Początki Fiat Trattori
Fiat Trattori S.p.A. była spółką grupy Fiat założoną w 1919 roku. Firma ta była producentem maszyn rolniczych, w szczególności ciągników rolniczych. Przez dekady swojej historii była czołowym producentem we Włoszech i jednym z największych na świecie.
Historia Fiat Trattori rozpoczęła się w 1918 roku, kiedy uruchomiono produkcję pierwszego ciągnika, Fiat 702, który miał moc 30 KM. Jego następcą był model 702 w wariantach A, B i BN, a następnie modele 703B i 703BN. W 1932 roku wprowadzono do produkcji pierwszy gąsienicowy ciągnik rolniczy, Fiat 700C. W tym samym roku produkcja ciągników została przeniesiona z Turynu do Modeny, gdzie zostało założone OCI (Officine Costruzioni Industriali).
Pierwszym ciągnikiem produkowanym w nowej fabryce był 702C z mocą 28 KM zamiast 35 KM, lżejszy od poprzedniej wersji.
Rozwój i przejęcia
W 1975 roku Fiat Trattori kupił 20% akcji Laverda SpA, firmy założonej przez Pietro Laverda w 1873 roku, specjalizującej się w produkcji kombajnów zbożowych od początku swojego powstania.
W połowie lat 70. uruchomiono produkcję ciągników Fiat serii 80, obejmującą modele z 3, 4, 5 i 6 cylindrowymi silnikami: Fiat 580, Fiat 680, Fiat 780, Fiat 880, Fiat 880/5 (5-cylindrowy), Fiat 980, Fiat 1180, Fiat 1280, Fiat 1380, Fiat 1580 i największy Fiat 1880. Te ciągniki były pierwszymi na świecie, których platforma była zamontowana na silentblokach i posiadały kabinę zaprojektowaną przez Pininfarina specjalnie dla tych ciągników.
Od 1979 do 1983 roku Fiat rozpoczął produkcję ciągników wielkiej mocy we współpracy z amerykańską firmą Versatile.
W 1982 roku Fiat uruchomił nową serię 66, składającą się z modeli o mocy od 45 do 80 KM. Znane jako ciągniki "codzienne", były przeznaczone do wykonywania rutynowych zadań w małych i średnich gospodarstwach.
W 1977 roku Fiat przejął Hesston, amerykańskiego lidera w produkcji maszyn rolniczych, oraz Braud, wiodącego producenta kombajnów do zbioru winogron, a także włoską firmę Agrifull, specjalizującą się w ciągnikach o małej mocy.
Zmiana nazwy i nowe serie
Fiat Trattori zmieniło nazwę na Fiatagri i zmieniło swoje barwy z pomarańczowej na bordowy, używane na wszystkich nowych traktorach. Wraz z przejęciem Hesston i Braud, Fiatagri rozpoczęło również produkcję pras, sieczkarni i maszyn do zbioru winogron.
W 1984 roku FiatAgri rozpoczęło produkcję historycznej serii 90, która zastąpiła serię 80. Seria ta obejmowała wiele nowych modeli podzielonych na dwie kategorie: średniej i małej mocy (55-90, 60-90, 65-90, 70-90, 80-90, 85-90 Turbo) oraz dużej mocy (115-90, 130-90 Turbo, 140-90 Turbo, 160-90 Turbo, 180-90 Turbo). Modele te były napędzane nową jednostką Fiat-Iveco 8000. Seria 90 była również sprzedawana pod markami Agrifull i Ford, a w późniejszym okresie również jako New Holland do roku 2003 na rynku europejskim.
W 1986 roku FiatAgri przeniosło część swojej produkcji z Modeny do Jesi.
Na przełomie lat 1990/1991 uruchomiono produkcję serii "Winner", składającej się z 4 modeli: F100, F110, F120 i F130 Turbo. W 1993 roku pojawiła się nowa seria, obejmująca F100 i F115 oraz dwa modele z Turbo: F130 i F140. Seria Winner poprzedzała uruchomienie serii "G" przeznaczonych dla dużych gospodarstw rolnych oraz serii M z modelami M100, M115, M135 i M160.
Seria "G" należała do produktów VERSATILE, północnoamerykańskiej firmy, która współpracowała z Fiatem w zakresie maszyn pod marką HESSTON. Seria G została zaprezentowana podczas targów "Fiera del Levante” w Bari w 1993 roku; styl tej serii był podobny do maszyn Ford z niebieskim logo FiatAgri.
Parę miesięcy później, FiatAgri S.p.A. W 1999 roku seria L została zastąpiona przez serię TL, a seria 66 została zastąpiona przez serię New Holland TD. Marki Fiatagri i Ford oraz pozostałe zniknęły, robiąc miejsce dla marki New Holland.
Ciągniki ZMB - polska motoryzacja w czasach transformacji
W kontekście historii ciągników warto wspomnieć o specyficznych konstrukcjach, takich jak ciągniczek typu ZMB. Pojawiały się ogłoszenia dotyczące tych nietypowych maszyn, często z unikatowymi cechami.
Jeden z egzemplarzy, malutki ZMB, trafił do muzeum motoryzacji w Otrębusach. Kolejny, żółty ciągniczek ZMB NK-2, pochodził z wrocławskiej spółdzielni mieszkaniowej Gądów Mały, gdzie pracował przez 15 lat przy robotach ogrodniczych, ziemnych i odśnieżaniu. Następnie został sprzedany prywatnemu właścicielowi. Istnieją doniesienia o numerze 8, jednak ostateczna skala produkcji nie jest znana.
