Agresywne zachowania ryb w akwarium mogą być niepokojące dla akwarystów i szkodliwe dla mieszkańców zbiornika. Dwa gatunki, które często wykazują agresję, to bojownik wspaniały (Betta splendens) oraz glonojad syjamski (Crossocheilus oblongus), potocznie nazywany "kosiarką" lub "fałszywą kosiarką". Zrozumienie przyczyn ich zachowania jest kluczowe dla zapewnienia harmonii w akwarium.
Agresja u "Kosiarek" (Glonojadów Syjamskich)
Wielu akwarystów zastanawia się: "Dlaczego moja kosiarka jest agresywna, rzuca się na wszystkie rybki, które koło niej przepływają?". Odpowiedź często leży w błędnej identyfikacji lub nieodpowiednich warunkach hodowlanych.
Identyfikacja: Prawdziwa Kosiarka a Glonojad Syjamski
Często bywa, że akwarysta nie posiada prawdziwej kosiarki (która jest generalnie spokojniejsza), ale rybę do niej podobną, określaną jako fałszywa kosiarka lub glonojad syjamski. Glonojady syjamskie bywają agresywne.
- Młody glonojad syjamski wygląda podobnie jak kosiarka, choć średnio zaawansowany akwarysta odróżni je bez problemu. Laik może mieć z tym problem.
- Młode osobniki mają oliwkowo-brunatne ciało. Z wiekiem wybarwiają się nawet na cytrynowożółty kolor, zazwyczaj jednak jest to blada, brązowa barwa.
- Kosiarki mają charakterystyczny pasek na płetwie, co jest jedną z cech odróżniających je od glonojadów syjamskich.
Przyczyny Agresji u Glonojadów Syjamskich
Agresja u glonojadów syjamskich często nasila się wraz z wiekiem i rozmiarem ryby. Osobnik starszy jest tym bardziej agresywny. Glonojad taki może dorosnąć nawet do 20 cm, a im jest większy, tym bardziej agresywny. Gdy ryba ma około 7 cm, zaczyna robić się już agresywna dla innych gatunków. 20 cm okazy można porównać z pielęgnicą pawiooką. Jest to stosunkowo logiczne i normalne zachowanie - silniejszy osobnik przetrwa, inne zginą, dając tym samym miejsce temu silniejszemu.
Przykładem takiego zachowania jest sytuacja, w której 13-centymetrowy glonojad syjamski w akwarium był prawdziwym terrorystą. Jego agresywność nie przejawiała się tym, że ganiał inne ryby przez całe akwarium czy szukał zaczepki. On po prostu sobie żył, pływał jak wszystkie inne ryby, tylko czasem, jak mu coś nie podpasowało, potrafił tak mocno uderzyć impetem ciała w inną rybę, że po prostu nadawała się już tylko do spuszczenia w toalecie. W tym akwarium rządził, nawet pielęgnice zebry mu nie podskoczyły. Kiedy zebry miały tarło, glonojad cały czas był skazany na pływanie po ich terytoriach, więc atakowały go. Glonojad jednak zamiast uciekać, przysysał się do ciała zebry i po prostu z nią walczył (na szczęście bezkrwawo). Takie walki zdarzały się często i zawsze to zebra musiała odpuścić, bo inaczej pewnie by ją zabił.
Warunki Akwariowe a Agresja
Kosiarki to ryby stadne, duże i przede wszystkim dynamiczne. Potrzebują miejsca, żeby się wyszaleć. Jeśli nie mogą, próbują dominować nad obsadą, z którą żyją, żeby móc żyć lepiej - stąd przejaw agresji. Przykładowo, w akwarium 80 l, kosiarka trzymana z labeo, kiryśnikiem, neonami, kiryskami i parką pielęgniczek kakadu, może wykazywać agresję z powodu braku miejsca i niewłaściwej obsady. Nieodpowiednia obsada, czyli miks ryb, które pasują wielkością, a nie ilością, lub ryb, które pasują ilością, ale wielkością nie pasują, prowadzi do tego, że ryby w zbiorniku będą zdychać śmiercią naturalną poprzez odniesione rany przez inne ryby.
