Wprowadzenie: Fiat 126p w Świecie Maszyn Roboczych

Rok bieżący obfituje w liczne rocznice związane z polską motoryzacją, takie jak 50-lecie Tarpana, 130-lecie firmy Ursus, 45-lecie Poloneza oraz 50. urodziny Fiata 126p. Z okazji jubileuszu popularnego "malucha" wielu entuzjastów decyduje się na budowę własnego traktorka czy kosiarki na jego bazie. Widzieliśmy już wiele konstrukcji SAM (Samochód Amatorski) wykorzystujących ten model. Jednak, czy istniały fabryczne traktorki z silnikiem Fiata 126p?

Fabryczny Traktorek: ZMB NK-2 z Wadowic

Produkcja i Przeznaczenie

Producentem traktorka, który powstał z myślą bardziej o zadaniach komunalnych niż rolniczych, był Zakład Maszyn Budowlanych w Wadowicach. Od 1974 roku zakład ten należał do Kombinatu Urządzeń Mechanicznych "Bumar-Łabędy" w Gliwicach. Prace nad pojazdem rozpoczęto najprawdopodobniej jeszcze w latach 80. Podobne pojazdy są i były popularne między innymi w Niemczech, Danii czy we Włoszech, gdzie funkcjonują jako nośniki narzędzi do usług komunalnych. W 1990 roku rozpoczęto produkcję pojazdu nazwanego ZMB NK-2.

Charakterystyka Techniczna i Wyposażenie

Ciągnik ZMB NK-2 był wyposażony w dwucylindrowy silnik i skrzynię biegów pochodzące z Polskiego Fiata 126p. Od tego samego pojazdu pochodził także kokpit z licznikiem, kierownicą oraz siedziskiem. Z przodu traktorek posiadał podnośnik hydrauliczny, niezbędny do obsługi pługa śnieżnego, oraz wałek WOM. Wadowicki traktor pod względem designerskim i wyposażeniowym nie odstawał od zachodnich konstrukcji, choć jedynym jego mankamentem był benzynowy, zaledwie 24-konny silnik z "malucha". Konkurencja zachodnia dysponowała dieslami o podobnej mocy, lecz znacznie większym momencie obrotowym. Wybór jednostki napędowej z Fiata 126p był zapewne podyktowany względami ekonomicznymi - taka konstrukcja była łatwa i tania w obsłudze.

Skala Produkcji i Losy Zakładu

Produkcja pojazdu trwała na pewno do 1991 roku, a być może dłużej. Niestety, nie powstało ich zbyt wiele. W internecie pojawiały się informacje o trzech prototypowych sztukach, co jednak nie jest prawdą; znanych jest co najmniej 7 egzemplarzy, które przetrwały do dziś. W międzyczasie ZMB Wadowice przekształciło się w Fabrykę Urządzeń Mechanicznych i Sprężyn FUMiS-Bumar, która nadal działa i należy do Polskiego Holdingu Obronnego. W związku z tym, późniejsze egzemplarze NK-2 oznaczono logiem FUMiS.

Ze względu na małą produkcję (prawdopodobnie kilkanaście sztuk) oraz eksploatację w ciężkich warunkach, niewiele pojazdów ZMB i FUMiS przetrwało do dziś i rzadko pojawiają się na sprzedaż. Niemniej jednak, w ogłoszeniach sporadycznie można natrafić na te nietypowe maszyny, co świadczy o ich wytrzymałości.

Samodzielne Konstrukcje (Traktorki SAM i Kosiarki) na Bazie Fiata 126p

Geneza i Idea Projektów SAM

Wielu pasjonatów motoryzacji i majsterkowania decyduje się na budowę własnych pojazdów specjalistycznych, takich jak kosiarki samojezdne czy traktorki, wykorzystując części z Fiata 126p. Pomysł ten jest często odświeżany na forach internetowych, choć zmagazynowanie i opracowanie tematu bywa problematyczne. Jednym z głównych motywacji jest minimalizacja kosztów. Jak podkreślają konstruktorzy, części do traktorków SAM w większości pochodzą ze złomowisk i szrotów, a ich koszt jest naprawdę niewielki. Części te zazwyczaj wymagają regeneracji, którą wielu majsterkowiczów wykonuje samodzielnie, domowym sposobem, bez specjalistycznych maszyn.

