Geneza i początki działalności (1893-1918)
Historia legendarnej polskiej marki rozpoczęła się w 1893 roku w Warszawie. Trzech inżynierów: Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki i Emil Schönfeld, wraz z czterema przedsiębiorcami: Stanisławem Rostkowskim, Aleksandrem Radzikowskim, Karolem Strassburgerem i Ludwikiem Fijałkowskim, założyło „Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur”. Fundusze na ten cel pochodziły między innymi z posagu siedmiu córek założycieli, co pierwotnie znalazło odzwierciedlenie w znaku firmowym „P7P” (Posag 7 Panien).
W 1902 roku podjęto decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu asortymentu o silniki spalinowe. Akcjonariusze, zafascynowani powieścią Henryka Sienkiewicza, postanowili przyjąć nazwę Ursus - na cześć silnego i potężnego bohatera „Quo Vadis”. W 1913 roku fabryka stała się głównym producentem silników w Królestwie Polskim i wyłącznym dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do wybuchu I wojny światowej wyprodukowano 6000 silników różnych typów, w tym popularne lokomobile dla rolnictwa.
Rozwój produkcji ciągników w okresie międzywojennym
W latach 1916-1918 pod kierownictwem prof. Kazimierza Taylora podjęto próbę budowy pierwszego polskiego ciągnika, kończąc prace wykonaniem prototypu. W 1922 roku z taśm zjechały pierwsze seryjne ciągniki rolnicze zwane ciągówkami. Ich konstrukcja była wzorowana na amerykańskim ciągniku „Titan”. Do 1927 roku wyprodukowano 100 sztuk tych maszyn.
W latach 1923-1927 w Czechowicach (obecnie dzielnica Ursus) powstała nowa Fabryka Samochodów. W okresie tym firma skupiła się na produkcji ciężarówek i autobusów na licencji włoskiej firmy SPA. W 1930 roku spółka została upaństwowiona i włączona do Państwowych Zakładów Inżynierii (PZInż), realizując szerokie zamówienia dla wojska i rynku cywilnego.
Okres powojenny i "Złota Era" (1945-1970)
Po zniszczeniach wojennych, w 1946 roku władze zdecydowały o wznowieniu produkcji ciągników. Zespół pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracował model Ursus C-45 (wzorowany na Lanz Bulldog). Był to ciągnik z silnikiem jednocylindrowym o mocy 45 KM. Pierwszy egzemplarz zaprezentowano w 1947 roku podczas defilady pierwszomajowej.
Legendarna seria ciągników lekkich
W 1960 roku do produkcji wszedł przełomowy Ursus C-325 - uniwersalny ciągnik z silnikiem wysokoprężnym o mocy 25 KM. Sukces tej konstrukcji dał początek całej rodzinie maszyn, które produkowano przez kolejne 34 lata:
- C-328 (od 1963 r.)
- C-330 (od 1967 r.) - popularna „trzydziestka”
- C-335 (wersja eksportowa)
Współpraca z Zetor i Massey Ferguson
W 1965 roku dzięki umowie z Czechosłowacją uruchomiono produkcję modelu Ursus C-4011 (bazującego na Zetorze 4011), który z czasem ewoluował w popularne „sześćdziesiątki” (C-355 i C-360). W 1969 roku rozpoczęto produkcję ciągników ciężkich z rodziny C-385.
W 1974 roku podpisano kluczową umowę licencyjną z firmą Massey Ferguson, co zaowocowało modernizacją zakładów i wdrożeniem do produkcji ciągników serii MF (m.in. MF-235 i MF-255). Inwestycja ta, choć technologicznie nowoczesna, stała się w późniejszym czasie przyczyną poważnych problemów finansowych przedsiębiorstwa.
Transformacja i współczesność
Lata 90. i początek XXI wieku to czas głębokiej restrukturyzacji. W 2011 roku marka Ursus przeszła pod skrzydła spółki POL-MOT Warfama, przenosząc produkcję do Lublina. Po latach kryzysu i postępowania upadłościowego, marka ponownie próbuje wrócić na rynek. Obecnie firma planuje wdrożenie nowej gamy ciągników o mocy od 60 do 150 KM, dostosowanych do wymogów współczesnego rolnictwa precyzyjnego.
| Model | Lata produkcji | Moc (KM) |
|---|---|---|
| C-45 | 1947-1959 | 45 |
| C-325 | 1960-1963 | 25 |
| C-360 | 1976-1994 | 52 |
| 1614 | 1984-2009 | 155 |