Na maturze z angielskiego sprawdzana jest nie tylko znajomość gramatyki czy rozumienie tekstu słuchanego i czytanego, ale też umiejętność napisania krótkiego tekstu. Ostatnie zadanie na maturze z języka angielskiego, niezależnie od poziomu, to wypowiedź pisemna. Jednym z typów wypowiedzi, które mogą pojawić się na arkuszu rozszerzonym, jest list formalny. W tym artykule przedstawimy, jak napisać taką pracę, aby otrzymać maksymalną ilość punktów, skupiając się na technice pisania i użyciu odpowiednich środków językowych.
Wpisywanie w wyszukiwarkę frazy „list formalny zwroty” to często za mało, by dobrze przygotować się do matury. Ważne jest nie tylko poznanie przydatnych wyrażeń, ale przede wszystkim zrozumienie zasad rządzących pisaniem listu formalnego i opanowanie jego struktury.
Czym jest list formalny i dlaczego jest ważny?
List formalny to wiadomość kierowana do ważnego adresata (np. do redakcji, pracodawcy, władz miasta, instytucji, organizacji), utrzymana w poważnym, oficjalnym tonie. Planując wyjazd za granicę w celu znalezienia pracy, pracując w międzynarodowej firmie, czy aplikując na studia, musisz liczyć się z koniecznością posiadania zaawansowanych umiejętności lingwistycznych, które pozwolą Ci na swobodną komunikację. List formalny jest właśnie taką formą kontaktu, gdzie powinny być zachowane pewne standardy.
Najważniejsze jest stosowanie odpowiedniego języka. Powinno się unikać:
- określeń potocznych,
- skrótów (np. I’ll, isn’t, he’d better),
- idiomów,
- powszechnych przymiotników (np. interesting, good, big),
- zbyt prostych konstrukcji.
Kryteria oceniania listu formalnego na maturze
Przy ocenianiu wypowiedzi pisemnej na maturze z języka angielskiego, egzaminatorzy zwracają uwagę na kilka kluczowych aspektów:
- Zgodność z poleceniem (do 5 punktów): Sprawdzana jest zgodność z poleceniem pod kątem treści i formy. Elementy treści to, najprościej mówiąc, spójność twojej pracy (np. czy dobrze postawiłeś tezę we wstępie). Elementy formy to odpowiednia kompozycja, długość i tzw. segmentacja pracy.
- Spójność i logika wypowiedzi (do 2 punktów): Maksymalne dwa punkty dostaniesz, jeśli twoja praca będzie klarowna i nie będzie zawierać fragmentów sprzecznych z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania.
- Zakres środków językowych (do 3 punktów): Oceniana jest bogactwo słownictwa i różnorodność użytych struktur gramatycznych.
- Poprawność środków językowych (do 3 punktów): Liczy się brak błędów gramatycznych, ortograficznych i interpunkcyjnych.
Długość wypowiedzi
Na maturze rozszerzonej musisz napisać od 200 do 250 słów. W przypadku arkusza rozszerzonego te widełki są dużo ważniejsze niż w przypadku matury podstawowej. Jeśli napiszesz mniej niż 180 słów lub więcej niż 280, grozi Ci utrata punktu. Nie możesz przegiąć w żadną stronę, dlatego warto celować w około 250 słów.
Struktura listu formalnego
Chociaż nie ma jednego uniwersalnego wzoru, który pasowałby do każdego formalnego listu, wszystkie one dzielą się na kilka kluczowych elementów. Pamiętaj, że lista w języku angielskim są z zasady dość krótkie, więc skup się na przedstawieniu swojej sprawy w zwięzły, profesjonalny sposób. Zadbaj o logiczność i przejrzystość zapisu.