Budowa Podwozia i Napędu

Łączenie Silnika Fiata 126p ze Skrzynią Biegów

Kluczowym zagadnieniem w budowie traktorka SAM jest mechaniczne połączenie silnika Fiata 126p ze skrzynią biegów pochodzącą z innego pojazdu, np. Żuka lub wózka budowlanego "Karolinka". Najprostszym sposobem jest dorobienie adaptera lub kołnierza pasującego do otworów silnika i skrzyni, a także mechaniczne połączenie wałków sprzęgłowych po ich skróceniu i odpowiedniej obróbce. Jedno z popularnych rozwiązań zakłada użycie maluchowego sprzęgła i jego obudowy, skrócenie wałka sprzęgłowego malucha i zeszlifowanie go na sześciokąt. Następnie, skraca się wałek sprzęgłowy Żuka i wykonuje w nim gniazdo sześciokątne, a całość spina flanszą z blachy. Inna metoda polega na wykonaniu specjalnej kryzy dopasowanej do otworów skrzyni i silnika. Mechanizm różnicowy w skrzyni malucha jest często blokowany lub usuwany, aby zwiększyć trwałość i siłę napędu.

Dobór Komponentów i Przełożenia

Układ kierowniczy i zwrotnice często pochodzą z Żuka. Silnik z malucha, często po remoncie, spisuje się niesamowicie, przy czym niektórzy preferują wersję 600 cm³ nad 650 cm³, uznając ją za trwalszą. Tylne koła bywają adaptowane z przyczep rolniczych z oponami balonowymi lub wózków widłowych. Przednie koła pochodzą niekiedy z Trabanta. Wiele konstrukcji wykorzystuje reduktor o przełożeniu około 4:1, umieszczony między wałem a skrzynią, co pozwala na zwiększenie momentu obrotowego i obniżenie prędkości jazdy, często do około 30-35 km/h. Reduktory wykonuje się na bazie kół zębatych ze sprzętu rolniczego lub aut terenowych. Silnik i skrzynia są często mocowane na sprężynach i poduszkach gumowych, co redukuje drgania, a sprzęgło wykorzystuje tarczę z Syreny i docisk z Malucha.

Konstrukcja Ramy i Jej Wzmacnianie

Konstrukcja ramy to kluczowy element. Ważna jest kolejność budowy: zaczyna się od skompletowania i ustawienia wszystkich podstawowych podzespołów, a dopiero potem obudowuje się je ramą i montuje do niej poszczególne elementy. Przednia belka bywa wykonana z grubościennej rury. Istnieją sugestie, aby stosować grubsze profile i inaczej rozwiązywać tylne zawieszenie dla zwiększenia wytrzymałości. Maska często wykonana jest z jednego kawałka blachy, wzmocnionego płaskownikiem.

Przykłady Realizacji: "Żuker" i Inne

Jednym z przykładów udanej konstrukcji jest "Żuker" - traktorek z paką o długości 2,8 m i szerokości 1,15 m, z siedzeniem i kierownicą umieszczonymi z przodu. Taki pojazd, ważący około 600 kg i osiągający prędkość około 30 km/h, służy głównie do celów transportowych i rekreacyjnych, zwłaszcza w lesie, przewożąc nawet do 3 metrów sześciennych mokrej sosny. Jego koszt budowy wyniósł około 1400 zł, co jest znacznie mniej niż zakup gotowego ciągnika rolniczego. Należy jednak pamiętać, że "Żuker" nie nadaje się do ciężkich prac polowych ze względu na niewystarczającą moc i tendencję do przegrzewania się silnika przy długotrwałym obciążeniu.

