Lemiesz do pługa to dolna, robocza część korpusu pługa, której głównym zadaniem jest poziome odcinanie skiby od gleby i przekazywanie jej na odkładnicę. Jest to jeden z najstarszych i najbardziej rozpoznawalnych komponentów rolniczych, nierzadko symbol rolnictwa. Ze względu na intensywność pracy, lemiesze są narażone na znaczne przeciążenia i siły, co wymaga od nich ponadprzeciętnej wytrzymałości i odporności.
Budowa i konstrukcja lemiesza
Lemiesz składa się z trzech podstawowych części:
- Ostrza
- Grzbietu
- Dziora
W lemieszach dzielonych dziób może być elementem wymiennym, co zwiększa ich żywotność i ułatwia konserwację.
Materiały i technologie produkcji
Lemiesz może być wykonany w technologii kucia lub odlewania, zawsze ze stali odpornej na ścieranie. Zwykle do ich produkcji wykorzystuje się stal węglowo-manganową lub tak zwaną stal pancerną. Stal pancerna charakteryzuje się trójwarstwową budową - zewnętrzne warstwy są utwardzone, natomiast środkowa pozostaje miękka. Dzięki temu stal jest jednocześnie odporna na ścieranie i deformacje.
W celu zmniejszenia ścierania ostrze lemiesza jest utwardzane na szerokości 3-4 cm na głębokość przynajmniej 3 mm lub pokrywane twardym metalem. Aby lemiesz był wytrzymalszy, musi być wykonany z odpowiedniego materiału, najlepiej zahartowanego na całej grubości, co zapewnia równomierne zużycie. Należy unikać stali borowych hartowanych powierzchniowo na głębokość około 1 mm, gdyż po starciu tej warstwy lemiesz staje się miękki i szybko się zużywa.
Twardość i odporność na pęknięcia
Twardość to odporność na ścieranie. Im wyższa jej wartość, tym lemiesz jest twardszy i bardziej odporny na ścieranie, co jest szczególnie istotne na polach z glebami klasy IV i wyższej, gdzie występuje piasek - najtwardsza frakcja w ziemi. Gleby miękkie charakteryzują się niską twardością, dzięki czemu lemiesz służy na nich najdłużej.
Odporność na pęknięcia to zdolność do wygięcia się i powrotu do początkowego kształtu, podobnie jak w przypadku resora. Lemiesz powinien zachowywać się elastycznie, amortyzując uderzenia w przeszkody takie jak kamienie. Lemiesze wykonane z miękkiej stali wyginają się, co powinno być sygnałem do ich unikania.
Rodzaje stali wykorzystywanych do produkcji lemieszy
Stal HARDOX
Stal HARDOX, produkowana przez hutę SSAB, jest coraz częściej wybierana ze względu na wysoką jakość i ogromną wytrzymałość. Elementy opatrzone certyfikatem ze znakiem handlowym HARDOX są produktami najwyższej jakości. Twardość stali HARDOX 500, najczęściej używanej do produkcji lemieszy, sięga 50 HRC, a w przypadku HARDOX 550 - 55 HRC. Stale te są odporne na pękanie nawet przy uderzeniach w głazy z dużą prędkością oraz na ścieranie przez piasek i żwir, co gwarantuje długą i komfortową pracę. Charakteryzują się także sprężystością, która pozwala na amortyzację uderzenia i powrót do pierwotnej formy po ominięciu przeszkody. Części wykonane ze stali HARDOX są droższe, ale ich stosowanie przynosi korzyści w większych gospodarstwach rolniczych.
Stal borowa
Stal borowa jest kształtowana na gorąco i poddawana obróbce cieplnej zwanej hartowaniem, zawierając śladowe ilości boru (od 0.0008% do 0.0050%), co podnosi jej twardość. Proces produkcji obejmuje cięcie blachy na elementy, obróbkę i hartowanie. Innym sposobem jest obróbka na gorąco poprzez walcowanie. Hartowanie, czyli szok termiczny spowodowany gwałtownym chłodzeniem, zwiększa twardość powierzchniową lemiesza, ale może zmniejszać jego elastyczność i sprężystość, prowadząc do późniejszego pękania elementów. Rodzaje stali borowych są przedstawiane w skrótach składających się z litery B i liczby.
Stal szynowa (recyklingowa)
Materiał z recyklingu niewykorzystywanej sieci trakcyjnej, czyli stal szynowa, to stosunkowo tanie rozwiązanie o twardości około 28 HRC. Sprawdza się na ziemiach miękkich bez kamieni i żwiru. Ze względu na niską twardość, lemiesze ze stali szynowej wymagają częstej wymiany.
Funkcje i znaczenie lemiesza w orce
Lemiesz pługa odgrywa kluczową rolę w procesie orki, odpowiadając za odcinanie i przewracanie skiby ziemi. Gleba przesuwa się na odkładnicę, gdzie zostaje obrócona i wraca na powierzchnię. Efektywność tej operacji w dużej mierze zależy od jakości i odpowiedniego dopasowania lemiesza do maszyny rolniczej. Dzięki niemu ziemia jest równomiernie przemieszana, co zapewnia lepsze warunki wzrostu roślin i rozłożenie nawozów, co przekłada się na większe plony.
klepanie lemieszy cz.3-małopolska
Korzyści z zastosowania lemieszy do pługów rolniczych
- Właściwe przygotowanie gleby pod uprawę: Ziemia jest równomiernie przemieszana, co zapewnia lepsze warunki wzrostu roślin i rozłożenie nawozów.
