Fordson – Rewolucja w Rolnictwie i Ciągniki z Żelaznymi Kołami

Henry Ford, wizjoner przemysłu, nie postrzegał potężnych maszyn konkurencji jako rywali dla swojego ciągnika, ale uważał, że to konie są jego główną konkurencją. Wprowadzając nowy produkt, Ford dążył do stworzenia możliwie najlepszego ciągnika za przystępną cenę, podobnie jak w przypadku słynnego Modelu T. Jego planem było zrewolucjonizowanie rolnictwa poprzez dostarczenie farmerom niezawodnej i ekonomicznej maszyny.

Narodziny Fordsona: Innowacja i Dostępność

W drugiej dekadzie XX wieku, gdy produkcja samochodów Forda kwitła, a Model T schodził z taśm montażowych co 10 sekund, Henry Ford postanowił wprowadzić podobny produkt dla rolników. Akcjonariusze Ford Motor Company nie byli jednak zainteresowani produkcją pojazdów rolniczych, dlatego Ford założył niezależną spółkę - Ford & Son, a ciągniki nazwano po prostu Fordson.

Prototyp „X” i Masowa Produkcja

W 1915 roku Henry Ford zainwestował ponad pół miliona dolarów z prywatnych środków w przedsiębiorstwo „Henry Ford i Syn”. Na wiosnę 1916 roku przedstawiono prototyp „X”, w którym najważniejszą innowacją było połączenie bloków silnika, skrzyni biegów i tylnej osi w jeden skręcany śrubami moduł. Fordson F był pierwszym masowo produkowanym ciągnikiem bez ramy nośnej. Była to pierwsza konstrukcja masowo produkowanego ciągnika, która nie była oparta na ramie.

Charakterystyka techniczna wczesnych Fordsonów

• Prototypowy ciągnik napędzany był wolnoobrotowym benzynowym silnikiem „Herkules” o mocy około 20 KM.
• Seryjny Fordson F ważył około 1350 kg i dysponował 4-suwowym silnikiem o mocy 20 KM zasilanym benzyną lub naftą.
• Prędkość jazdy Fordsona zawierała się w przedziale od 3.6 km/h do 10 km/h.
• Maksymalne zużycie paliwa podczas najcięższych prac wynosiło nie więcej niż 7 galonów amerykańskich (około 27 litrów nafty).
• Napęd przenoszono za pomocą wielopłytkowego sprzęgła i trzystopniowej, niesynchronizowanej skrzyni biegów na tylne koła, za pośrednictwem ślimakowej przekładni końcowej. Ta ostatnia, dzięki zjawisku samohamowności, powodowała wytracanie prędkości, choć wiązało się to z jej nagrzewaniem.
• Nie licząc wersji komunalnych, stalowe koła oferowane były bardzo długo, bo aż przez 18 lat produkcji do 1935 roku. Dopiero wtedy Ford zdecydował się o poszerzenie oferty o ogumienie pneumatyczne.
• Fordson nie posiadał akumulatora. Metalowe koła, rozruch korbą i brak instalacji elektrycznej były standardem.

Koszty Produkcji i Strategia Cenowa

Henry Ford, będąc nie tylko konstruktorem, ale i sprawnym biznesmenem, dążył do bycia bardziej konkurencyjnym od innych marek. Przeciętny ciągnik lekki w drugiej dekadzie XX wieku kosztował między 950 a 1150 dolarów. Ford wpadł na pomysł rezygnacji z grubej ramy, a zamiast niej wykonania dwóch solidnych odlewów, połączonych śrubowo. Zrezygnował również z elektryki i błotników, aby obniżyć koszty.

Początkowa cena Fordsona F w USA wynosiła 750 dolarów, co było najniższą wartością na rynku w tej klasie ciągników. Cena była stopniowo obniżana, a w 1923 roku spadła do 395 dolarów. To udało się uzyskać m.in. przez wprowadzenie produkcji taśmowej i maksymalne upraszczanie konstrukcji. Mimo niskiej ceny, ciągnik zasłynął ze swojej niezawodności.

Sukces Rynkowy i Rozwój Fordsona

W chwili wejścia do sprzedaży w 1917 roku, pod logo nowej spółki Ford & Son, ciągnik kosztował równowartość dzisiejszych 55 tys. zł. Nowy ciągnik, sprzedawany i serwisowany w licznych punktach dystrybucji Forda, bardzo szybko zyskiwał popularność. Już w pierwszych latach Fordson zdominował rynek ciągników - trzy czwarte wszystkich pracujących na roli ciągników stanowiły Fordsony.