Agregaty Tnące i Dodatkowe Osprzęty

Kosiarki Samojezdne

Budowa kosiarki samojezdnej na bazie Fiata 126p wiąże się z szeregiem wyzwań. Planowana szerokość koszenia to często około 110 cm. Jedną z głównych kwestii jest przeniesienie napędu z koła pasowego pracującego w pionie na pracę w poziomie, co można osiągnąć za pomocą przekładni kątowej lub specyficznego układu pasków. Piasty do napędzania noży są kosztowne, dlatego poszukiwane są alternatywne rozwiązania, często wykonane samodzielnie. Istnieją dyskusje na temat zastosowania pasków zębatych dwustronnych do napędu noży, choć zwraca się uwagę na ryzyko kolizji noży w przypadku przeskoczenia ząbka. Wyrzut trawy może być boczny, z wykorzystaniem tunelu do kosza z tyłu. Regulacja wysokości koszenia wymaga regulowanego zawieszenia zarówno z tyłu, jak i z przodu, aby zapewnić równomierne koszenie. Zbieżność kół można szybko regulować za pomocą śruby rzymskiej. Niektórzy użytkownicy montują oryginalne kosiska od kosiarek MTD.

Inne Osprzęty: Odśnieżarki, Rębaki, Hydraulika

Silnik z "malucha" jest również wykorzystywany do budowy innych maszyn. Dmuchawy wirnikowe ze ślimakiem z przodu do odśnieżania śniegu są popularnymi konstrukcjami. Wymagają one odpowiedniego doboru obrotów wirnika, profilowania wylotu (np. z możliwością kierowania) oraz obciążenia tyłu traktorka, aby zapewnić stabilność. Przy mokrym śniegu problemem bywa zapychanie się długiej gardzieli. Inne projekty obejmują rębaki do drewna, gdzie silnik 126p o pojemności 650 cm³ może napędzać dwa bębny z nożami. Konstruktorzy eksperymentują także z hydrauliką siłową, stosując pompy hydrauliczne (np. od wózków widłowych lub rosyjskie), mosty od Lublina i hydromotory (np. Danfoss OMP100). Błędy w doborze kierunku obrotów pomp zębatych mogą prowadzić do problemów z ich prawidłowym działaniem pod obciążeniem.

Prawne Aspekty Pojazdów Wolnobieżnych

W świetle Kodeksu Drogowego, pojazd "wolnobieżny" nie ma ściśle określonych gabarytów, pojemności silnika ani ciężaru. Ustawodawca zastrzegł jednak maksymalną prędkość dla takich pojazdów, wynoszącą około 17 km/h. Oznacza to, że niektóre konstrukcje SAM mogą być używane bez rejestracji, posiadając jedynie prawo jazdy kategorii B (z przyczepami do 750 kg lub specjalistycznymi za ciągnikiem rolniczym), lub B+E (z jedną przyczepą ciągnikiem rolniczym niezależnie od wagi). Ważne jest jednak ubezpieczenie OC.

Doświadczenia i Ulepszenia

Dyskusje na forach pełne są praktycznych porad i doświadczeń. Użytkownicy dzielą się informacjami na temat:

• Trwałości silników: Wielu uważa, że silnik 600 cm³ Fiata 126p jest równie dobry, jeśli nie lepszy, od 650 cm³.
• Przegrzewania: Silnik 126p w ciężkich warunkach i na niskich biegach może się przegrzewać, co skłania do rozważenia mocniejszych jednostek diesla (np. 1.9 D/TD z Audi 80, VW3, Seatów) w przyszłych projektach.
• Spalania i wydajności: Traktorki na bazie malucha charakteryzują się niskim spalaniem i radzą sobie z przewozem około tony ziemi na przyczepce.
• Estetyki i wykonania: Projekty z dobrą jakością wykonania i kompletnym wykończeniem (obudowy, oświetlenie) zbierają duże uznanie.
• Niewykorzystanego potencjału: Czasem plany dotyczące budowy traktorka ulegają zmianom, np. na rzecz innych maszyn, takich jak rębaki do drewna.

Samodzielna budowa maszyn na bazie Fiata 126p to nie tylko sposób na stworzenie funkcjonalnego sprzętu niskim kosztem, ale także pasjonujące wyzwanie techniczne, które wzbogaca społeczność majsterkowiczów o cenne doświadczenia i innowacyjne rozwiązania.

