W świecie hydrauliki siłowej kluczową rolę odgrywają elementy złączne, które umożliwiają połączenie elastycznych przewodów z innymi komponentami systemu. Wśród nich wyróżnia się różnorodne końcówki, potocznie nazywane zakuciami lub okuciami hydraulicznymi, oraz tuleje zaciskowe, zwane oprawkami.
Czym są końcówki i armatura hydrauliczna?
Końcówka węża to element stosowany w instalacjach hydraulicznych, pneumatycznych i innych, umożliwiający połączenie dowolnego elastycznego węża z innymi elementami systemu, takimi jak złącza gwintowane, zawory, rozdzielacze czy pompy. Jej zadaniem jest zapewnienie szczelności, trwałości i bezpieczeństwa przepływu medium (np. oleju hydraulicznego), nawet w wymagających warunkach wysokiego ciśnienia. Są to kluczowe elementy instalacji, które umożliwiają łatwe i szybkie łączenie węży oraz przewodów z innymi komponentami systemu, bez ryzyka przecieków.
Armatura do węży hydraulicznych to zespół elementów, które umożliwiają łączenie i zabezpieczanie węży hydraulicznych w układach. Składają się z końcówek, tulei zaciskowych i złączy, które mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego działania układu hydraulicznego, zapewniając nie tylko odpowiednie połączenie węży, ale również uszczelnienie i ochronę. Armatura do zaciskania węży jest również określana jako zakuwki do węży czy końcówki do zaciskania węży. Armatura to nic innego jak końcówki i tuleje zaciskowe, które są zaciskane na przewodach hydraulicznych za pomocą prasy do zaciskania węży.
Zakuwanie węży hydraulicznych, jak wygląda proces zaciskania węży hydraulicznych
Główne funkcje armatury do węży hydraulicznych:
- Połączenie węży: Armatura umożliwia łączenie dwóch lub więcej węży hydraulicznych, tworząc ciągłość przepływu cieczy roboczej w układzie. Dostępne są różne rodzaje armatury, takie jak końcówki, złączki, trójniki, które są dopasowane do typu i rozmiaru węża.
- Zapewnienie szczelności: Końcówki gwarantują, że medium (np. olej) będzie przesyłane bez wycieków.
Armatura do węży hydraulicznych jest dostępna w różnych rozmiarach, typach gwintów i materiałach, takich jak stal węglowa (standard), stal nierdzewna kwasoodporna, czy stal węglowa pokryta cynk-niklem, w zależności od wymagań aplikacji.
Budowa końcówki hydraulicznej
Na przykładzie końcówki DKOL (z gwintem metrycznym i stożkiem 24°), możemy wyróżnić następujące elementy:
- Korpus końcówki (króciec węża): To główna część końcówki, która jest wsuwana na wąż. Posiada odpowiedni profil do zacisku węża oraz gwint lub stożek po drugiej stronie, umożliwiający połączenie z innymi elementami systemu (np. złączkami lub rozdzielaczami).
- Nakrętka końcówki: Służy do dokręcania końcówki do złączki lub innego elementu systemu. W końcówkach DKOL nakrętka jest przystosowana do gwintu metrycznego zgodnego z normą DIN 2353. W zależności od rodzaju końcówek, gwinty mogą być metryczne, calowe BSP, UNF, ORFS.
- Podkładka teflonowa: Podkładka służy do utrzymywania nakrętki na korpusie.
Metody mocowania końcówek na wężu
Końcówka węża może być mocowana na dwa sposoby, w zależności od rodzaju instalacji, zastosowania i wymaganego ciśnienia:
- Zaciskanie na wężu za pomocą tulejek zaciskowych: Jest to najpopularniejszy sposób mocowania w hydraulice siłowej, która opiera się na wysokich ciśnieniach. Końcówka jest wsuwana na wąż, a następnie tulejka zaciskowa (tzw. oprawka węża) jest zaciskana za pomocą zakuwarki do węży. Takie połączenie zapewnia trwałość i szczelność nawet przy bardzo wysokim ciśnieniu.
- Mocowanie za pomocą obejmy węża (np. GBS): W instalacjach niskociśnieniowych lub tam, gdzie zakuwanie nie jest wymagane, końcówka węża może być mocowana za pomocą obejmy, takiej jak obejma typu GBS. Obejma jest dokręcana na zewnętrznej warstwie węża, co zapewnia odpowiedni docisk końcówki i zapobiega jej zsuwaniu się. Mocowanie na obejmy jest dozwolone tylko przy niskim ciśnieniu.
Rodzaje końcówek hydraulicznych ze względu na gwint i zastosowanie
W sprzedaży dostępne są końcówki metryczne, calowe, UNF, flanszowe (kołnierzowe), oczkowe (banjo), KARCHER oraz wiele innych. W ofercie obok zwykłych końcówek przeznaczonych do węży 1SN, 2SN, 4SP znajduje się również armatura 4SH INTERLOCK.