- Usuwanie chwastów: Lemiesze skutecznie przecinają korzenie niepożądanych roślin, zmniejszając ryzyko ich ponownego pojawienia się.
- Zmniejszenie erozji gleby: Właściwie przygotowana ziemia jest mniej podatna na erozję.
- Poprawa jakości pracy maszyn: Wysokiej jakości lemiesze pozwalają na osiągnięcie lepszych efektów w pracy polowej, zapewniając wydajniejszą i bezpieczniejszą orkę.
- Korzyści ekonomiczne: Solidne i trwałe lemiesze są mniej podatne na uszkodzenia i wymiany, co przekłada się na mniejsze koszty eksploatacyjne i większą efektywność pracy.
Zużycie i regeneracja lemiesza
Lemiesz jest najszybciej zużywającą się częścią roboczą pługa, zwłaszcza jego dziób. Przy uderzeniu w przeszkodę (kamień), jeśli pług nie jest wyposażony w stosowne zabezpieczenie, ścinają się śruby, na których jest mocowany (najczęściej trzy). Przy lżejszym uderzeniu dziób lemiesza może ulec wygięciu. Regeneracja lemiesza polega na tak zwanym napawaniu.
W nowszych konstrukcjach pługów stosowane są dłuta przykręcane do dzioba lemiesza. Wydłużają one jego żywotność, a poprzez pogłębienie orki na wąskim pasie dna bruzdy zapobiegają tworzeniu się podeszwy płużnej, czyli ubitej i nieprzepuszczalnej dla wody warstwy gleby w podskibiu. Dłuto zmniejsza zużycie samego lemiesza, ponieważ przejmuje większość obciążeń.
Rodzaje lemieszy
Podstawowy podział lemieszy obejmuje następujące rodzaje:
- Dziobowy (tzw. amerykański)
- Trapezowy (tzw. europejski)
- Z dłutem
- Ze ścianką polową
Lemiesze do pługów występują w wielu wariantach materiałowych i konstrukcyjnych, w tym: pogrubione, poszerzone, z dziobem ze stali borowej. Dostępne są również lemiesze boczne oraz poszerzane, które zwiększają skuteczność cięcia i poszerzają tor pracy pługa. Ich budowa ułatwia podcinanie szerszej warstwy gleby, co ma znaczenie w orce skrajnej lub przy doprawianiu pola pod zasiew.
Dobór odpowiedniego lemiesza
Wybór odpowiedniego lemiesza do pługa ma kluczowe znaczenie dla efektywności i bezpieczeństwa orki. Część ta powinna idealnie pasować do maszyny. Dobór odpowiedniego modelu zależy od kilku czynników, takich jak:
- Typ gleby: Gleby zwięzłe, gliniaste lub zakamienione wymagają użycia lemieszy grubszych i twardszych, często z dodatkowymi elementami wzmacniającymi (dłuto, piętka). W lżejszych glebach piaszczystych lepiej sprawdzają się modele cieńsze, które generują mniejszy opór.
- Głębokość robocza: Wersje z przedłużonym profilem są przeznaczone do orki głębokiej, natomiast modele standardowe lepiej sprawdzają się w pracy na glebach lekkich.
- Konstrukcja korpusu pługa: Należy zapoznać się ze specyfikacją techniczną pługa i wytycznymi producenta.
- Kierunek montażu: Lewy lub prawy, musi być zgodny z typem korpusu i stroną roboczą pługa.
Dostępne są zamienniki OEM, które oferują zgodność geometryczną z oryginałami i nie wymagają dodatkowych modyfikacji. Użytkownicy mogą dobrać lemiesz na podstawie numeru katalogowego lub rozstawu śrub. Warianty poszerzane znajdują zastosowanie głównie w pługach zagonowych.
Pielęgnacja i konserwacja lemiesza
Odpowiednia pielęgnacja i konserwacja lemiesza do pługa pomaga utrzymać go w dobrym stanie technicznym na dłużej. Po każdej pracy w polu część ta powinna być dokładnie czyszczona z pozostałości ziemi oraz roślin, najlepiej wodą pod ciśnieniem. Następnie należy je starannie wysuszyć, aby uniknąć korozji. Ponadto rekomenduje się stosowanie preparatów antykorozyjnych. Pomaga to w zminimalizowaniu ryzyka korodowania elementu, które z kolei może prowadzić do spadku jego wytrzymałości oraz ostrości. Przechowywanie lemieszy w suchym, dobrze wentylowanym miejscu zabezpiecza je przed wilgocią.
Pługi podorywkowe i przedpłużki
Pług podorywkowy to narzędzie rolnicze służące do obróbki i przygotowania gleby pod uprawę roślin. Działa na zasadzie rozluźniania i przerywania warstwy gleby bez jej całkowitego odwracania, co pozwala utrzymać warstwę próchniczną na powierzchni, poprawia strukturę gleby, retencję wody i zmniejsza ryzyko erozji.
Przedpłużki pracują przed głównym korpusem pługa, ułatwiając rozdrobnienie wierzchniej warstwy gleby. Ich główną funkcją jest zebranie resztek pożniwnych i ułożenie ich w bruździe przed odwróceniem skiby. Dzięki zastosowaniu przedpłużków gleba zostaje lepiej przewietrzona, a orka przebiega równiej.