Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego (MSPO) w Kielcach
W dniach od 5 do 8 września w Kielcach odbył się XXV jubileuszowy Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego (MSPO). Wydarzenie to stanowiło ważne forum łączące potencjalnych klientów i dostawców, prezentując najnowocześniejsze technologie i produkty z zakresu uzbrojenia i techniki wojskowej.
MSPO odbywał się pod honorowym patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Andrzeja Dudy. W ceremonii otwarcia wziął udział minister obrony narodowej Antoni Macierewicz. Swoje ekspozycje zaprezentowali wystawcy z 27 krajów, w tym z Polski, Niemiec, Francji, Norwegii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych.
W tym roku targom towarzyszyła wystawa narodowa przemysłu obronnego Korei Południowej. Nieodłącznym elementem MSPO była także wystawa statyczna prezentująca potencjał Sił Zbrojnych RP. Kieleckie targi od wielu lat mają szczególne znaczenie dla polskiego sektora zbrojeniowego, wspieranego przez Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Gospodarki, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Skarbu Państwa, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Siły Zbrojne RP oraz Polską Izbę Producentów na Rzecz Obronności Kraju.
Statystyki i prezentacje na MSPO
Tegoroczne MSPO zgromadziło blisko 28 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni wystawienniczej, 618 wystawców z 27 krajów oraz 67 oficjalnych delegacji zagranicznych. Najliczniej reprezentowane były firmy z Niemiec (48), Wielkiej Brytanii (34) i Stanów Zjednoczonych (30).
W ciągu trzech dni targi odwiedziło ponad 19 tysięcy osób, a podczas całego okresu ich trwania - blisko 40 tysięcy zwiedzających. Wystawę Sił Zbrojnych obejrzało ponad 16 tysięcy osób.
Wystawa Sił Zbrojnych RP
Wojsko Polskie po raz 18. przygotowało Wystawę Sił Zbrojnych na powierzchni 12 tysięcy metrów kwadratowych. Na 31 stoiskach wystawowych zaprezentowano 54 jednostki sprzętu wojskowego. W organizację wystawy zaangażowanych było 700 żołnierzy i pracowników resortu obrony narodowej.
W ramach wystawy polskich Sił Zbrojnych, tradycyjnie umiejscowionej w halach A i B, swoje stanowiska promocyjne zaprezentowały jednostki bezpośrednio podległe Dowództwu Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych, Wojska Obrony Terytorialnej, Żandarmeria Wojskowa oraz ośrodki szkolnictwa wojskowego i muzea wojskowe.
Prezentacja Wojsk Specjalnych
Centralne miejsce na Wystawie w hali A zajęły Inspektoraty Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych, a wśród nich Wojska Specjalne, które cieszyły się największym zainteresowaniem odwiedzających. Na ekspozycji jednostek specjalnych można było zobaczyć między innymi:
- Uzbrojenie indywidualne operatora sekcji bojowej, snajpera i grupy wsparcia z platformą szturmową na pojeździe Hummer HMMWV.
- Łódź Zodiak FC-470.
- Ciągnik podwodny DPD.
- Pojazd OSHKOSH - MRAP.
- Granatnik wielozadaniowy Carl Gustaf M3.
- Inny sprzęt używany przez jednostki specjalne.
Prezentacja Wojsk Lądowych
Inspektorat Wojsk Lądowych zaprezentował między innymi samobieżną armatohaubicę kalibru 155 mm KRAB. Żołnierze 6 Brygady Powietrznodesantowej przedstawili wyposażenie skoczka spadochronowego, w tym spadochron SOV z zasobnikiem i aparatem tlenowym, moździerz 60 mm LM-60D i lekki ANTOS, a także 40 mm granatnik automatyczny Mk-19.
