Zbiór zielonki i przygotowanie paszy to proces bardzo skomplikowany. Właściwy dobór maszyn, w tym odpowiedniej kosiarki, ma kluczowe znaczenie na drodze do uzyskania plonu o najwyższej jakości. W gospodarstwie prowadzącym działalność skupioną głównie wokół chowu bydła mlecznego lub mięsnego maszyny zielonkowe pełnią istotną rolę w skomplikowanym i pracochłonnym łańcuchu produkcji pasz objętościowych. Wśród nich prym wiedzie kosiarka, która nie tylko powinna być wydajna, aby móc jak najsprawniej przeprowadzić proces zbioru, lecz także musi zapewnić wysoką jakość cięcia i łagodnie traktować darń.
Jest to trudne wyzwanie dla producentów tych maszyn, ponieważ pola i łąki często są nierówne, bywają zakamienione, różna jest też wielkość i struktura gatunkowa łanu oraz rodzaj podłoża.
Kosiarki Dyskowe vs. Bębnowe: Ewolucja i Zalety
Kilkanaście lat temu podczas zakupu kosiarki najbardziej frapującą kwestią było dokonanie wyboru pomiędzy rozwiązaniem dyskowym a bębnowym. To pierwsze kusiło wysoką wydajnością i jednocześnie odstraszało ceną. Przy tym kryterium kosiarki bębnowe często były wybierane pomimo swoich wad i ograniczeń, jak choćby duża masa i niewielka wydajność. Z biegiem czasu dyski przekonały do siebie większość rolników, oczywiście jeżeli mówimy o gospodarzach dysponujących co najmniej kilkunastoma hektarami użytków zielonych, bowiem modele bębnowe o szerokościach roboczych do 2 m wciąż cieszą się dużym zainteresowaniem, a taka szerokość idealnie sprawdzi się na niewielkich powierzchniach. I nie ma się czemu dziwić, bo ceny prostych kosiarek bębnowych o szerokości koszenia 2 m zaczynają się od kilku tysięcy złotych.
Kosiarki dyskowe niemal całkowicie wyparły klasyczne konstrukcje bębnowe, rewolucjonizując proces koszenia. Niskie zapotrzebowanie na moc to tylko jeden z wielu powodów, dla których, rozważając zakup wydajnej i nowoczesnej kosiarki na większy areał, warianty dyskowe okazują się bezkonkurencyjne, nawet w stosunku do dużych modeli kosiarek bębnowych. Kolejnym powodem jest mniejsza masa (przeciętnie o około 30 proc.) w stosunku do bębnowych, a co za tym idzie - mniejsze obciążenie podnośnika w ciągniku przy takiej samej szerokości. Otwiera to możliwość użycia szerszego, wydajniejszego modelu lub mniejszego ciągnika.
Nie bez znaczenia jest również możliwość współpracy ze spulchniaczami pokosu czy zgniataczami. Sam pokos jest znacznie szerszy i ma mniejszą grubość, a to korzystnie wpływa na proces schnięcia i późniejsze przetrząsanie. Lepsze kopiowanie terenu i zastosowanie elementów ślizgowych sprawiają, że kosiarki dyskowe są znacznie przyjaźniejsze dla darni: dzięki temu zyskujemy podwójnie, uzyskując mniejsze uszkadzanie roślin oraz czystszy pokos.
Budowa i Działanie Listwy Tnącej
Kluczowym elementem kosiarki dyskowej jest listwa tnąca, której budowa i zasada działania mają bezpośredni wpływ na efektywność pracy oraz trwałość urządzenia. Listwa tnąca składa się z szeregu dysków wyposażonych w nożyki tnące. Dyski te są osadzone na wałkach napędowych, które są połączone z układem przeniesienia mocy. Warto wiedzieć, że naprzemienny układ obrotów poszczególnych sąsiadujących ze sobą dysków pełni ważną funkcję: wygasza drgania, jakim poddawana jest listwa tnąca na swojej długości. Obracające się z dużą prędkością dyski efektywnie wygaszają te drgania.