Międzynarodowy Rozmach

• W 1916 roku, na prośbę rządu Wielkiej Brytanii, wysłano dwa egzemplarze Fordsona celem sprawdzenia ich przydatności do kampanii ornej. Testy nadzorowało 5 niezależnych ekspertów. Ciągniki Forda zostały ocenione bardzo wysoko, zwłaszcza korzystnie wypadał stosunek mocy do wagi oraz siła uciągu.
• Niska cena, jaką zaoferował Ford, zaowocowała zamówieniem brytyjskiego rządu na 6000 sztuk. Te pierwsze „kontraktowe” traktory nazywane były „MOM - Tractors”.
• Do końca 1918 roku wyprodukowano 34 167 traktorów, a już rok później przekroczono 100 tysięcy. Rosnąca produkcja wymusiła budowę nowych zakładów przy Rouge River.
• Zakłady Forda zyskały również dzięki zamówieniom płynącym z nowych władz Rosji Radzieckiej. Masowa produkcja ciągników w Rosji rozpoczęła się w 1924 roku od licencjonowanej produkcji maszyn Fordson-Putilovets.
• W 1919 uruchomiono dodatkową wytwórnię w Irlandii w mieście Cork. Do 1932 roku powstało tam 30 tysięcy egzemplarzy.
• W 1928 roku całkowicie przeniesiono produkcję do Europy. W 1933 roku fabryka Fordsona została przeniesiona do Dagenham w Anglii.

Wady i Zmiany w Konstrukcji

Mimo sukcesu, wczesne Fordsony miały pewne wady. Często podkreślaną wadą wczesnych Fordsonów - na kołach stalowych - była bardzo słaba trakcja, zwłaszcza na podmokłych i miękkich gruntach, ponieważ maszyna ważyła niespełna 1000 kg. Poważnym problemem było też częste zjawisko obracania ciągnikiem wokół tylnej osi, gdy pług lub zbyt ciężka przyczepa unieruchamiały maszynę.

Po 1929 roku wprowadzono poważniejszą modernizację ciągnika. Zaniechano montowania prądnicy zintegrowanej z kołem zamachowym na rzecz zewnętrznego dynama Coil-Box. Najważniejsze zmiany zaszły w samym silniku: powiększono średnicę cylindrów, zmieniono kształt głowicy, a dzięki podgrzewaczowi paliwa możliwa była praca silnika na różnych rodzajach zasilania. Wzrosły również górne obroty silnika z 1000 na 1100.

Fordson N: Ewolucja i Nowoczesne Rozwiązania

Pod koniec lat 20. było oczywiste, że archaiczny Fordson nie będzie miał szans z nowymi maszynami konkurencji. Mimo iż Henry Ford zlecił rozpoczęcie prac nad następcą znacznie wcześniej, to dopiero w 1938 roku światło dzienne ujrzał model N.

Innowacje w Modelu N

Fordson N był nie mniej ważny od swojego „ojca”, bowiem po raz pierwszy w jednym prostym ciągniku pojawił się:

• Zaczep Fergusona (znany dziś jako Trzypunktowy Układ Zawieszenia).
• Wałek odbioru mocy (znany z maszyn IHC i Case).
• Układ hydrauliczny z rozdzielaczem posiadającym sekcję pływającą oraz kontrolę docisku narzędzia do gruntu.
• Elektryczny rozrusznik.

W 1928 roku rozpoczęto produkcję ulepszonego modelu Fordson N w Irlandii. Moc czterocylindrowego silnika wzrosła dzięki większej średnicy cylindrów do 29 koni mechanicznych w wersji benzynowej i 23,3 koni mechanicznych przy zasilaniu benzolem. Układ chłodzenia wyposażono teraz w pompę wodną. Skrzynia biegów miała 3+1 przełożeń. W 1933 roku produkcję przeniesiono do Dagenham w Anglii. Jednocześnie przeprojektowano kształt chłodnicy i bocznych osłon oraz zmieniono kolor na ciemniejszy niebieski. W 1937 roku kolor Fordsona zmienił się na pomarańczowy, a w czasie wojny był zielony.