Ciągniczki ZMB charakteryzowały się nietypowymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Niektóre miały kierownicę od FSO 1500, a boczne kierunkowskazy pochodziły prawdopodobnie od Stara. Przednie koła to elementy z Fiata 126p, od którego pochodził również silnik i skrzynia biegów. Tylne koła pochodziły od Żuka. Układ napędowy był sprytnie pomyślany, ze zwolnicami dla tylnej osi zwiększającymi moment obrotowy na kołach oraz wałkiem odbioru mocy (WOM) przepuszczonym pod samochodem z wyjściem z przodu. Wałek ten mógł napędzać pompę hydrauliczną służącą do podnoszenia pługa. Kabina przypominała Jelcza PR110.
Znane są co najmniej trzy egzemplarze ZMB. Trzeci egzemplarz znajduje się w "Muzeum Wystawowym Polskiej Motoryzacji" w Kąkolewicach koło Chodzieży. Czwarty egzemplarz był wystawiony na Allegro, a piąty zachował się jedynie na zdjęciu archiwalnym z innym malowaniem i ozdobnym pasem, a także nieco inną szoferką z wyokrąglonymi szybami.
Prawdopodobnie wyprodukowano kilkanaście takich pojazdów. Brak dokładnych danych wynika z chaosu panującego w latach 1990-1991, kiedy to budowano te pojazdy. Był to okres ogólnego chaosu, hiperinflacji i braku konkretnych planów. Projekt zakładał stworzenie prostego i skutecznego ciągniczka, ale brakowało strategii sprzedaży. Prawdopodobnie był to produkt dobrze dopasowany do realiów wczesnej III RP, potrzebujący jedynie skutecznego marketingu.
Ciągniczki ZMB, ze względu na swoją unikalność i polskie dziedzictwo motoryzacyjne, mogą stanowić atrakcyjny obiekt dla kolekcjonerów i muzeów. Istnieje dyskusja, czy były produkowane przez Zakład Maszyn Budowlanych w Wadowicach, czy przez FUMiS (Fabrykę Urządzeń, Maszyn i Sprężyn) w tym samym mieście.
Włoski design i dziedzictwo - Fiat Il Trattore
Podczas targów Agritechnica, marka Fiat zaprezentowała projekt Il Trattore, będący hołdem dla włoskiego stylu i dziedzictwa marki. Projekt ten nawiązuje do pierwszego ciągnika Fiat z 1918 roku.
Koncepcja Il Trattore jest celebracją włoskiego stylu projektowania, łączącego przeszłość z przyszłością. Ciągnik bazuje na modelu New Holland T5.120 Dual Command o mocy 117 KM, ze skrzynią Dual Command 24x24 i monitorem IntelliView 12 cali. W monitorze wyświetlane są archiwalne materiały z historii marki.
Projekt ten kładzie nacisk na detale, które harmonijnie łączą elementy retro z nowoczesnymi. Reflektory są dyskretnie uzupełnione o lampy LED. Skrzynka narzędziowa została zaprojektowana z dbałością o estetykę, a siedzenie przypomina te z samochodów sportowych Alfa Romeo - miękkie, perfekcyjnie przeszyte i dopracowane.
Obok Il Trattore zaprezentowano odrestaurowany Fiat 702 z 1918 roku. Oba ciągniki mają te same klasyczne barwy - zielono-pomarańczowe, nawiązujące do pierwszego ciągnika Fiat. Mają również podobne elementy stylistyczne, takie jak duże, pierwsze logo marki Fiat z boku maski i podobny napis Fiat na grillu.
Według twórców, projekt Il Trattore to więcej niż traktor - to manifest piękna i włoskiego stylu. Choć ciągnik New Holland nie będzie sprzedawany w tej formie, stanowi on pokaz kunsztu projektowego i nawiązanie do bogatej historii marki Fiat.
Na stoisku New Hollanda zaprezentowano również inne nowości, w tym premierę nowego New Hollanda T7.440 XD, który jest bliźniaczą konstrukcją Case IH Optum 440. Wśród innych nowości znalazły się ciągniki sadownicze T4 z bezstopniową przekładnią, T7.270 Methane Power oraz hybrydowa ładowarka.
Turecki Tümosan - dziedzictwo FiatAgri i nowoczesność
Marka Tümosan z Turcji, która przez lata montowała swoje maszyny na licencji FiatAgri, wykorzystała to doświadczenie jako trampolinę do rozwoju nowoczesnych technologii.
Choć licencja wygasła, Tümosan kontynuował rozwój, a seria 8000 jest przykładem mistrzowskiego połączenia tradycji z nowoczesnością. Wnętrze tych ciągników oferuje komfort, a zastosowana elektronika spełnia współczesne standardy.
Najnowszy model Tümosan 90.125 Retro jest idealnym przykładem połączenia klasycznego stylu FiatAgri z nowoczesną technologią. Ciągnik ten posiada 125-konny silnik spełniający normę Euro Stage V. W 2025 roku Turcja wprowadziła przepisy emisji spalin Stage V, co pozwala na eksport ciągników na rynki europejskie.
Celem marki jest wprowadzenie nowej gamy Stage V do 125 KM do końca 2025 roku, a następnie sześciocylindrowych wersji do 175 KM w ciągu dwóch lat, a docelowo do 215 KM w ciągu pięciu lat.
Estetyka retro w traktorach Tümosan działa jako atut marketingowy, przyciągając uwagę klasycznym wyglądem, podczas gdy pod maską kryje się nowoczesna moc, komfort i ekologia. Traktory Tümosan to dziś idealne połączenie przeszłości i teraźniejszości - wyglądają jak retro ikonki, ale działają jak maszyny high-tech.
