Prawidłowe smarowanie sprężarki klimatyzacji jest kluczowe dla jej długotrwałej i efektywnej pracy. Ilość i rodzaj oleju w układzie klimatyzacji ma bezpośredni wpływ na wydajność całego systemu. Niniejszy poradnik przedstawia zasady i procedury dotyczące właściwego poziomu oleju w sprężarkach klimatyzacji, ze szczególnym uwzględnieniem pojazdów takich jak JCB Fastrac, choć omawiane zasady mają zastosowanie ogólne.
Rola oleju w układzie klimatyzacji
Głównym zadaniem oleju w układzie klimatyzacji jest smarowanie wszystkich mechanicznie pracujących części wewnątrz kompresora, a także odbieranie nadmiaru ciepła od najbardziej obciążonych termicznie elementów. Gdyby nie sprężarka, obecność oleju w układzie klimatyzacji byłaby zbędna. Oleje do klimatyzacji posiadają specjalne właściwości chemiczne, które pozwalają na ich mieszanie się z czynnikiem chłodniczym i bezproblemową cyrkulację wewnątrz całego układu.
W kompresorze znajduje się zazwyczaj około 50% całkowitej ilości oleju do kompresora, a jego pozostała część jest rozprowadzona po innych elementach układu, takich jak skraplacz, osuszacz, parownik i przewody. Pamiętajmy, że zależnie od typu oraz od prędkości obrotów koła pasowego, kompresor oddaje większą lub mniejszą część oleju do układu podczas pracy.
Procedury wymiany i płukania układu
Po uszkodzeniu kompresora klimatyzacji należy zawsze przepłukać obieg czynnika chłodniczego. Tylko w ten sposób można zapobiec szkodom następczo spowodowanym np. przez ciała obce (opiłki, resztki uszczelek). Płukanie całkowicie usuwa stary olej z kompresora i z całego układu. Z rezygnacji z płukania układu podczas wymiany kompresora klimatyzacji można skorzystać tylko w wyjątkowych sytuacjach, na przykład w przypadku usterki elektrycznej sprężarki, która nie spowodowała zanieczyszczenia mechanicznego. W przeciwnym razie, jeśli chcemy wykonać pracę solidnie, konieczne jest płukanie układu.
Określanie prawidłowej ilości oleju przy wymianie sprężarki
Określenie ilości uzupełnianego oleju jest jednym z najbardziej krytycznych kroków podczas serwisu klimatyzacji. Ilość oleju, jaką należy podać do sprężarki, jest uzależniona od danego modelu i jest określana przez producenta. Nie ma tu jednej stałej wartości, odpowiedzi należy szukać w katalogach i programach serwisowych.
Zasada bilansowania oleju
Podczas wymiany sprężarki klimatyzacji, podstawową zasadą jest zmierzenie ilości oleju, która została spuszczona z uszkodzonej sprężarki. Procedura wygląda następująco:
- Przed przystąpieniem do naprawy, regeneracji lub wymiany sprężarki, zlać z niej olej do czystego pojemnika. Idealnie, jeśli można odlać olej z komory korbowej.
- Ocenić stan jakościowy oleju: jego barwę, klarowność i obecność cząstek stałych.
- Zmierz ilość spuszczonego oleju za pomocą miarki lub wagi.
- Jeśli w starym kompresorze znajduje się ponad 50% całkowitej ilości oleju zawartego w systemie, należy przyjąć, że układ jest przepełniony. W takim przypadku konieczne jest przepłukanie obiegu czynnika chłodniczego w celu usunięcia nadmiaru oleju.
- Jeśli w kompresorze znajduje się mniej niż 30% całkowitej ilości oleju, prawdopodobnie występuje nieszczelność w układzie.
- Po dokonaniu naprawy sprężarki, bądź też przystępując do montażu nowej, należy uzupełnić olej w nowej sprężarce w ilości odpowiadającej sumie ilości oleju uzyskanego ze sprężarki po jej demontażu.
Częstym błędem jest ponowne podawanie ilości oleju zalecanej przez producenta (np. 80 ml), gdyż jest to objętość właściwa dla pustego układu. W sytuacji, kiedy nie płuczemy systemu klimatyzacji, duża część oleju pozostaje wewnątrz przewodów i pozostałych podzespołów. Podanie kolejnej pełnej wartości spowodowałoby nadwyżkę i problemy z funkcjonowaniem klimatyzacji.
Specyfika sprężarek fabrycznie napełnionych
Wszystkie kompresory klimatyzacji MAHLE (i wielu innych producentów) są fabrycznie napełniane odpowiednią ilością oleju. Aby zapobiec przepełnieniu układu, należy najpierw spuścić olej z nowego kompresora do czystego naczynia, a następnie postępować zgodnie z zasadą bilansowania, czyli dolać do niego tyle samo świeżego oleju, ile odzyskaliśmy ze starego kompresora.
Uzupełnianie oleju w przypadku ubytku czynnika chłodniczego
Analogiczna zasada obowiązuje przy podawaniu oleju podczas napełniania klimatyzacji. Zaleca się uzupełnienie ilości, którą odciągnęła maszyna serwisowa, plus dodatkowe 10%. Należy jednak pamiętać, że jeśli w układzie był znaczący ubytek czynnika, to standardowe 10% może być ilością niewystarczającą, ponieważ wraz z czynnikiem układ traci olej. Podczas odsysania czynnika chłodniczego część oleju zostaje porwana razem z czynnikiem. Z praktyki obserwuje się, że są to wartości od 5 do 35 g, dlatego należy zapisywać, ile oleju ściągnęliśmy, i dodawać taką samą ilość podczas napełniania.
