Wprowadzenie do Fiata 126p jako bazy dla traktorków SAM
Fiat 126, znany potocznie jako „Maluch”, to samochód osobowy klasy aut najmniejszych, produkowany przez włoskiego producenta Fiat w latach 1972-2000. Był następcą i rozwinięciem technicznym modelu 500 Nuova, zachowując ogólną koncepcję napędu na tylną oś z chłodzonym powietrzem, czterosuwowym silnikiem typu R2 umieszczonym z tyłu pojazdu.
Wyprodukowano łącznie 4 671 586 egzemplarzy Fiata 126, z czego znacząca większość, bo 3 318 674 sztuk, powstała w Polsce (1 152 325 w Bielsku-Białej i 2 166 349 w Tychach). Fiat 126 jest powszechnie uznawany za pojazd, który zmotoryzował polskie społeczeństwo. Jego główne atuty to niska cena zakupu, co czyniło go najtańszym samochodem na polskim rynku, oraz prosta konstrukcja ułatwiająca samodzielne naprawy.
Jednakże, samochód ten był również krytykowany za słabe osiągi, niską skuteczność hamulców i ograniczoną przestrzeń użytkową. Model 126 stanowił rozwinięcie konstrukcji poprzednika, Fiata 500 Nuova, z powiększoną do 594 cm³ pojemnością skokową dwucylindrowego silnika, podnosząc moc do 23 KM. Rozstaw osi pozostał niezmieniony (1840 mm), a nadwozie otrzymało bardziej kanciaste kształty, mieszczące cztery osoby.
Polska rozpoczęła poszukiwania licencji na samochód klasy popularnej pod koniec lat 60. XX wieku. Oprócz walorów modelu, istotne były warunki licencji, z preferencją dla spłaty gotowymi samochodami lub częściami. Włoski Fiat zaproponował dwa modele: 127 z przednim napędem oraz 126. Wybór padł na model 126 jako korzystniejszy ekonomicznie i technicznie. Umowa o współpracy technicznej i licencyjnej na model 126 została podpisana 29 października 1971 roku.
Produkcja „Malucha” w Fabryce Samochodów Małolitrażowych (FSM) w Bielsku-Białej rozpoczęła się w latach 70. Pierwsze Fiaty 126 powstały we wrześniu 1972 roku we Włoszech, a premiera samochodu miała miejsce na salonie samochodowym w Turynie. W Polsce, pierwszy Polski Fiat 126p został zmontowany z włoskich części 6 czerwca 1973 roku, a oficjalna produkcja ruszyła 22 lipca tego samego roku.
Ewolucja modelu Fiat 126p i jego modernizacje
Wprowadzanie zmian do Polskiego Fiata 126p rozpoczęto już od 1975 roku, bazując na doświadczeniach z eksploatacji w polskich warunkach. Pierwsza znacząca modernizacja miała miejsce w 1977 roku. Zmieniono pokrywę komory silnika, wprowadzono powiększone bębny hamulcowe oraz nowe obręcze kół jezdnych. Pojemność skokową silnika powiększono do 652 cm³, zwiększając moc o 1 KM. Zmodernizowany silnik oznaczono jako 126A1.
W maju 1979 roku FSM zakończyła spłatę zobowiązań licencyjnych wobec Fiata. W listopadzie 1982 roku wprowadzono zmodyfikowaną wersję silnika 650 z nowym typem gaźnika i ulepszonym tłumikiem, co ograniczyło zużycie paliwa. Dalsze udoskonalenia silnika nastąpiły w czerwcu 1983 roku, obejmując m.in. nową głowicę i wałek rozrządu, co pozwoliło na dalsze zmniejszenie zużycia paliwa.
W latach 1979-1981 produkowano cztery limitowane edycje Fiata 126: Silver, Black, Red i Brown, które wyróżniały się m.in. kwadratowymi kloszami tylnych lamp, poprawioną odpornością na korozję i wyciszeniem wnętrza.
W latach 1978-1993 produkowano wersję 650I (Inwalidzki) przeznaczoną dla osób niepełnosprawnych.
Modernizacja FL (Face Lifting)
Na podstawie aneksu do umowy licencyjnej z 1983 roku, FSM przeprowadziła modernizację Polskiego Fiata 126p, nazwaną FL (Face Lifting). Nowy model wszedł do produkcji w grudniu 1984 roku. Zmiany objęły nowe zderzaki z tworzywa sztucznego, zmieniony kształt listew ozdobnych, zaokrąglone lusterko zewnętrzne. Wprowadzono nową deskę rozdzielczą z kontrolkami i przełącznikami klawiszowymi, konsolę środkową z miejscem na radio, półkę dla pasażera. Umożliwiono składanie oparcia tylnej kanapy, zmieniono wystrój tapicerski i klamki. Zmodernizowano układ zapłonowy, eliminując rozdzielacz, oraz zastąpiono rozrusznik mechaniczny elektrycznym.
