Idea doposażenia ciągników rolniczych w dodatkowe narzędzia sięga czasów pierwszych traktorów. Z biegiem lat, gdy do dyspozycji konstruktorów były coraz to nowsze przyrządy i wynalazki - między innymi siłowniki hydrauliczne - zaczęto budować traktory o przeznaczeniu wykraczającym poza zastosowania w rolnictwie.
Historia i przeznaczenie ładowacza NuJN
U naszych południowych sąsiadów narodził się pomysł zamontowania na popularnym, także w Polsce, ciągniku Zetor 25 ładowacza hydraulicznego. Umożliwiał on zmechanizowanie wielu prac załadunkowych w gospodarstwach. Zasadniczo konstruowano go z myślą o załadunku obornika, ale po dobraniu odpowiedniego chwytaka, był bardzo pomocny np. przy ładowaniu wszelkich materiałów sypkich lub okopowych.
Ładowacz ten posiadał bardzo wiele różnych rodzajów chwytaków, a także hak do podnoszenia np. elementów konstrukcyjnych podczas budowy zabudowy gospodarskiej czy ładowania ciężkich przedmiotów.
Budowa i zasada działania ładowacza NuJN
Ruchy robocze ładowacza NuJN są zależne od wydatku i ciśnienia wytwarzanego przez pompę, którą nasadza się na wał przekaźnika oraz przykręca podstawę pompy do obudowy podnośnika.
Układ hydrauliczny i filtracja
Za oczyszczanie oleju krążącego w układzie hydraulicznym odpowiada szczelinowy filtr tarczowy, który posiada na zewnątrz rękojeść. Po każdych dwóch godzinach pracy powinno się ją kilkakrotnie przekręcić, aby oczyścić filtr.
W zbiorniku oleju hydraulicznego o pojemności 60 litrów umocowana była rura, tworząca trzon ładowacza.
Mechanizm obrotu i wysięgnik
W rurze tej osadzono obrotowo kolumnę, która w dolnej części posiadała koło zębate współpracujące z listwą zębatą znajdującą się na tłoczysku poziomego siłownika hydraulicznego. Tłoczysko to było wspólne dla dwóch cylindrów i dwóch tłoków, które, pracując zależnie od doprowadzania pod ciśnieniem oleju, powodowały obrót kolumny w prawo lub w lewo. Do górnego zaś końca kolumny przymocowany był zawiasowo wysięgnik.
Długość wysięgnika zmienia się przy pomocy siłownika hydraulicznego dwustronnego działania. Koniec tłoczyska tego siłownika jest ukształtowany w postaci widełek do zawiasowego umocowania chwytaka lub innej części roboczej. Nachylenie wysięgnika jest powodowane przez dwa siłowniki hydrauliczne dwustronnego działania.
Istnieje możliwość zmiany punktu umocowania zawiasowego końców tłoczysk tych siłowników: górny do uzyskania dużej wysokości podnoszenia ładunku i dolny umożliwiający znaczne zagłębienie w ziemi części roboczej, np. przy kopaniu.
Stabilność i podpory
Stateczność poprzeczną ciągnika z ładowaczem zapewniały boczne podpory sterowane również hydraulicznie. Aby poprawić stateczność podłużną, zdejmowano obciążniki z kół tylnych Zetora i mocowano je do przedniego wspornika ładowacza.
Montaż ładowacza NuJN na ciągniku Zetor 25
Ładowacz przystosowany jest do zabudowy na ciągnikach Zetor 25K oraz 25A, wyposażonych w podnośniki hydrauliczne. Proces montażu wymaga kilku precyzyjnych kroków:
- Najpierw należy obrócić ręcznie wysięgnik o 180 stopni. W tym celu trzeba przestawić dźwignię lewego rozdzielacza w prawo i w stronę ładowacza, a potem podeprzeć ładowacz w ten sposób, aby oparł się mocno o podłoże.
- Następnie należy założyć górne cięgło odciążające przy pomocy sworznia. Sworzeń fi 26 x 140 z otworem na zawleczkę zabezpieczyć podkładką fi 28 i zawleczką fi 8 x 40.
- Teraz należy cofnąć ciągnikiem w ten sposób, aby rama ładowacza znalazła się między jego tylnymi kołami.
- Następnie trzeba wykręcić 6 śrub M12 z pionowych boków kołnierza, łączącego obudowę sprzęgła ze skrzynią przekładniową.
- Po podniesieniu ramy ładowacza na odpowiednią wysokość przy pomocy podnośnika łańcuchowego lub lewarka, przymocować ją do tylnej osi ciągnika dwiema śrubami M20 oraz do kołnierza skrzyni przekładniowej.
- Jednocześnie należy założyć na piastę pompy olejowej na wał przekaźnika, a wspornik pompy przykręcić do obudowy podnośnika. Należy uważać, aby przewód ssący pompy nie był za bardzo wygięty.
- Kolejno należy przykręcić do ciągnika przedni wspornik wraz z podpórką na chwytak, a na wspornik założyć obciążniki zdjęte z tylnych kół.
Tak przygotowany Zetor jest gotowy do montażu ładowacza.
Pompa wtryskowa ZETOR 25 | Demontaż i montaż krok po kroku | WŁĄCZ NAPISY | Poradnik warsztatowy
Modele pochodne i uwagi eksploatacyjne
Dziś częściej spotykaną wersją tego czechosłowackiego ładowacza jest NuJZ 100 na jednoosiowym podwoziu. NuJNy zawieszone na Zetorach 25 to prawdziwe unikaty i obecnie trudno znaleźć zachowane egzemplarze w Polsce.
W przypadku zakupu używanego ładowacza, np. modelu NuJN 100 (potocznie zwanego "cyklopem"), należy zwrócić uwagę na stan techniczny. Jeśli maszyna posiada liczne przecieki, szczególnie z siłowników, kluczowe jest sprawdzenie stanu ich gładzi. Użytkownicy po przeróbkach byli zadowoleni z pracy maszyny, a koszty naprawy i przeróbki, jeśli siłowniki są w dobrym stanie, mogą wynosić do 500 zł.
W kontekście stabilności ładowacza, szersza oś nie zawsze jest rozwiązaniem. Ważniejsze jest, aby maszyna w czasie pracy stała na podporach, a nie na kołach. Istotne jest również odpowiednie rozstawienie bocznych podpór, wykraczające poza zasięg kół, oraz zastosowanie sporego balastu w skrzyni dla poprawy stateczności.