Dodatkowe uzupełnianie oleju w elementach układu
W przypadku wymiany poszczególnych komponentów układu klimatyzacji (np. skraplacz, osuszacz, parownik), należy również wprowadzić do układu olej, który został z niego usunięty wraz z wymienionymi częściami. Standardowe ilości to:
- Skraplacz: ok. 20 g
- Osuszacz: ok. 15 g
- Parownik: ok. 20 g
- Jeden przewód: ok. 5 g
Wartości te dotyczą układów płukanych i całkowicie opróżnionych. W przypadku braku płukania układu należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ w istniejących komponentach wciąż znajduje się olej.
Rodzaj i lepkość oleju
Bardzo istotne jest, aby podać olej właściwego typu i gęstości (lepkości). Istotna dla prawidłowego funkcjonowania sprężarki jest zarówno prawidłowa ilość oleju, jak i jego lepkość. Należy stosować olej o lepkości zalecanej przez producenta sprężarki i całego układu klimatyzacji.
Montaż i przygotowanie nowej sprężarki do pracy
Podczas montażu nowej sprężarki klimatyzacji należy upewnić się, że została ona napełniona odpowiedniego rodzaju olejem w ilości i o lepkości zalecanej przez jej producenta. Olej wlewamy do kompresora poprzez korek zalewowy (najczęściej znajdujący się w przedniej części korpusu) lub, w przypadku braku korka, dozujemy portem ssania (port o większej średnicy, najczęściej oznaczony na korpusie literą „S”).
Rozprowadzanie oleju w sprężarce
Samo podanie oleju do sprężarki nie kończy jeszcze procedury jej prawidłowego przygotowania do pracy w systemie klimatyzacji. W wielu przypadkach kompresor zalany olejem i podłączony do układu w bardzo krótkim czasie ulega trwałemu uszkodzeniu. Przyczyną takiej sytuacji jest złe rozprowadzenie oleju po wszystkich ruchomych częściach, takich jak tłoki czy krzywka.
- W większości sprężarek ze sprzęgłem elektromagnetycznym wystarczającą czynnością jest kilkunastokrotne obrócenie tarczą sprzęgłową, pozwalające na dobre rozprowadzenie substancji smarującej wewnątrz kompresora.
- Sprężarki nowego typu - sterowane zaworem elektromagnetycznym i pracujące na sprzęgle sztywnym (np. kompresory Denso 5SE12C / 5SE09C) - wymagają znacznie bardziej skomplikowanej procedury. Aby olej dostał się poprzez tłoki do komory korbowej, należy podawać go kilkakrotnie w mniejszych ilościach, nie zapominając o obracaniu kołem pasowym, a dodatkowo zaleca się także pozostawienie sprężarki na 20-30 minut obróconej sprzęgłem do dołu.
Dobrą praktyką serwisową jest, aby po napełnieniu olejem sprężarki przed montażem obrócić sprzęgło co najmniej o cztery obroty. Obracanie sprzęgła wpływa na cyrkulację oleju w sprężarce, co zmniejsza ryzyko jej uszkodzenia z powodu suchych łożysk, a także zmniejsza początkowy moment obrotowy przy pierwszym uruchomieniu.
Specjalne zalecenia dla sprężarek DENSO
Skomplikowany proces zalewania olejem to nie wszystko. Producenci samochodów, którzy stosują najnowsze sprężarki DENSO, zalecają ich montaż na suchy układ. Oznacza to, że odchodzimy od zasady rozdzielenia oleju na sprężarkę i układ, podając olej jedynie do kompresora i koniecznie w dedykowanej ilości. Zalecenia takie wynikają z dużej czułości zaworów sterujących montowanych w kompresorach. Specyficzna budowa układu korbowo-tłokowego zapewnia wypchnięcie ponad połowy objętości oleju z kompresora do układu i jego rozprowadzenie w całym systemie.
Skutki niedoboru i nadmiaru oleju
Sprężarki, zwłaszcza te sterowane elektrozaworem (np. Denso), są szczególnie wrażliwe na niedobór i nadmiar oleju:
- Niedobór oleju prowadzi do zniszczenia teflonowej powierzchni tłoków oraz łożyska ślizgowego krzywki wału korbowego.
- Nadmiar oleju może prowadzić do blokowania iglicy elektrozaworu sterującego sprężarki, co objawia się brakiem ciśnienia wychylającego krzywkę wału korbowego, a co za tym idzie, brakiem tłoczenia. W rezultacie teoretycznie sprawny układ nie pracuje. Nawet 20-30 ml nadwyżki oleju może doprowadzić do całkowitej blokady iglicy elektrozaworu i wstrzymania pracy sprężarki. Ogólnie rzecz biorąc, pewien niewielki nadmiar oleju nie spowoduje natychmiastowej awarii, ale może osłabić wydajność chłodzenia.
Praktyczne wskazówki i ostrzeżenia
- Do obracania sprzęgła można użyć klucza płaskiego lub specjalnego narzędzia montowanego na gwintowanej piaście sprzęgła. Nigdy nie używaj nasadki na nakrętce lub śrubie wału do obracania sprzęgła, aby uniknąć uszkodzenia.
- Informacje w systemach takich jak Autodata, dotyczące ilości oleju, zazwyczaj odnoszą się do całkowitej ilości oleju w układzie, a nie tylko w samej sprężarce. Biorąc pod uwagę, że średnio 50% oleju z układu jest w sprężarce, należy zawsze bilansować ilość spuszczonego oleju, a nie po prostu wlewać połowę całkowitej ilości.
- Najprostszym i najwłaściwszym wyjściem jest zawsze zmierzenie ilości oleju, jaka była w starej sprężarce, i dodanie takiej samej ilości do nowej, po wcześniejszym wylaniu z niej fabrycznego oleju. Każda inna metoda to ryzyko, które może się udać lub nie.