W 1990 roku wprowadzono dalsze zmiany, głównie w silniku, obejmujące nowy gaźnik, zaworek iglicowy i zawór elektromagnetyczny dyszy wolnych obrotów. Od lipca 1992 roku wszystkie silniki przystosowano do korzystania z benzyny bezołowiowej LO95.
Wersje po 1994 roku
Produkcja zmodernizowanej wersji Fiata 126 (bez marki „Polski Fiat” i oznaczenia „p”) ruszyła 5 września 1994 roku. Zmiany objęły nadwozie, wnętrze i układ zapłonowy. Zmieniono oblachowanie karoserii, wprowadzono węższe listwy ochronne, nowe kratki wentylacyjne, jednoczęściowe szyby w drzwiach oraz lusterka z regulacją z wnętrza. Zastosowano lakiery wodorozcieńczalne, które jednak zwiększyły podatność nadwozia na korozję. We wnętrzu zmieniono wskaźniki, wykładzinę tablicy przyrządów, dźwignię skrzyni biegów i obręcz kierownicy z Fiata Cinquecento. Zastosowano elektroniczny układ zapłonowy Nanoplex, oznaczając samochód jako 126 EL („Elegant”). Wersja ze wzbogaconym wyposażeniem otrzymała oznaczenie SX.
Kolejne modyfikacje miały miejsce w grudniu 1996 roku, w związku z zaostrzeniem norm emisji spalin. W modelu 126 ELX wprowadzono katalizator, nowy gaźnik oraz mechanizmy odcinania dopływu paliwa, spełniając normę Euro 1.
Budowa traktorka SAM z silnikiem Fiat 126p - Wady i zalety
Silnik Fiata 126p, ze względu na swoją dostępność i prostotę, bywa wykorzystywany do budowy samorobnych traktorków rolniczych typu SAM. Jest to jednak rozwiązanie niosące ze sobą szereg wyzwań i kompromisów.
Wady i problemy konstrukcyjne
- Niska moc i moment obrotowy: Silnik 126p generuje niewielką moc i moment obrotowy, co ogranicza możliwości traktorka w cięższych pracach polowych, takich jak orka czy praca z przyczepką.
- Przegrzewanie: Przy intensywnym obciążeniu, zwłaszcza w ciepłe dni, silnik ten może mieć tendencję do przegrzewania się.
- Układ napędowy: Połączenie silnika 126p z innymi podzespołami, takimi jak skrzynia biegów z Żuka czy most z Poloneza, często prowadzi do problemów z trwałością. Wymienia się przeciążanie półosi, szybkie zużycie skrzyni biegów malucha oraz nadmierną liczbę przekładni zabierających moc.
- Półosie mostu Poloneza: W konfiguracji z mostem Poloneza, półosie stanowią najsłabsze ogniwo, szczególnie przy większych kołach i obciążeniach.
- Sprzęgło: Oryginalne sprzęgło z Fiata 126p może okazać się niewystarczające przy większych obciążeniach, w porównaniu do mocniejszych jednostek, np. ze Żuka.
- Ekonomiczność: Choć silnik 126p jest mały, w porównaniu do dedykowanych silników diesla w większych ciągnikach, jego ekonomiczność w ciężkich pracach może być wątpliwa, a przy nieoptymalnych rozwiązaniach napędowych zużycie paliwa może być wysokie.
- Hałas i wibracje: Konstrukcje SAM często charakteryzują się podwyższonym poziomem hałasu i wibracji.
Zalety i popularne rozwiązania
- Dostępność i niski koszt: Silnik i podstawowe podzespoły z Fiata 126p są łatwo dostępne i stosunkowo tanie, co obniża koszt budowy traktorka.
- Prosta konstrukcja: Łatwość napraw i modyfikacji silnika 126p jest jego znaczącą zaletą dla domowych konstruktorów.
- Mniejsze gospodarstwa i lekkie prace: Traktorek z silnikiem 126p może być wystarczający do obsługi małych gospodarstw rolnych (ok. 0,5 ha) i wykonywania lżejszych prac, takich jak transport, koszenie czy odśnieżanie.