Traktorki i Kosiarki na Bazie Fiata 126p: Od Fabryki do Konstrukcji SAM

Wprowadzenie: Fiat 126p w Świecie Maszyn Roboczych

Rok bieżący obfituje w liczne rocznice związane z polską motoryzacją, takie jak 50-lecie Tarpana, 130-lecie firmy Ursus, 45-lecie Poloneza oraz 50. urodziny Fiata 126p. Z okazji jubileuszu popularnego "malucha" wielu entuzjastów decyduje się na budowę własnego traktorka czy kosiarki na jego bazie. Widzieliśmy już wiele konstrukcji SAM (Samochód Amatorski) wykorzystujących ten model. Jednak, czy istniały fabryczne traktorki z silnikiem Fiata 126p?

Fabryczny Traktorek: ZMB NK-2 z Wadowic

Produkcja i Przeznaczenie

Producentem traktorka, który powstał z myślą bardziej o zadaniach komunalnych niż rolniczych, był Zakład Maszyn Budowlanych w Wadowicach. Od 1974 roku zakład ten należał do Kombinatu Urządzeń Mechanicznych "Bumar-Łabędy" w Gliwicach. Prace nad pojazdem rozpoczęto najprawdopodobniej jeszcze w latach 80. Podobne pojazdy są i były popularne między innymi w Niemczech, Danii czy we Włoszech, gdzie funkcjonują jako nośniki narzędzi do usług komunalnych. W 1990 roku rozpoczęto produkcję pojazdu nazwanego ZMB NK-2.

Charakterystyka Techniczna i Wyposażenie

Ciągnik ZMB NK-2 był wyposażony w dwucylindrowy silnik i skrzynię biegów pochodzące z Polskiego Fiata 126p. Od tego samego pojazdu pochodził także kokpit z licznikiem, kierownicą oraz siedziskiem. Z przodu traktorek posiadał podnośnik hydrauliczny, niezbędny do obsługi pługa śnieżnego, oraz wałek WOM. Wadowicki traktor pod względem designerskim i wyposażeniowym nie odstawał od zachodnich konstrukcji, choć jedynym jego mankamentem był benzynowy, zaledwie 24-konny silnik z "malucha". Konkurencja zachodnia dysponowała dieslami o podobnej mocy, lecz znacznie większym momencie obrotowym. Wybór jednostki napędowej z Fiata 126p był zapewne podyktowany względami ekonomicznymi - taka konstrukcja była łatwa i tania w obsłudze.

Skala Produkcji i Losy Zakładu

Produkcja pojazdu trwała na pewno do 1991 roku, a być może dłużej. Niestety, nie powstało ich zbyt wiele. W internecie pojawiały się informacje o trzech prototypowych sztukach, co jednak nie jest prawdą; znanych jest co najmniej 7 egzemplarzy, które przetrwały do dziś. W międzyczasie ZMB Wadowice przekształciło się w Fabrykę Urządzeń Mechanicznych i Sprężyn FUMiS-Bumar, która nadal działa i należy do Polskiego Holdingu Obronnego. W związku z tym, późniejsze egzemplarze NK-2 oznaczono logiem FUMiS.

Ze względu na małą produkcję (prawdopodobnie kilkanaście sztuk) oraz eksploatację w ciężkich warunkach, niewiele pojazdów ZMB i FUMiS przetrwało do dziś i rzadko pojawiają się na sprzedaż. Niemniej jednak, w ogłoszeniach sporadycznie można natrafić na te nietypowe maszyny, co świadczy o ich wytrzymałości. Przykładem jest żółty NK-2 z logiem FUMiS z 1990 roku, który, według sprzedawcy, jest sprawny i w dobrym stanie, a jedynie hamulce wymagają interwencji mechanika. Taki nietypowy pojazd kosztował 22,9 tys. złotych.

Samodzielne Konstrukcje (Traktorki SAM i Kosiarki) na Bazie Fiata 126p

Geneza i Idea Projektów SAM

Wielu pasjonatów motoryzacji i majsterkowania decyduje się na budowę własnych pojazdów specjalistycznych, takich jak kosiarki samojezdne czy traktorki, wykorzystując części z Fiata 126p. Pomysł ten jest często odświeżany na forach internetowych. Jednym z głównych motywacji jest minimalizacja kosztów. Jak podkreślają konstruktorzy, części do traktorków SAM w większości pochodzą ze złomowisk i szrotów, a ich koszt jest naprawdę niewielki. Części te zazwyczaj wymagają regeneracji, którą wielu majsterkowiczów wykonuje samodzielnie, domowym sposobem, bez specjalistycznych maszyn. Jedynymi nowymi elementami są często opony, dętki i akumulator.