Napęd listwy tnącej opiera się na precyzyjnym systemie wyważonych kół zębatych umieszczonych w szczelnej obudowie. Ważnym aspektem są masywne koła zębate, które działają jak koła zamachowe, magazynując energię kinetyczną. Dzięki temu kosiarka może stabilnie i płynnie pracować, nawet w trudnych warunkach terenowych i przy dużym oporze cięcia. Mimo prostoty działania, napęd to zaawansowany mechanizm. Ważne jest także, żeby po uruchomieniu kosiarki dać dyskom listwy tnącej rozpędzić się do nominalnych obrotów.
Konserwacja i Wymiana Nożyków
Większość producentów zapewnia, że listwa tnąca w kosiarkach dyskowych charakteryzuje się długą żywotnością, pod warunkiem, że nie zostanie uszkodzona mechanicznie. Choć „wanna” listwy tnącej jest szczelnie zamknięta, warto sięgnąć po zalecenia producenta maszyny. Regularna konserwacja, w tym wymiana oleju co kilka lat, pozwala zachować sprawność układu przez długie lata, ponieważ mechanizm napędu pracuje w kąpieli olejowej. Stan nożyków w listwie można łatwo sprawdzić, a przed sezonem wymienić na nowe. Kolejną zaletą kosiarek dyskowych jest łatwość wymiany nożyków tnących. Nożyki są zamocowane ruchomo do tarcz dysków, co umożliwia ich szybką i prostą wymianę za pomocą specjalnego narzędzia.
Listwa tnąca kosiarki dyskowej to zaawansowany technologicznie mechanizm, który zapewnia efektywne i wydajne koszenie. Regularna konserwacja oraz wymiana nożyków pozwalają na długą i bezproblemową eksploatację urządzenia, czyniąc kosiarki dyskowe nieocenionym narzędziem w nowoczesnym rolnictwie.
Typy Zawieszenia Kosiarki Dyskowej
Najprostsze konstrukcje kosiarek dyskowych opierają się na zawieszeniu bocznym. W takim rozwiązaniu oś zaczepienia listwy znajduje się z boku. Zaletą tego rodzaju zawieszenia jest przede wszystkim prostota konstrukcji, a tym samym niższa cena w porównaniu do kosiarek z centralnym układem zawieszenia.
Centralne Zawieszenie Belki Tnącej
Wyższą jakość cięcia uzyskuje się przy zastosowaniu centralnego zawieszenia belki tnącej. Dlaczego? Po pierwsze, dzięki lepszemu rozłożeniu masy zespołu tnącego, który w tym rozwiązaniu jest zawieszony na ramieniu przenoszącym obciążenia i nie jest na sztywno połączony z ramą. Po drugie, zostajemy uwolnieni od konieczności ustawiania maszyny blisko tylnego koła ciągnika. Kosiarki tego typu mogą, oczywiście do pewnego stopnia, swobodnie przechylać się na boki, przez co znacznie efektywniej kopiują teren, a to przekłada się na równiej ściętą darń i jej mniejsze uszkodzenia oraz czystszy pokos.
Kolejną istotną zaletą centralnego zawieszenia jest możliwość zastosowania znacznie wydajniejszych systemów odciążania maszyny. Oprócz najprostszych, jednosprężynowych, możemy spotkać tutaj układy wielosprężynowe z regulacją, a także odciążniki pneumatyczno-hydrauliczne, którymi można w precyzyjny sposób regulować docisk listwy w zależności od warunków pracy czy podłoża. Bez względu na producenta, wydajne kosiarki dyskowe z zawieszeniem centralnym zawsze cechują się solidną, spawaną listwą, zaimplementowaniem co najmniej dwóch systemów zabezpieczenia, odciążeniem sprężynowym z możliwością regulacji, a także przystosowaniem do montażu kondycjonera lub walców zgniatających pokos.
Innowacyjne Rozwiązania Producentów
Producenci kosiarek dyskowych stale wprowadzają innowacje, aby zwiększyć wydajność, trwałość i komfort użytkowania maszyn.