Prezentacja Sił Powietrznych
Inspektorat Sił Powietrznych reprezentowali żołnierze 12 Bazy Statków Bezzałogowych oraz 4. Skrzydła Lotnictwa Szkolnego. Zwiedzający mogli obejrzeć indywidualne wyposażenie pilota samolotu F-16 oraz taktyczny bezzałogowy aparat latający Orbiter, przeznaczony do zadań bliskiego rozpoznania.
Prezentacja Szkolenia Wojskowego
Inspektorat Szkolenia reprezentowało Centrum Szkolenia Wojsk Inżynieryjnych i Chemicznych, Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych oraz Centrum Szkolenia Sił Powietrznych. Zwiedzający mieli okazję zapoznać się z procesem szkolenia żołnierzy i wykorzystywanym sprzętem. Zaprezentowano między innymi robot TALON IV, wykorzystywany jako urządzenie rekonesansowe, zwiadowcze, saper czy robot bojowy.
Prezentacja Marynarki Wojennej
Inspektorat Marynarki Wojennej reprezentowany był przez 13 Dywizjon Trałowców i Brzegową Grupę Ratowniczą. Na ich stoisku zaprezentowano wyposażenie nurkowe BGR - zestaw nurka ciężkiego KN 37 oraz dwa lekkie zestawy sprzętu nurkowego Nurpak 03 i 04. Ponadto zaprezentowano pojazd podwodny Seabotix i UKMIAŁ, przeznaczony do wykrywania, identyfikacji i niszczenia min morskich na głębokościach od 5 do 200 metrów.
Prezentacja Jednostek Wsparcia Sił Zbrojnych
Jednostki Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych, odpowiedzialne za wsparcie i zabezpieczenie jednostek wojskowych, przygotowały stanowisko promocyjne ukazujące funkcjonowanie brygady logistycznej w rejonie odtwarzania zdolności bojowej. Na stoisku zaprezentowano punkt dystrybucji wody i żywności, polowy punkt tankowania, punkt medyczny, punkt likwidacji skażeń, stanowisko naprawy sprzętu łączności oraz stanowisko naprawy uzbrojenia.
Przedstawiciele Centrum Szkolenia Logistyki wystawili trenażery wirtualne, stendy pracującego nadwozia, silnika i skrzyni biegów. Zaprezentowano także elementy systemu szkoleniowego KTO ROSOMAK przeznaczonego dla personelu technicznego.
Prezentacja Wojsk Obrony Terytorialnej
Na Wystawie po raz pierwszy swoje miejsce znalazły Wojska Obrony Terytorialnej. Oprócz uzbrojenia i umundurowania, w ramach modułu rekrutacyjnego, wystawiono panel werbunkowy, na którym można było zbadać BMI, dowiedzieć się o systemie rekrutacji i szkolenia (29 kandydatów złożyło wnioski ws. wstąpienia do WOT). Zaprezentowano także strzelnicę z bronią MSBS na wkładce UTM, gdzie można było strzelać amunicją barwiącą (ponad 500 osób skorzystało z tej możliwości).
Podpisane umowy podczas MSPO
Podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach podpisano szereg umów na dostawę sprzętu i wyposażenia dla polskiej armii, w tym:
- Umowa na dostawę karabinków „Grot”.
- Umowa na dostawę „Pojazdów dalekiego rozpoznania kr. ŻMIJA”.
- Umowa na dostawę sprzętu optoelektronicznego.
- Umowa na dostawę karabinów wyborowych BOR.
- Umowa na dostawę lotniskowego urządzenia zasilania elektroenergetycznego samolotów LUZES V/N.
- Umowa na dostawę kaset minowych ISM z minami narzutowymi MN-123.
Nagrody Defender
Zgodnie z doroczną tradycją MSPO, wręczono nagrody Defender dla produktów przemysłu obronnego, wyróżniających się oryginalnością, nowatorstwem myśli technicznej i technologicznej, walorami eksploatacyjnymi oraz korzystnymi wskaźnikami ekonomicznymi. Nagrodzono produkty najlepiej służące podniesieniu poziomu bezpieczeństwa żołnierzy.