Budowa Podwozia i Napędu

Łączenie Silnika Fiata 126p ze Skrzynią Biegów

Kluczowym zagadnieniem w budowie traktorka SAM jest mechaniczne połączenie silnika Fiata 126p ze skrzynią biegów pochodzącą z innego pojazdu, np. Żuka lub wózka budowlanego "Karolinka". Najprostszym sposobem jest dorobienie adaptera lub kołnierza pasującego do otworów silnika i skrzyni, a także mechaniczne połączenie wałków sprzęgłowych po ich skróceniu i odpowiedniej obróbce. Jedno z popularnych rozwiązań zakłada użycie maluchowego sprzęgła i jego obudowy, skrócenie wałka sprzęgłowego malucha i zeszlifowanie go na sześciokąt. Następnie, skraca się wałek sprzęgłowy Żuka i wykonuje w nim gniazdo sześciokątne, a całość spina flanszą z blachy. Inna metoda polega na wykonaniu specjalnej kryzy dopasowanej do otworów skrzyni i silnika. Mechanizm różnicowy w skrzyni malucha jest często blokowany lub usuwany, aby zwiększyć trwałość i siłę napędu.

Dobór Komponentów i Przełożenia

Układ kierowniczy i zwrotnice często pochodzą z Żuka. Silnik z malucha, często po remoncie, spisuje się niesamowicie, przy czym niektórzy preferują wersję 600 cm³ nad 650 cm³, uznając ją za trwalszą. Tylne koła bywają adaptowane z przyczep rolniczych z oponami balonowymi lub wózków widłowych. Przednie koła pochodzą niekiedy z Trabanta. Wiele konstrukcji wykorzystuje reduktor o przełożeniu około 4:1, umieszczony między wałem a skrzynią, co pozwala na zwiększenie momentu obrotowego i obniżenie prędkości jazdy, często do około 30-35 km/h. Reduktory wykonuje się na bazie kół zębatych ze sprzętu rolniczego lub aut terenowych. Silnik i skrzynia są często mocowane na sprężynach i poduszkach gumowych, co redukuje drgania, a sprzęgło wykorzystuje tarczę z Syreny i docisk z Malucha.

Konstrukcja Ramy i Jej Wzmacnianie

Konstrukcja ramy to kluczowy element. Ważna jest kolejność budowy: zaczyna się od skompletowania i ustawienia wszystkich podstawowych podzespołów, a dopiero potem obudowuje się je ramą i montuje do niej poszczególne elementy. Przednia belka bywa wykonana z grubościennej rury. Istnieją sugestie, aby stosować grubsze profile i inaczej rozwiązywać tylne zawieszenie dla zwiększenia wytrzymałości. Maska często wykonana jest z jednego kawałka blachy, wzmocnionego płaskownikiem.

Przykłady Realizacji: "Żuker" i Inne

Jednym z przykładów udanej konstrukcji jest "Żuker" - traktorek z paką o długości 2,8 m i szerokości 1,15 m, z siedzeniem i kierownicą umieszczonymi z przodu. Taki pojazd, ważący około 600 kg i osiągający prędkość około 30 km/h, służy głównie do celów transportowych i rekreacyjnych, zwłaszcza w lesie, przewożąc nawet do 3 metrów sześciennych mokrej sosny. Jego koszt budowy wyniósł około 1400 zł, co jest znacznie mniej niż zakup gotowego ciągnika rolniczego. Należy jednak pamiętać, że "Żuker" nie nadaje się do ciężkich prac polowych ze względu na niewystarczającą moc i tendencję do przegrzewania się silnika przy długotrwałym obciążeniu. Inne konstrukcje wykorzystują różnorodne części z pojazdów takich jak UAZ, Citroen C15, Opel Corsa czy Ford Scorpio.