Krone
Model Krone Easy Cut R 320 w standardzie oferuje odciążenie sprężynowe regulowane w 4 pozycjach, ustawiane za pomocą sworznia. Odciążenie pneumatyczno-hydrauliczne jest również dostępne jako opcja za dopłatą. Napęd listwy realizowany jest za pomocą szeregu kół zębatych, zaś dyski mają własne, mniejsze koła odbierające napęd z głównego ciągu. W pozycji transportowej listwa podnosi się do góry i blokuje w pozycji skośnej, tak aby środek ciężkości pokrywał się z osią ciągnika, co korzystnie wpływa na stateczność zestawu podczas jazdy.
Pöttinger
W kosiarkach Pöttinger Novacat zastosowano listwy spawane przy użyciu maszyn sterowanych numerycznie, co zapewnia bardzo dokładne i dobre jakościowo spoiny. Ponadto istnieje możliwość wzmocnienia belki poprzez dodanie dodatkowej listwy przed tarczami, co jest rozwiązaniem zalecanym na zakamienione łąki. Do transportu belka może odchylać się poziomo do tyłu - co zapewnia nisko położony środek ciężkości, lecz wówczas cały zestaw wraz z ciągnikiem będzie długi. Można także doposażyć ją w funkcję składania do pionu. W serii Novacat znajdziemy 3-metrową rodzinę 302, pod oznaczeniem ED kryją się spulchniacze palcowe Extra Dry, zaś pod RB i RCB - zgniatacze walcowe. Wersja RCB jest szczególnie polecana do lucerny i koniczyny, gdyż walce zapewniają lepszą jakość uzyskiwanej zielonki.
SaMasz
W ofercie firmy SaMasz ciekawą propozycję stanowią kosiarki serii KDTC, będące zmodernizowaną i unowocześnioną alternatywą dla serii KT. Przykładem kosiarki z tej serii może być model KDTC 301. W standardzie znajdziemy takie udogodnienia jak: hydrauliczne ustawianie pozycji transportowej i przejazdu nad pokosami, mocną listwę PerfectCut, bezpiecznik hydrauliczny, mechaniczną blokadę do jazdy na uwrociach, regulowane zgniatacze pokosu, wałek przegubowo-teleskopowy ze sprzęgłem ciernym i wiele innych ciekawych rozwiązań. Zakres pracy zawieszenia wynosi 24 stopnie w obie strony. Maszyna może odkładać pokos szeroki lub wąski formowany na skrajnych bębnach lub zgarniaczach pokosu.
Fella
Nietypowy napęd, w stosunku do klasycznej przekładni walcowej, stosuje firma Fella w serii Ramos 302 TL. Tutaj moment obrotowy przekazywany jest za pomocą wałków sześciokątnych i przekładni kątowych, co pozwoliło na uzyskanie równomiernego rozkładu sił na wszystkie dyski koszące. Ponadto firma Fella zastosowała specjalne tarcze przeciążeniowe DriveGuard, które poprzez bezpośrednie połączenie z układem listwy oraz dyskiem umożliwiają kontrolowane pęknięcie w przypadku zablokowania dysku.
Vicon
Kolejną firmą, która oferuje niestandardowe rozwiązanie, jest Vicon. Mowa tu o trzech ostrzach montowanych w dyskach o geometrii zbliżonej do trójkąta. Jak przekonuje producent, takie rozwiązanie pozwala zwiększyć prędkość jazdy podczas koszenia lub też, przy zachowaniu takiej samej wydajności jak w przypadku dwóch ostrzy, zmniejszyć prędkość obrotową dysków, co oczywiście przełoży się na mniejsze zużycie paliwa. Ponadto trzy ostrza będą znacznie wydajniejsze podczas pracy w bardzo gęstej trawie.