Dane Techniczne Fordsona N (1933-1945)

Poniższa tabela przedstawia dane techniczne Fordsona N zebrane głównie z broszur z 1938 roku. W niektórych przypadkach źródła zawierają sprzeczne informacje, szczególnie w danych dotyczących prędkości.

Fordson podczas II Wojny Światowej

Wybuch wojny przedłużył życie Fordsona. Zakłady otrzymały duże zamówienia rządowe na dostawy ciągników dla wojska. Od tej pory traktory były malowane na ciemnozielony kolor. W latach 1939-1945 wyprodukowano 100 tysięcy traktorów typu N, co stanowiło 95% wszystkich ciągników wyprodukowanych w tym czasie w Wielkiej Brytanii.

Wpływ Fordsona na Rolnictwo i Dostępność Osprzętu

Mimo swoich wad, Fordson w znacznym stopniu ułatwił pracę rolników, umożliwiając nieprzerwaną pracę, nawet przez cały dzień, co w przypadku koni było niemożliwe. Fordsonem można było pracować na zmianę. Sukces Fordsona opierał się również na ogromnym rynku osprzętu i upraw jakie oferowały różne firmy. Na przykład, za 25$ (~1400 zł) można było dostać specjalną przystawkę, która umożliwiała pracę ze wszystkimi konnymi narzędziami. Fordsona można było zamienić w równiarkę do budowy dróg, mały kombajn zbożowy (dzięki Gleaner Manufacturing Company) czy samobieżną glebogryzarkę (dzięki Moline Implement Company). Pojawiły się nawet ładowacze czołowe, oczywiście linowe, nie hydrauliczne. Fordsony pływały, ślizgały się po śniegu i lodzie, jeździły po torach, pracowały pod ziemią, w ziemi i na lotniskach.

Dziedzictwo Fordsona i Ciągniki Kirovets

Historia produkcji rosyjskich ciągników Kirovets sięga 1789 roku, kiedy to powstała fabryka w Sankt Petersburgu. Masowa produkcja ciągników rozpoczęła się w 1924 roku od licencjonowanej produkcji maszyn Fordson-Putilovets, opartych na ciągniku Fordson. Większy model, Universal, oparty na amerykańskiej maszynie Farmall, został wprowadzony w 1932 roku i był produkowany do 1940 roku.

Kirovets K-700 i Jego Następcy

Pierwszym dużym traktorem kołowym Kirovets był K-700, zainspirowany dużymi konstrukcjami przegubowymi opracowanymi w USA przez Elmera Wagnera w latach 50. XX wieku. Prototypowa partia była gotowa do lipca 1962 roku, a po szczegółowej analizie K-700 rozpoczął masową produkcję we wrześniu 1964 roku. Siła uciągu tej maszyny wynosiła 50 kN. Był to ciągnik przegubowy z napędem na cztery koła i z możliwością odłączenia napędu na tylną oś, napędzany 8-cylindrowym silnikiem o mocy 215 KM.

K-700 został zastąpiony przez K-700A i K-701 w 1975 roku. K-701 był wyposażony w 12-cylindrowy silnik o mocy 300 KM. Jedynym minusem, na jaki skarżyli się traktorzyści, był hałas i drgania podczas pracy. W 1985 roku pojawił się kolejny mocniejszy model K-701M wyposażony w silnik o mocy 350 KM. Nawet po czterdziestu latach wiele tysięcy tych wytrzymałych maszyn nadal działa na całym świecie.

Kirovets K-744 i Współczesność

Wraz z końcem ZSRR w grudniu 1991 roku fabryka po prawie 75 latach ponownie stała się prywatną firmą. Pełne przeprojektowanie maszyny nastąpiło po prywatyzacji. Nowy traktor, K-744, wszedł do masowej produkcji w 2002 roku. Model ten był ciągle ulepszany, a najnowszą wersją jest K-744R, występujący w 7 konfiguracjach z silnikami o mocy od 300 KM do 428 KM (YaMZ, TMZ lub Mercedes-Benz). Warto zaznaczyć, że konstrukcja niewiele została zmieniona względem historycznego modelu K-700. Jak podkreśla producent, ciągniki są niedrogie w eksploatacji i utrzymaniu, a większość operacji serwisowych może być wykonywana przez właściciela.

tags: #fordson #ciagnik #zelazne #kola #nowy