Agregaty Tnące i Dodatkowe Osprzęty

Kosiarki Samojezdne

Budowa kosiarki samojezdnej na bazie Fiata 126p wiąże się z szeregiem wyzwań. Planowana szerokość koszenia to często około 110 cm. Jedną z głównych kwestii jest przeniesienie napędu z koła pasowego pracującego w pionie na pracę w poziomie, co można osiągnąć za pomocą przekładni kątowej lub specyficznego układu pasków. Piasty do napędzania noży są kosztowne, dlatego poszukiwane są alternatywne rozwiązania, często wykonane samodzielnie. Istnieją dyskusje na temat zastosowania pasków zębatych dwustronnych do napędu noży, choć zwraca się uwagę na ryzyko kolizji noży w przypadku przeskoczenia ząbka. Wyrzut trawy może być boczny, z wykorzystaniem tunelu do kosza z tyłu. Regulacja wysokości koszenia wymaga regulowanego zawieszenia zarówno z tyłu, jak i z przodu, aby zapewnić równomierne koszenie. Zbieżność kół można szybko regulować za pomocą śruby rzymskiej. Niektórzy użytkownicy montują oryginalne kosiska od kosiarek MTD.

Inne Osprzęty: Odśnieżarki, Rębaki, Hydraulika

Silnik z "malucha" jest również wykorzystywany do budowy innych maszyn. Dmuchawy wirnikowe ze ślimakiem z przodu do odśnieżania śniegu są popularnymi konstrukcjami. Wymagają one odpowiedniego doboru obrotów wirnika, profilowania wylotu (np. z możliwością kierowania) oraz obciążenia tyłu traktorka, aby zapewnić stabilność. Przy mokrym śniegu problemem bywa zapychanie się długiej gardzieli. Inne projekty obejmują rębaki do drewna, gdzie silnik 126p o pojemności 650 cm³ może napędzać dwa bębny z nożami. Konstruktorzy eksperymentują także z hydrauliką siłową, stosując pompy hydrauliczne (np. od wózków widłowych lub rosyjskie), mosty od Lublina i hydromotory (np. Danfoss OMP100). Błędy w doborze kierunku obrotów pomp zębatych mogą prowadzić do problemów z ich prawidłowym działaniem pod obciążeniem.

Prawne Aspekty Pojazdów Wolnobieżnych

W świetle Kodeksu Drogowego, pojazd "wolnobieżny" nie ma ściśle określonych gabarytów, pojemności silnika ani ciężaru. Ustawodawca zastrzegł jednak maksymalną prędkość dla takich pojazdów, wynoszącą około 17 km/h. Oznacza to, że niektóre konstrukcje SAM mogą być używane bez rejestracji, posiadając jedynie prawo jazdy kategorii B (z przyczepami do 750 kg lub specjalistycznymi za ciągnikiem rolniczym), lub B+E (z jedną przyczepą ciągnikiem rolniczym niezależnie od wagi). Ważne jest jednak ubezpieczenie OC.

Doświadczenia i Ulepszenia

Dyskusje na forach pełne są praktycznych porad i doświadczeń. Użytkownicy dzielą się informacjami na temat:

• Trwałości silników: Wielu uważa, że silnik 600 cm³ Fiata 126p jest równie dobry, jeśli nie lepszy, od 650 cm³.
• Przegrzewania: Silnik 126p w ciężkich warunkach i na niskich biegach może się przegrzewać, co skłania do rozważenia mocniejszych jednostek diesla (np. 1.9 D/TD z Audi 80, VW3, Seatów) w przyszłych projektach.
• Spalania i wydajności: Traktorki na bazie malucha charakteryzują się niskim spalaniem i radzą sobie z przewozem około tony ziemi na przyczepce.
• Estetyki i wykonania: Projekty z dobrą jakością wykonania i kompletnym wykończeniem (obudowy, oświetlenie) zbierają duże uznanie.
• Niewykorzystanego potencjału: Czasem plany dotyczące budowy traktorka ulegają zmianom, np. na rzecz innych maszyn, takich jak rębaki do drewna.

Samodzielna budowa maszyn na bazie Fiata 126p to nie tylko sposób na stworzenie funkcjonalnego sprzętu niskim kosztem, ale także pasjonujące wyzwanie techniczne, które wzbogaca społeczność majsterkowiczów o cenne doświadczenia i innowacyjne rozwiązania.

tags: #kosiarka #z #malucha #sprzedam