Maszyny kruszące, takie jak te produkowane przez Terex/Pegson Limited, są kluczowymi urządzeniami w przemyśle wydobywczym, recyklingu oraz pracach rozbiórkowych. Firma Pegson, założona w 1830 roku, od dekad dostarcza zaawansowane konstrukcyjnie maszyny, które charakteryzują się wysoką wydajnością - niektóre z nich osiągają do 360 ton kruszywa za godzinę. Posiadają wytrzymały wibracyjny podajnik, boczne przenośniki gromadzące oraz dużą pojemność koszy. Są również wyposażone w specjalne oprzyrządowanie do tłumienia pyłu i hałasu, oferując łatwo dostępny ekran i komfort pracy operatora. Właściwa eksploatacja tych urządzeń, w tym dobór odpowiednich olejów i filtrów, ma fundamentalne znaczenie dla ich niezawodności i długowieczności.
Rola oleju i filtracji w maszynach przemysłowych
Współczesne maszyny przemysłowe, w tym kruszarki Terex, opierają swoje działanie na skomplikowanych układach mechanicznych, w których olej i filtr odgrywają kluczową rolę. Producenci często sugerują, że olej w niektórych układach, np. w automatycznej skrzyni biegów, wystarczy na cały okres eksploatacji urządzenia. Jest to stwierdzenie, które, choć technicznie prawdziwe w kontekście "końca życia" elementu, może wprowadzać w błąd użytkowników.
Degradacja oleju i jej konsekwencje
Nie wymyślono jeszcze oleju na tyle stabilnego i odpornego na zużycie, aby mógł działać bez wymiany przez wiele lat. W rzeczywistości, olej zużywa się i traci swoje właściwości smarne, co prowadzi do uszkodzeń mechanicznych. W skrzyniach biegów może to objawiać się sypaniem opiłkami, a w silnikach - przyspieszoną degradacją niesmarowanych elementów. Filtr, zapchany zanieczyszczeniami, przestaje spełniać swoje funkcje, co dodatkowo przyspiesza proces niszczenia. Zatem, choć olej może "starczyć do końca życia skrzyni", to właśnie jego degradacja i brak wymiany często ten koniec życia przyspieszają, skracając realną żywotność urządzenia o 2-3 razy.
Znaczenie jakości filtra
Cała współpraca w silniku opiera się na oleju i jego filtrze. W czasie pracy silnika w oleju pojawiają się niepożądane cząstki, które powinny być wyłapane przez filtr. Jeśli filtr nie spełnia wymagań i nie filtruje skutecznie, silnik ulega uszkodzeniu. Podobnie dzieje się, gdy filtr się zapcha - otwiera się w nim zawór Bypass (w tanich, chińskich filtrach często jest on stale otwarty), a olej przestaje być filtrowany. Ma to na celu zapewnienie smarowania w ogóle, niż jego całkowity brak, jednak konsekwencje takiego stanu rzeczy nie ujawniają się od razu, lecz stopniowo prowadzą do uszkodzeń.
Wyzwania współczesnych silników i olejów
Ogromny postęp w technologii olejów w ostatnich latach nie zawsze idzie w parze z rekomendacjami producentów, zwłaszcza jeśli chodzi o interwały wymiany. Współczesne silniki są znacznie bardziej obciążone niż ich poprzednicy.
Wzrost obciążeń i mniejsze objętości oleju
Wyjaśnienie lepkości oleju silnikowego | Jak ciepło zmienia olej wielosezonowy (autor: Craig Kirkman)
Dawniej 2-litrowy silnik Diesla miał 60-80 KM, dziś osiąga 120-180 KM. Podwójna moc oznacza znacznie większe obciążenie dla oleju - więcej ciepła do odprowadzenia, a turbosprężarka dodatkowo "przypala" olej na swoich łożyskach. Jednocześnie, podczas gdy kiedyś do takiego silnika wlewano 10-12 litrów oleju, dziś wystarcza 5-6 litrów. To sprawia, że saturacja oleju zanieczyszczeniami następuje znacznie szybciej. Zwiększono również maksymalne prędkości obrotowe silników i zmniejszono panewki, co jeszcze bardziej zwiększa obciążenie dla oleju.
Zwiększone interwały wymiany a pojemność filtra
Producenci znacznie zwiększyli przebiegi między wymianami oleju, czasem nawet dziesięciokrotnie, jednocześnie pozostawiając stosunkowo mały filtr oleju silnikowego. Użytkownicy również przyczyniają się do problemu, kupując drogi olej i najtańsze chińskie filtry, wychodząc z założenia, że "nie widać różnicy", podczas gdy silnik jest narażony na przyspieszone zużycie.
Zasady wyboru i interwałów wymiany oleju (na przykładzie silnika Deutz 912/913)
Producent silnika, na przykładzie popularnego chłodzonego powietrzem silnika Deutz 912/913, uzależniał interwały obsługowe od grupy, do której silnik został zakwalifikowany, oraz od wielu innych czynników. Interwały te mogły zarówno rosnąć, jak i maleć.
Zależność od warunków eksploatacji
W warunkach idealnych, np. na morzu, gdzie nie ma zakurzenia (poza specyficznymi wypadkami), a silnik pracuje ze stałą prędkością obrotową (1500 obr/min dla 50 Hz i 1800 obr/min dla 60 Hz), stosowanie większego filtra oleju i powiększonej miski olejowej mogło wydłużyć czas między wymianami do 1000 godzin (prawie 42 dni pracy non-stop). Przy normalnej misce olejowej i większym filtrze interwał ten wynosił 750 godzin (31 dni).
Normalnie, w dobrych warunkach, silnik Deutz 912/913 miał interwał 500 godzin. Ponieważ był on głównie stosowany w maszynach budowlanych, producenci maszyn zalecali wymianę co 250 godzin. Jeżeli warunki były cięższe, należało skrócić wymianę o połowę.
Wpływ jakości paliwa i oleju
Deutz dodatkowo zalecał skrócenie interwału wymiany o połowę, jeśli silnik został zalany olejem o klasie niższej niż zalecana. Kolejnym obostrzeniem było stosowanie paliwa o zawartości siarki około lub większej niż 1%, co również wymagało skrócenia wymiany o połowę.
Analizując te czynniki, w skrajnych przypadkach interwały wymiany mogły drastycznie maleć:
- Normalnie: 250h
- Praca w bardzo ciężkich warunkach: 125h
- Gorszy olej: 62.5h
- Wysoka zawartość siarki w paliwie: 31h
Skrajne przypadki i zalecenia producenta
To nie wszystko - maszyny, a dokładniej walce pracujące na masie asfaltowej (gdzie gorąca masa i nisko umieszczony silnik ze względu na środek ciężkości), miały czas wymiany oleju skrócony o połowę. W skrajnym wypadku, sumując wszystkie najgorsze scenariusze, interwał mógł wynieść zaledwie 15 godzin. Oczywiście, nie wszystkie te przypadki mogą mieć miejsce jednocześnie (np. walec nie pracuje w dużym zapyleniu). Najniższą wartością przyjętą przez Deutz-a było 30 godzin.
Jak widać, producenci maszyn często przyjmowali, że ich urządzenie będzie miało "lekką pracę", co pozwalało na zwiększenie interwałów wymiany oleju, co z kolei cieszyło użytkowników ze względu na niższe koszty serwisu. Jednakże, rzeczywiste warunki eksploatacji i jakość używanych materiałów eksploatacyjnych, takich jak olej i filtry, mają kluczowe znaczenie dla długotrwałej i bezawaryjnej pracy każdej maszyny, w tym tych produkowanych przez Terex.