Kuhn
Kuhn, będący prekursorem zarówno w dziedzinie kosiarek dyskowych, jak i zastosowania w nich kondycjonerów, dokłada wszelkich starań, aby jego produkty wciąż zaskakiwały nowatorskimi rozwiązaniami i pożytecznymi funkcjami, jednocześnie nie zmieniając tego, co było dobre i sprawdzone. Ciekawą funkcją jest system automatycznego zabezpieczenia Lift Control. Artur Szymczak z firmy Kuhn wyjaśnia: "System LiftControl to nasze autorskie rozwiązanie, dzięki któremu znacząco zmniejsza się liczba uszkodzeń dysków, ostrzy, a tym samym liczba przestojów na łące. Gdy kosiarka trafi na niedużą przeszkodę, np. niewielką górkę, wystający korzeń, automatycznie odchyla się o 11 stopni bez unoszenia do góry. Gdy przeszkoda stawia większy opór, kolejną fazą jest uniesienie na wysokość do 40 cm i odchylenie do 21 stopni. To pozwala ominąć większość dużych przeszkód, z których gros stanowią kamienie. Po wykonaniu uniku maszyna samoczynnie wraca do swojej normalnej pozycji, wszystko bez konieczności zatrzymywania się."
KUHN LIFT-CONTROL
Claas
Ciekawy wyjątek od reguły spawanej listwy stanowi belka Max Cut stosowana w kosiarkach Claas. Pomimo braku połączeń spawanych, belka Claasa cechuje się taką samą sztywnością i wytrzymałością co konstrukcje spawane, a jednocześnie jest dość lekka. Co ważniejsze, zadbano o to, aby koszenie mogło być realizowane już przy około 850 obr./min, dzięki czemu możliwe jest oszczędzanie paliwa przy zachowaniu wydajności na poziomie innych kosiarek. W serii Disco Contour znajdziemy zarówno pneumatyczno-hydrauliczne odciążenie belki, jak i praktyczną pozycję transportową w literę "Z" z dodatkowymi blokadami.
Kellfri
Kosiarka dyskowa Kellfri 1,65 m ma konstrukcję zapewniającą wysoki poziom bezpieczeństwa użytkowania dzięki masywnym łożyskom i przekładni pracującej w kąpieli olejowej. Owalne talerze są bardziej efektywne od tradycyjnych, okrągłych, a wykonany z mocnego materiału wał talerzowy dobrze znosi ewentualne najechanie na kamień, przy czym urządzenie jest wyposażone w sprężynowe zabezpieczenie przeciwnajazdowe. Pod każdym talerzem znajduje się także osobna stopka chroniąca belkę. Maszyna wyposażona jest w wyważoną belkę swobodnie zawieszoną tuż przy ziemi. Niska belka kosiarki sprawia, że pokos kładzie się nieprzerwanym strumieniem; istnieje możliwość regulacji wysokości koszenia. Na czas transportu maszyna jest składana hydraulicznie w taki sposób, że jej szerokość nie przekracza szerokości ciągnika. Kosiarka rotacyjna wymaga ciągnika wyposażonego w podwójne wyjście hydrauliczne i jest dostarczana w standardzie wraz z wałem odbioru mocy.
Wybór Odpowiedniej Kosiarki Dyskowej
Wybór kosiarki nie jest łatwy. Często porównując modele różnych marek, można dojść do wniosku, że najlepszym wyborem byłoby połączenie dwóch lub nawet trzech konstrukcji. W praktyce warto zastanowić się, które funkcje będą najbardziej adekwatne do naszych potrzeb, zarówno jeżeli chodzi o sam proces zbioru zielonki, transport czy rachunek ekonomiczny. Pamiętajmy też, że kosiarka z centralnym zawieszeniem nie zawsze będzie miała okazję "w pełni rozwinąć skrzydła". Gdy przed nowym nabytkiem stoi praca w zróżnicowanym terenie lub w przyszłości będziemy chcieli zbierać także poplony na gruntach ornych, centralne zawieszenie charakteryzujące się bardzo dobrym kopiowaniem terenu sprawdzi się znacznie lepiej niż boczne.