Poradnik pielęgnacji glonojada syjamskiego: wszystko, co musisz wiedzieć!
Agresja u Bojowników (Betta splendens)
Bojownik wspaniały, znany również jako bojownik syjamski (Betta splendens), to bardzo popularna, słodkowodna ryba akwariowa pochodząca z Azji, z rodziny Guramiowatych. Charakteryzują ją piękne, duże płetwy, różnorodne ubarwienie oraz przede wszystkim wojownicze usposobienie. W naturalnym środowisku gatunek ten jest narażony na wyginięcie.
Charakterystyka i Usposobienie Bojownika Wspaniałego
Bojowniki osiągają długość do 6-7 cm. Ciało mają wydłużone, płetwę grzbietową długą i wysoką, zajmującą prawie połowę powierzchni grzbietu. Płetwy piersiowe i brzuszne są wąskie i wydłużone, a płetwa ogonowa ma kształt wachlarzowy, zaokrąglony. Pysk bojownika jest skierowany ku górze. Posiadają mocną i uzębioną szczękę, a także dodatkowy narząd oddechowy - tzw. labirynt, dzięki któremu mogą oddychać powietrzem atmosferycznym, pobieranym znad tafli wody. Samce bojownika można rozpoznać po jaskrawszym ubarwieniu i większych, bardziej wydłużonych płetwach.
W naturze bojowniki prowadzą samotniczy tryb życia, w pary łączą się tylko na czas rozmnażania. Dorosłe samce rzadko stykają się ze sobą, a jeżeli już, to w celu walki o swój harem samic.
Rodzaje Agresji u Bojowników
Wbrew często spotykanej opinii, że bojowniki wspaniałe są waleczne i agresywne wobec wszystkich, bojownik jest rybą agresywną głównie wobec własnego gatunku. Bojowniki bardzo rzadko bywają agresywne wobec innych gatunków ryb, ale zdecydowanie są agresywne wobec samców swojego gatunku. Nie są natomiast agresywne wobec samic, choć ich zachowanie godowe może być bardzo gwałtowne.
- Agresja wobec samców: Jest to najsilniejsza forma agresji. Samce potrafią walczyć ze sobą aż do śmierci jednego z nich. Nawet w dużym zbiorniku (np. 200 L) obserwowano walki między samicami, które łapały się za pyski i szamotały.
- Agresja wobec samic: "Agresja" wobec samic to w rzeczywistości wypaczone, widoczne tylko w akwarium zachowanie godowe. W naturze samice mają mnóstwo miejsca i kryjówek, co pozwala im opanować gwałtowne zwyczaje godowe samców. W akwarium, gdzie kryjówek i miejsca jest mało, samiec może samicę po prostu zamęczyć. Dlatego po tarle samica jest przeganiana przez samca i dla jej bezpieczeństwa należy ją odseparować do innego zbiornika.
- Agresja wobec innych gatunków: Bojowniki generalnie źle reagują na rybki bardzo kolorowe o podobnych rozmiarach albo takie, które uzna za łatwy łup. Przykładem jest bojownik, który wykończył dwie samice mieczyka koi, ponieważ mieczyki mogły mu się skojarzyć z łatwym łupem. Zdarza się też, że bojowniki zjadają neony, a w skrajnych przypadkach jeden samiec i dwie samice potrafiły zjeść 11 neonów w tydzień.
Czynniki Wpływające na Agresję i Środowisko Akwariowe
Kluczowe czynniki wpływające na poziom agresji bojownika to:
- Litraż akwarium: Rozsądnym minimum dla jednej ryby będzie około 20-litrowe akwarium. Dla haremu samic zalecane jest minimum 54 l. W 45-litrowym akwarium próba trzymania bojownika z neonami i innymi rybami często prowadzi do problemów. Bojowniki w haremach zazwyczaj do 60 l trzyma się same lub z jakimiś mniejszymi kiryskami czy otoskami.