Ciągnik podwodny DPD (Diver Propulsion Device)
Firma Stidd z Greenport (w stanie New York) zaprezentowała nową wersję pojazdu podwodnego DPD, oznaczoną jako DPD2. Pojazd ten jest powszechnie wykorzystywany do transportu płetwonurków bojowych, w tym przez polskie Wojska Specjalne.
Konstrukcja i modernizacje DPD2
W wersji DPD2 zmieniono konstrukcję i wyposażenie wewnętrzne, przystosowując go również do holowania specjalnego zasobnika transportowego CP2 Cargo POD. W porównaniu do starszej wersji DPD, w DPD2 zastosowano bardziej funkcjonalne zaczepy blokujące obie części transportera po ich rozłożeniu oraz dodano na zewnątrz obudowy chwyty (Tie Down Cleat) na dodatkowe wyposażenie.
Zarówno stara (DPD), jak i nowa wersja transportera (DPD2) mają kształt ściętego walca o średnicy 61 cm i długości 224 cm, który można skrócić do 140 cm przez wsunięcie jednej części w drugą. Pozwala to na łatwiejszy transport pojazdu. Sucha masa transportera wynosi tylko 72 kg. Kadłub wykonano ze stopu aluminium 5052, natomiast zamknięta komora z akumulatorami oraz zdejmowana płyta pokładu wykonane są z kompozytu.
Pojazd po złożeniu może zmieścić się w standardowej lotniczej torbie bagażowej A21 cargo bag (numer NATO 1670-00-242-9173), do której można łatwo zamontować spadochron lub umieścić ją w specjalnym walizkowym kontenerze z tworzywa sztucznego (HDPE Container).
System nawigacji i sterowania
W starszym pojeździe DPD z przodu znajdował się otwór o średnicy 36 cm z przeźroczystą szybą z poliwęglanu, zapewniającą widoczność strefy przed pojazdem. System pozycjonowania był ograniczony do minimum, z nawigacją opartą na kompasie magnetycznym i wskaźniku głębokościomierza. Obie tarcze były powleczone luminoforem, podświetlanym przez jeden lighstick.
W DPD2 dodano pulpit sterująco-kontrolny RNAV2, zaprojektowany specjalnie przez firmę Stidd i Greensea. Integruje on dane ze wszystkich sensorów w transporterze oraz autopilot AP2. System RNAV2 wykorzystuje system operacyjny OPENSEA, umożliwiający podłączenie dowolnych sensorów (np. system nawigacji inercyjnej, sonar wielowiązkowy, głębokościomierz).
Nowością w DPD2 jest znajdujący się na zewnątrz, na lewej burcie, podnoszony i składany wzdłuż kadłuba maszt z anteną odbiornika GPS.
Pulpit sterujący jest przystosowany do realizacji zaprogramowanych zadań, zarówno w transporterze, jak i po wyjęciu go na zewnątrz. Implementowany jest również system łączności podwodnej OM2, działający na zasadzie wymiany tekstu między pojazdami. DPD2 może działać w trybie ręcznym, półautonomicznym (z autopilotem) i całkowicie autonomicznym.
System zasilania i napęd
W starszych transporterach DPD zainstalowano jeden silnik elektryczny 26 VDC z płynną regulacją prędkości. W DPD2 zastosowano silniki bezszczotkowe TEC2, specjalnie opracowane dla tego transportera. Źródłem energii jest opracowany system zasilania MUSCLES (Massive Unit Small Cell Lithium Energy System), składający się z baterii małych akumulatorów litowo-jonowych i przenośnego systemu ich ładowania. Akumulatory te są bezpieczne, posiadają certyfikat NAVSEA 9310.
