologicznego nadal bardzo często wykorzystujemy naturalny surowiec, jakim jest drewno. Mądrze prowadzona i zrównoważona gospodarka leśna pozwala nam pozyskiwać odpowiednią ilość drewna, dbając równocześnie o dobrą kondycję lasów. W przeszłości proces pozyskiwania drewna był przeprowadzany całkowicie ręcznie. Współcześnie do tych ciężkich i niebezpiecznych prac coraz częściej wykorzystuje się maszyny.

Ciągnik nasiębierny, znany również jako forwarder, to specjalistyczna maszyna przeznaczona do wykonywania prac leśnych. Wykorzystując go, można przeprowadzić nasiębierną zrywkę drewna krótkiego, którego długość nie przekracza 8 metrów. Taka maszyna wyposażona jest w żuraw hydrauliczny zakończony chwytakiem i ramę nośną z kłonicami, które wyznaczają jej przestrzeń ładowną. Charakteryzuje się przegubową budową - z przodu umieszczony jest silnik i kabina operatora, z tyłu znajduje się przyczepa kłonicowa. Drewno jest ładowane na przyczepę przy użyciu żurawia. System sterowania ciągnikiem nasiębiernym jest bardzo intuicyjny - odbywa się przy pomocy joysticków. Wszystkie wykonywane czynności są dodatkowo wspomagane przez komputer pokładowy. Ta nowoczesna maszyna jest przeznaczona do prowadzenia jednoosobowej zrywki kłód. Ciągnik tego typu może skręcać w dwóch płaszczyznach, dzięki czemu sprawnie porusza się nawet po gęsto zadrzewionych lub nierównych terenach. Długi żuraw hydrauliczny zakończony specjalnym chwytakiem umożliwia ładowanie drewna, które leży nawet kilka metrów od miejsca postoju ciągnika.

Wybór ciągnika do prac specjalistycznych (sadownictwo, szkółkarstwo)

Wydajność prac prowadzonych w sadach i wysokość kosztów produkcji owoców zależą w dużej mierze od właściwego wyboru ciągnika i jego wyposażenia. Przed zakupem ciągnika sadowniczego należy rozważyć wiele kwestii.

Kluczowe cechy ciągników sadowniczych

Ciągniki sadownicze muszą mieć kompaktowe wymiary, aby bez problemu zmieścić się między rzędami i pod koronami drzew czy między rzędami winnic. Typowe traktory rolnicze ze swoimi gabarytami nie nadadzą się do prac sadowniczych. W sadach karłowych rozstaw rzędów może wynosić zaledwie 3 m. Poza tym, że ciągnik sadowniczy musi być małych rozmiarów, to aby móc manewrować między rzędami drzewek owocowych, powinien być jeszcze zwrotny.

• Zwrotność: Producenci ciągników chętnie wykorzystują nowoczesne zdobycze technologii, np. ciągniki Landini wspierane są przez system ADS (Advanced Driving System), którego sercem jest elektroniczna jednostka sterująca układem kierowniczym, współpracująca z systemem GPS.
• Moc: Nie da się jednoznacznie określić mocy idealnego ciągnika sadowniczego, ponieważ to zależy od tego, jakie maszyny będą współpracowały z tym ciągnikiem. Jeśli prace to głównie jednorzędowe opryski, to moc do 55 KM jest wystarczająca. W większych gospodarstwach, wyposażonych w opryskiwacze wielorzędowe, taka moc może okazać się niewystarczająca.
• Skrzynia biegów: Dzięki dużej liczbie przełożeń można dostosować prędkość pracy ciągnika bez zmiany obrotów silnika, co pozwala optymalnie przeprowadzać opryski owoców. Przykładowo, ciągnik REX4 Landini zastąpił tradycyjną dźwignię zmiany biegów automatyczną przekładnią.
• Komfort operatora: Operator spędza w ciągniku wiele godzin, więc istotne są ergonomiczne warunki pracy. Fotele amortyzowane pneumatycznie skutecznie tłumią drgania. Regulacja nachylenia oparcia fotela i regulowane podłokietniki podnoszą komfort.
• Kabina:
  • Musi mieć takie gabaryty, aby mieścić się pod koronami drzew i podczas przejazdu nie niszczyć gałęzi. Landini oferuje model ciągnika sadowniczego Rex3 F-GE z kabiną Low-Profile, której szerokość wynosi 1,16 m u podstawy, 0,86 m na dachu, a całkowita wysokość od podłoża to minimum 1,87 m, co gwarantuje maksymalną ochronę koron drzew.
  • Do wnętrza kabiny nie powinny dostawać się chemikalia stosowane podczas oprysków. Landini oferuje kabiny ochronne kategorii 4 - to najwyższy stopień ochrony. Niskie ciśnienie w kabinie kontrolowane przez czujniki i systemy automatyki nie pozwala przedostać się szkodliwym substancjom, a powietrze oczyszczane jest za pomocą filtra z węglem aktywnym.

Osprzęt i serwis

Warto przy okazji zakupu ciągnika zastanowić się, czy dodatkowy osprzęt nie podniesie jego wydajności. Ciągnik sadowniczy z TUZ-em czy z przednim WOM umożliwia plantatorom wykonywanie wielu zadań, takich jak rozdrabnianie gałęzi czy koszenie jednocześnie. Częstym widokiem na plantacjach jest ciągnik sadowniczy z ładowaczem, za którego pomocą można transportować plony, a nawet wykonywać prace ziemne w sadach. Serwis maszyn jest na wagę złota. Nowoczesne narzędzia telemetryczne mogą wspierać operatorów ciągników w serwisowaniu maszyn, umożliwiając zapobieganie awariom poprzez zaplanowane przeglądy profilaktyczne.