- Możliwość stosowania alternatywnych paliw: Silniki benzynowe dają możliwość korzystania z alternatywnych paliw.
- Proste połączenie ze skrzynią Żuka: Istnieją sprawdzone metody połączenia silnika 126p ze skrzynią biegów Żuka poprzez dorobienie adaptera i odpowiednie przygotowanie wałków sprzęgłowych.
- Rozwiązania napędowe: Popularne jest stosowanie dodatkowych przekładni, które pozwalają na uzyskanie wolniejszych biegów niezbędnych do pracy z pługiem czy przyczepką, minimalizując jednocześnie obciążenie silnika.
- Napęd hydrauliczny: Coraz częściej stosuje się napęd hydrauliczny z wykorzystaniem silników hydraulicznych, co może poprawić płynność pracy i kontrolę nad momentem obrotowym.
Alternatywne rozwiązania i sugestie
Dla osób poszukujących większej mocy i niezawodności, rozważa się inne jednostki napędowe:
- Silniki diesla: Popularne są silniki 1.6 D z Opla lub VW, 2.3 D z Opla lub Mercedesa, a także diesle z „beczki”. Charakteryzują się one większą mocą, momentem obrotowym i lepszą ekonomicznością w cięższych pracach.
- Silniki benzynowe: Alternatywą mogą być silniki Fiata 900 (łańcuch, małe wymiary, dobra współpraca z gazem) lub silniki 1.4 i 1.6 z Opla i VW.
- Podzespoły z innych pojazdów: Wykorzystanie mostów i skrzyń biegów z pojazdów takich jak Suzuki Samurai, UAZ, czy nawet elementy z Audi 80 czy VW T3, może znacząco zwiększyć wytrzymałość i możliwości traktorka.
- Konstrukcje łamane: Dla poprawy zwrotności, szczególnie na mniejszych areałach, rozważa się budowę traktorków z przegubem.
Przykładowe projekty i zastosowania traktorków SAM z silnikiem 126p
W sieci można znaleźć liczne przykłady budowy traktorków SAM z wykorzystaniem silnika Fiata 126p. Często są to konstrukcje dostosowane do specyficznych potrzeb, np. odśnieżarki wirnikowe, kosiarki rotacyjne czy pojazdy transportowe do lasu.
Traktorek transportowy
Jednym z przykładów jest konstrukcja typu „Żuker” oparta na ramie z Żuka, z silnikiem i skrzynią biegów z Fiata 126p. Taki pojazd, wyposażony w pakę, jest w stanie przewieźć znaczną ilość ładunku, np. drewno z lasu, choć jego moc może być niewystarczająca na stromych podjazdach i przy dużych obciążeniach.
Odśnieżarki i kosiarki
Silnik 126p z powodzeniem wykorzystywany jest do napędu odśnieżarek wirnikowych, gdzie jego moc jest wystarczająca do napędzania wirnika i dmuchawy. Również konstrukcje kosiarek rotacyjnych mogą być napędzane tym silnikiem, często poprzez przekładnie pasowe.
Specyficzne rozwiązania
Pojedyncze ogłoszenia prezentują nietypowe egzemplarze, np. traktorek z silnikiem 126p i skrzynią biegów z Syreny, wzmocnioną dodatkowymi podzespołami, wyposażony w podnośnik TUZ i zaczep transportowy. Takie konstrukcje, mimo pewnych wad (np. wycieki oleju), mogą być atrakcyjnym rozwiązaniem dla małych gospodarstw.
Traktorek SAM 126P #1 [Budowa i krótka historia]
Podsumowanie doświadczeń użytkowników
Dyskusje na forach internetowych pokazują, że budowa traktorka SAM z silnikiem 126p jest możliwa, ale wymaga starannego przemyślenia konstrukcji i świadomości jej ograniczeń. Wielu użytkowników podkreśla, że silnik 126p najlepiej sprawdza się w lżejszych pracach i na niewielkich areałach. Dla cięższych zastosowań zaleca się poszukiwanie mocniejszych jednostek napędowych, często pochodzących z silników diesla lub mocniejszych silników benzynowych.
Kluczowe dla trwałości i funkcjonalności traktorka są odpowiedni dobór i połączenie podzespołów napędowych, takich jak skrzynia biegów, most napędowy i przekładnie. Użytkownicy dzielą się sprawdzonymi rozwiązaniami, wskazując na konieczność wzmocnienia elementów narażonych na największe obciążenia oraz na znaczenie odpowiednich przełożeń dla optymalizacji pracy silnika.