Baterie akumulatorów umieszczono w wodoszczelnej obudowie z tworzyw sztucznych, dopasowanej do komory pojazdu. Mają one wbudowane wskaźniki doładowania (pięć diod LED) i mogą być doładowywane prądem 40 A (maksymalnie 55 A).
Konfiguracje i możliwości
DPD2 może być wyposażony w jeden lub dwa silniki oraz jedną lub dwie baterie akumulatorów. Wersja z pojedynczym silnikiem i dwoma akumulatorami zapewnia dwukrotne zwiększenie zasięgu (osiem godzin autonomii w porównaniu z czterema przy jednej baterii). Wersja z dwoma silnikami i dwoma bateriami akumulatorów zwiększa zasięg oraz prędkość maksymalną o 33% (do 4,2 w). DPD2 może posiadać dwa silniki, co jest przydatne przy holowaniu zasobnika transportowego CP2 Cargo POD.
W przypadku dwóch silników, zastosowano dwa stery kierunku, każdy umieszczony w strumieniu swojej śruby. W obu wersjach napędu znajduje się jeden poziomy ster głębokości.
Firma Stidd oferuje możliwość indywidualnego podejścia do klienta, dzięki czemu nowe transportery DPD2 mogą być oferowane w wersji tańszej, zubożonej (np. bez pulpitu sterująco-kontrolnego RNAV2 i dodatkowej baterii akumulatorów).
Zasobnik transportowy CP2 Cargo POD
CP2 Cargo POD to beznapędowy pojazd podwodny przeznaczony do transportu ładunku o objętości 340 litrów, maksymalnej długości 1,7 m i maksymalnej masie 317 kg. Kadłub zasobnika został opracowany w celu zmniejszenia oporu wody, a dla większej stabilności zamontowano z tyłu kadłuba nieruchome stateczniki krzyżowe.
Z boku kadłuba znajdują się cztery rozkładane chwyty ułatwiające transport zasobnika na powierzchnię. CP2 Cargo POD waży jedynie 36,3 kg. Dzięki komorom wypornościowym w słonej wodzie zasobnik ma neutralną pływalność.
Autonomiczne pojazdy podwodne (AUV)
Autonomiczne pojazdy podwodne (AUV) to bezzałogowe pojazdy zdolne do samodzielnego poruszania się i wykonywania zadań bez nadzoru operatora lub z minimalnym nadzorem, na podstawie zaprogramowanych instrukcji. Ich historia sięga lat 60. XX wieku.
AUV mogą poruszać się w toni wodnej za pomocą śrub lub innych pędników, co wymaga zapewnienia odpowiednich zapasów energii. Niektóre pojazdy są zbudowane na zasadzie podwodnego szybowca lub dryfują swobodnie. Wykorzystywane są również pojazdy, których część podwodna połączona jest z pływakiem na powierzchni, wykorzystującym energię falowania do napędu.
Na pływaku mogą znajdować się ogniwa słoneczne dostarczające energii elektrycznej. W zależności od potrzeb, AUV mogą być wyposażone w różne urządzenia do badań, takie jak kamery cyfrowe, sonary, magnetometry, fluorometry, czujniki mierzące nasycenie tlenem, parametry fizyczne i chemiczne wody oraz urządzenia do pobierania próbek.
Dane pozyskane przez sensory AUV są zapisywane w jego pamięci i kopiowane po zakończeniu misji. Komunikacja między pojazdem a operatorem w czasie rzeczywistym odbywa się za pomocą łączności hydroakustycznej. Niektóre pojazdy posiadają urządzenia do łączności radiowej, wykorzystywane na powierzchni.
Ze względu na tłumienie fal elektromagnetycznych przez wodę, AUV w zanurzeniu nie mogą używać systemów nawigacyjnych opartych na falach radiowych (np. nawigacja satelitarna GPS/GLONASS). Wymagane są urządzenia nawigacji inercyjnej lub hydroakustyczne systemy nawigacyjne.