Wybór ciągnika kompaktowego do ogrodu

Maszyny przeznaczone do pracy w ogrodzie to ciągniki kompaktowe. Są to urządzenia uniwersalne, sprawdzające się zarówno w prywatnych ogrodach przydomowych, jak i w większych sadach i plantacjach. Istotne jest dokładne przeanalizowanie potrzeb i oczekiwań względem ciągnika, a także możliwości oraz charakteru pracy, jaką będzie wykonywała nowo zakupiona maszyna. Należy zwrócić uwagę na rozmiar ciągnika kompaktowego - ważne jest, aby umożliwiał on swobodną jazdę. Zanim zdecydujesz się na kupno konkretnego modelu, zapoznaj się z parametrami technicznymi oraz funkcjami ciągnika.

Wybierz producenta, który ma wieloletnie doświadczenie branżowe oraz oferuje gwarancję, możliwości serwisowania i dobrą dostępność części zamiennych. Jeśli zależy Ci na maszynie wyprodukowanej w kraju, zapoznaj się z ofertami firm lokalnych. Liderzy w swojej dziedzinie gwarantują komfort i bezpieczeństwo podczas prac ogrodowych - zdecyduj się na zakup ciągnika wykonanego ze sprawdzonych i solidnych podzespołów.

Przykłady nowoczesnych ciągników do sadownictwa i leśnictwa

Valtra - ciągniki leśne

Dag Haarstad z firmy Midt Norsk Skogrydding AS, zajmującej się wycinką drzew wzdłuż dróg, torów kolejowych i linii energetycznych, już od prawie 10 lat jeździ ciągnikiem leśnym Valtra i uważa, że stanowi on najlepsze rozwiązanie do prac leśnych. Jego firma wyposażyła się w ciągniki leśne Valtra T191 HiTech oraz Valtra T214. Najnowszy ciągnik do lasu, czyli Valtra T214 Direct, jest wyposażony w żuraw Kesla 700T zamontowany przez Studio Valtra Unlimited. Oba ciągniki są wyposażone do prac leśnych, co obejmuje pełną kabinę dostosowaną do pracy w gęstym lesie wraz z dachem wykonanym z wytrzymałego szkła oraz wymaganymi osłonami. Zbiornik paliwa jest dodatkowo zabezpieczony, a ciągnik posiada specjalistyczne mocowanie żurawia Kesla.

Wykonawca prac leśnych często spędza długie godziny w kabinie ciągnika, dlatego komfort pracy i wydajne wyposażenie są tak ważne. Ciągniki leśne Valtra są proste w obsłudze. Joystick Direct doskonale ułatwia manewrowanie. W tych ciągnikach obrotowy fotel jest w standardzie, a w innych markach stanowi wyposażenie opcjonalne. Model T191 przepracował już 7000 bez żadnych problemów, a serwis Akershus Traktor jest zawsze dostępny.

Kubota L2501 - maszyna stworzona do pracy w sadzie

Ciągnik Kubota L2501 to godny następca modelu L5040, który był jedną z popularniejszych japońskich maszyn wśród polskich rolników. Model L5040, miał swoją premierę w 2012 roku. Jest często określany jako zwinna i mocna maszyna o prostej, kompaktowej konstrukcji, dysponująca silnikiem 50,8 KM i napędem 4x4. Jest dosyć wąska (rozstaw 145 cm), a mimo to została wyposażona w przestronną kabinę z płaską podłogą.

Bezpośrednim kontynuatorem modelu L5040 jest Kubota L2501, zaprezentowana na targach Agro Show w 2018 roku. Producent zmienił homologację kabiny, która powstaje w Polsce. Wewnątrz niej udoskonalono tablicę wskaźników i oprzyrządowania, która zyskała bardziej intuicyjny wygląd. Ciągnik został wyposażony w oszczędny silnik Diesla V2403 o 4 cylindrach i turbodoładowaniu, z oszczędnym układem wtrysku bezpośredniego. Producent obniżył nieco moc do 49 KM, nie wpływając na wydajność, dzięki mechanicznemu wtryskowi paliwa. Celem zmniejszenia mocy było przystosowanie konstrukcji maszyny do unijnych standardów emisji spalin. Warto także zwrócić uwagę na skrzynię biegów z 16 przełożeniami do tyłu i do przodu.

Model L2501 jest znany przede wszystkim ze swojej wielozadaniowości i prostoty obsługi, ponieważ wszystkie funkcje tej maszyny można uruchomić hydraulicznie lub mechanicznie - nie ma tu żadnych komponentów obsługiwanych elektronicznie. Kubota L2501 posiada kabinę, która zapewnia świetną widoczność w wielu kierunkach, co jest ważnym atutem dla gospodarstw sadowniczych. Płaska podłoga ułatwia wsiadanie i wysiadanie. Wspomaganie kierownicy oraz wąski rozstaw kół (minimalnie 138 cm) sprawiają, że łatwo jest poruszać się maszyną pośród międzyrzędów. TUZ II kategorii o udźwigu 1750 kg, posiadający teleskopową budowę, sprawdza się znakomicie przy częstej zmianie maszyn. Dużą zaletą tej maszyny jest zwinna oś przednia, wyposażona w przekładnię kątową, co czyni ciągnik doskonałym narzędziem do pracy w wąskich przejściach i w bardzo ograniczonej przestrzeni.

tags: #ciagnik #do #przemialu #drzewek