Gwinty metryczne (DIN o stożku 24 stopni)
To najpopularniejszy typ połączeń występujący w Europie, wywodzący się z Niemiec. Całe połączenie opiera się na stożku 24 stopni, gdzie końcówka męska łączy się z żeńską na dopasowanych do siebie gniazdach. Połączenia metryczne występują w wersjach z oringiem lub bez. Okucia tego typu występują w wersji lekkiej L oraz wersji ciężkiej S, w zależności od ciśnienia. Wersja ciężka przeznaczona jest do wyższych ciśnień roboczych. Przykładem jest końcówka męska P21 10 12L M18x1,5, mająca wgłębienie przeznaczone na 12mm stożek, gdzie końcówka żeńska musi mieć stożek o tej samej wielkości aby połączenie było szczelne np. P51 10 12L m18x1,5. Ten typ końcówki identyfikujemy za pomocą określenia rozmiaru węża (np. 10), rozmiaru stożka (12L, gdzie L oznacza wersję lekką LIGHT) oraz gwintu (M18x1,5). Przykłady końcówek z gwintami metrycznymi stożkowymi to DKOL, DKOS, CEL, CES.
Gwinty BSP (brytyjskie)
Są bardzo powszechne w Europie i na całym świecie. Najczęściej spotyka się gwinty BSP równoległe na całej długości (występują również gwinty stożkowe). Połączenie w tego typu końcówkach uzyskuje się najczęściej na stożku (gniazdo jest kuliste).
SAE / JIC (amerykańskie)
Połączenie, które powstało w Ameryce Północnej. Na samym początku służyły do połączeń rurowych - rurę kielichowano na końcu oraz dodawano nakrętkę. Nazwa tego typu złączy wzięła się od Rady ds. połączeń JIC (Joint Industrial Council). Stożek w tego typu połączeniach ma 37°, a końcówki określane są jako kielich (od charakterystycznego stożka, który przypomina lejek).
Gwinty NPTF
Typ gwintu stosowany głównie w Ameryce Północnej. Gwint rurowy stożkowy NPTF znajduje zastosowanie tam, gdzie wymagane jest niezwykle wysokie ciśnienie (np. pompy hydrauliczne itp.). Połączenia NPTF, ze względu na swoją budowę, potrafią przenosić naprawdę duże ciśnienia rzędu kilkuset bar, a nawet kilku tysięcy.
Króćce na wąż a końcówki
W świecie hydrauliki siłowej pojęcia takie jak "króciec na wąż", "króciec węża" czy "końcówka węża" często są używane zamiennie, choć dotyczą tego samego elementu. Króciec na wąż to kluczowy element układu hydraulicznego, który z jednej strony mocuje się na wężu za pomocą zakuwania lub obejmy stalowej węża GBS, a z drugiej strony posiada gwinty umożliwiające połączenie z innymi komponentami. Odpowiedni dobór króćca (lub końcówki) jest kluczowy dla szczelności i trwałości układu hydraulicznego. Zarówno typ gwintu (metryczny lub calowy), jak i rodzaj (zewnętrzny lub wewnętrzny) muszą być zgodne z pozostałymi elementami instalacji.
Rodzaje króćców dostępne w ofercie:
- Króćce z gwintami zewnętrznymi:
- Metryczne: Na przykład końcówki CEL, które są zgodne z normami metrycznymi i powszechnie stosowane w Europie.
- Calowe: Na przykład końcówki AGR, wyposażone w gwinty BSP, wykorzystywane w systemach międzynarodowych.
- Króćce z gwintami wewnętrznymi:
- Na przykład końcówki DKOL, które posiadają gwinty wewnętrzne i są wykorzystywane w układach metrycznych.
Zakucia kompletne do węży hydraulicznych
Zakucie to kompletny zestaw składający się z końcówki węża i tulejki (oprawki zaciskowej). Okucia do węży hydraulicznych to potoczna nazwa na metalowe końcówki przeznaczone do zaciskania na elastycznych gumowych przewodach. Zakucie hydrauliczne kompletne składa się z końcówki do węża oraz tulejki, czyli oprawki zaciskowej przeznaczonej do zaciskania końcówki na wężu.
Podział zakuć hydraulicznych:
- Ze względu na rodzaj materiału:
- Okucia do węży hydraulicznych wykonane ze stali węglowej (standard).
- Okucia wykonane ze stali nierdzewnej kwasoodpornej.
- Okucia wykonane ze stali węglowej pokryte cynk-niklem.
- Ze względu na konieczność skórowania węża przed zakuciem:
- Zakucia standardowe (bez skórowania węża).
- Zakucia 4SP wymagające skórowania zewnętrznego węża przed zaciśnięciem.
- Zakucia INTERLOCK na podwójny zamek, wymagające skórowania wewnętrznego oraz zewnętrznego.
- Ze względu na zastosowane gwinty:
- Zakucia metryczne.
- Zakucia calowe brytyjskie BSP.
- Zakucia amerykańskie, czyli zakucia z gwintami JIC oraz ORFS z płaskim uszczelnieniem.
Końcówki flanszowe Komatsu (P81)
Końcówki ADK KOMATSU (P81) to końcówki hydrauliczne, które są częścią systemów hydraulicznych stosowanych w maszynach budowlanych i przemysłowych Komatsu oraz innych urządzeniach zgodnych z japońskimi standardami. Charakteryzują się stożkowym uszczelnieniem 60° oraz metrycznymi gwintami, zapewniając trwałość, szczelność i niezawodność w wysokociśnieniowych układach hydraulicznych.
Końcówki proste P81 ADK z gwintem zewnętrznym metrycznym posiadają stożek zewnętrzny 60° stopni (stożek wypukły).