W działaniach militarnych AUV mogą być wykorzystywane do:
- Przeprowadzania zwiadu.
- Wyszukiwania i unieszkodliwiania min.
- Zwalczania okrętów podwodnych.
- Inspekcji.
- Prac hydrograficznych.
- Dostarczania ładunków.
- Wspomagania sieci łączności lub nawigacji.
Polskie projekty AUV
Politechnika Gdańska pod koniec 2025 roku planuje zakończenie projektu „Opracowanie podwodnego półautonomicznego pojazdu do poszukiwania i identyfikacji min morskich oraz obiektów niebezpiecznych kr. TUKAN”. Projekt, realizowany od 2021 roku przez Laboratorium Technik Głębinowych Politechniki Gdańskiej, uzyskał dofinansowanie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Celem projektu jest opracowanie szczegółowej koncepcji pojazdu umożliwiającego samodzielne działania przeciwminowe oraz wykonywanie działań przeciwminowych przy współdziałaniu z okrętami i bezzałogowymi platformami nawodnymi. Tukan jest kolejnym polskim dronem podwodnym opracowanym na tej uczelni - wcześniej powstały systemy Głuptak, Ukwiał i Morświn, które są już na wyposażeniu Marynarki Wojennej RP.
System TUKAN jest wielorazowym pojazdem autonomicznym z zaawansowanymi algorytmami i sensorami, który samodzielnie identyfikuje obiekty. Konstrukcja TUKANA waży około 100 kg i może pracować na głębokości do 200 m. Opiera się na trzech kluczowych elementach: podwodnym pojeździe, konsoli operatora oraz serwerze wykorzystującym algorytmy sztucznej inteligencji.
Innowacyjną cechą TUKANA jest modułowa konstrukcja, pozwalająca na rekonfigurację pojazdu w zależności od potrzeb. Umożliwia to wymianę poszczególnych elementów: silnika, kamer, sonarów. Algorytm sztucznej inteligencji pozwala na automatyczne śledzenie wykrytego obiektu pod wodą oraz jego klasyfikację w oparciu o dane sonarowe. Serwer obliczeniowy umożliwia samodzielne trenowanie algorytmu przez operatorów Marynarki Wojennej.
Pojazd będzie mógł operować półautonomicznie lub zdalnie, wykorzystując łączność radiową z platformami nawodnymi. Algorytmy sztucznej inteligencji pozwalają na samodzielną ocenę, czy napotkany obiekt to mina, niewybuch czy improwizowany ładunek wybuchowy.
Pojazd odbył udane próby na basenie modelowym Politechniki Gdańskiej, w ośrodku doświadczalnym PG w Iławie, na Jezioraku. Planowane są testy w 2026 roku. Kontynuacja projektu pozwoli na jego zastosowanie na jednostkach seryjnych typu Kormoran II (proj. 258) oraz integrację z systemem zarządzania walką SCOT.
Inne rodzaje pojazdów podwodnych
W tekście wspomniano również o innych typach pojazdów podwodnych:
- Amerykański "mokry" transporter podwodny SDV, który może być przewożony w specjalnych, szczelnych kapsułach przez amerykańskie okręty podwodne.
- Polski pojazd "mokry" Błotniak o zasięgu 50 Mm.
- Pojazd podwodny „stealth” Rotinor SBS 730 - super szybki i supercichy pojazd holujący do dwóch nurków.
- Pojazd podwodny DPD, wykorzystywany między innymi przez nurków amerykańskiej piechoty morskiej, pozwalający na transport dwóch płetwonurków do 10 Mm, ale nie izolujący ich od wody.
- Amerykański ASDS (Advanced SEALS Delivery System) - miniaturowy okręt podwodny, który miał transportować do 13 komandosów, ale program przerwano w 2006 r.
- Badany obecnie pojazd UOES 3 do „suchego” transportu płetwonurków, trzykrotnie mniejszy niż ASDS.