- Roślinność i kryjówki: Rośliny, korzenie itp. są niezbędne. Niezależnie od tego, czy to sam harem, czy w towarzystwie, roślin musi być jak najwięcej. Przełamanie linii widoku w akwarium jest kluczowe do wyznaczenia rewirów i zapewnienia poczucia prywatności. Dzięki temu rybki mają gdzie się chować. Mimo że bojownik może się "burzyć" na początku po wpuszczeniu nowej obsady, po jakimś czasie może stracić zainteresowanie, jeśli zbiornik jest odpowiednio zarośnięty.
- Dobór współmieszkańców: Bojowników syjamskich nie wolno trzymać w towarzystwie blisko spokrewnionych ryb. Nie są zalecane do akwarium towarzyskiego. Z większymi i aktywniejszymi gatunkami przegrają rywalizację podczas podawania pokarmu. Najlepiej sprawdzą się niewielkie ryby kiryskowate i zbrojnikowate. Bojowniki nie lubią pływać z większymi od siebie rybami.
- Trzymanie haremów: W akwarium najlepiej trzymać bojowniki pojedynczo. Jeśli jednak zechcemy umieścić kilka sztuk tego gatunku w naprawdę dużym zbiorniku, najodpowiedniejszy będzie harem samiczek. Należy starać się, aby liczba ryb była nieparzysta i najlepiej większa od 3. Pomoże to w ustanowieniu pewnego rodzaju matriarchatu i zniweluje efekt znęcania się grupy nad jednym, najsłabszym osobnikiem. Pod żadnym pozorem nie próbujmy trzymać razem kilku samców, gdyż mimo iż jest to możliwe w dużym i mocno zarośniętym akwarium, to tylko nielicznym uda się ta sztuka.
Bojownik a Krewetki
Bojowniki z natury są rybami drapieżnymi, dlatego umieszczanie razem z nim krewetek nie jest dobrym pomysłem. Chociaż zdarzają się bojowniki o charakterze łagodnym w stosunku do krewetek, ryzyko jest duże. Większym krewetkom, np. Amano, nie powinien wyrządzić krzywdy, ale jego próby ataku mogą je stresować i sprowokować do ucieczek ze zbiornika. Małe krewetki karłowate, np. Red Cherry, są jego przysmakiem i łatwym celem ze względu na ich jaskrawy kolor. Większą szansę na przetrwanie mają krewetki kamuflujące się na tle roślinności, np. Babaulti.
Ogólne Zasady Akwarystyki i Współżycia Ryb
Podstawowa zasada akwarystyki jest taka, że akwarium to nie jest tylko ozdoba - w akwarium jest życie. Wiele jeszcze przed akwarystami, którzy nic nie przeczytali na temat posiadanych ryb. Takich czeka albo wielkie rozczarowanie ze strony baniaka, albo bardzo dużo lektury.
- Wybór obsady: Ważne jest, aby dokładnie sprawdzić, które ryby będą większe od bojowników i zastanowić się nad przebudową obsady. Brzanki to ryby dynamiczne, stadne; nie należy ich trzymać w małym stadku albo w parach, ponieważ ich instynkty mogą przerodzić się w dominowanie nad zbiornikiem.
- Obserwacja: Nawet teoretycznie łagodne gatunki, jak gurami mozaikowy, w połączeniu z bojownikiem wymagają obserwacji. Czasem agresorami mogą okazać się niepozorne ryby, np. bocje siatkowane, które po cichutku podpływają do innych ryb i "dziabają", będąc w ciągu dnia miłymi i spokojnymi rybkami.
- Warunki środowiskowe: Bojowniki wymagają wody o temperaturze ok. 24-30°C. W niższych temperaturach mogą być mniej ruchliwe i bardziej podatne na choroby. Mimo że są wytrzymałym gatunkiem i znoszą większe stężenia azotanów od pozostałych ryb, akwarium warto wyposażyć w niewielki filtr, który utrzyma bezpieczne dla zdrowia parametry wody. Pamiętać należy także o w miarę regularnych podmianach wody na świeżą (około 30%). W otwartym akwarium ryba może przeziębić swój narząd oddechowy labirynt, co prowadzi do zaburzenia funkcjonowania pęcherza pławnego.
Zrozumienie specyfiki każdego gatunku i zapewnienie mu odpowiednich warunków jest kluczem do stworzenia zdrowego i harmonijnego środowiska w akwarium.