1. Nagłówek i adresowanie
Na samym początku należy umieścić zwrot do adresata. Jeśli nie podano w poleceniu, do kogo konkretnie masz zaadresować list (np. redaktor, menedżer, kierownik), najbezpieczniej zacząć od mało konkretnej formułki Dear Sir/Madam. Gdy znasz imię i nazwisko adresata, użyj zwrotu Dear, a potem tytułu (Mr, Mrs, Miss, Ms) i nazwiska. Używanie tytułu jest coraz rzadsze, często wystarcza imię i nazwisko. Gdy piszesz do kobiety i nie masz pewności, czy używa ona zwrotu Mrs czy Miss, użyj niezobowiązującego Ms. Pamiętaj o przecinku na końcu zwrotu.
Dodaj datę - niektórzy dodają ją po prawej, a niektórzy po lewej stronie, pod adresem odbiorcy. W brytyjskim angielskim preferowana jest opcja bez kropek (Mr, Mrs, Miss, Ms), a w amerykańskim angielskim z kropką (Mr., Mrs., Miss., Ms.).
2. Wstęp
W pierwszym akapicie w zwięzły sposób przedstaw siebie i sprawę, w której piszesz. Może to być zapytanie, skarga, aplikacja o pracę itd. Wytłumacz ogólny cel kierowania swojej prośby, skargi czy zalecenia. Możesz też napisać, w czyim imieniu piszesz (tylko swoim czy jakiejś grupy?).
Przykładowy wstęp:
Dear Sir/Madam,I am writing on behalf of my school, to request support from your company for an upcoming event that our students are organizing.
Zwróć uwagę na formalny język: użyj pełnych form (I am zamiast I’m) i słownictwa typowego dla formalnej korespondencji. Bez zbędnych wstępów przejdź od razu do celu listu.
3. Rozwinięcie
W kolejnych akapitach rozwiń temat swojego listu, przedstawiając konkretne informacje. Jeśli w poleceniu proszą Cię o dwie rzeczy, najlepiej będzie poświęcić osobny akapit każdej z nich. Nie rzucaj wszystkimi argumentami, które przyjdą Ci do głowy, tylko dobierz te, które np. wzajemnie się nie wykluczają. Pamiętaj o przejrzystym tekście - nową myśl zaczynaj nowym akapitem. Celem jest zwięzła, profesjonalnie brzmiąca wypowiedź, bez zbędnych informacji lub nieformalnego słownictwa. Unikaj wyrażeń naładowanych emocjonalnie.
Przykładowe rozwinięcie (kontynuacja powyższego przykładu):
The event we are planning is a conference dedicated to healthy lifestyle, scheduled to take place in March at the local cultural center. This event aims to raise awareness of the most dangerous civilization diseases, such as diabetes, and promote a healthy way of living. It will be attended by 1000 students and young people from the local community.
4. Zakończenie i pozdrowienia
W ostatnim akapicie podsumuj list i jasno wyraź swoje oczekiwania względem adresata - np. prosząc o szybką odpowiedź, przesłanie czegoś, zareagowanie na jakieś zdarzenie, czy zwrot pieniędzy. Możesz również podziękować za pomoc czy poświęcony czas. Pamiętaj, żeby zostawić wolny akapit przed formułką kończącą.
To, jakim zwrotem zakończysz swój list, zależy od tego, jak go rozpocząłeś:
- Jeśli list zaczął się od Dear Sir/Madam, zakończ go Yours faithfully.
- Jeśli znasz dane adresata i użyłeś zwrotu Dear Mr./Ms. [Nazwisko], zakończ list Yours sincerely.
Na końcu pozdrowienia, pamiętaj o przecinku. Na koniec zostaw miejsce na ręczny podpis, a pod nim dodaj swoje imię i nazwisko (lub XYZ, jeśli polecenie tak nakazuje).
Przykładowe zakończenie:
We believe that your support would significantly contribute to the success of this initiative and greatly benefit the local youth. We would be grateful if you could consider our request.I look forward to hearing from you.Yours faithfully,XYZ
Przydatne zwroty do listu formalnego
Poniżej znajdziesz najczęściej używane zwroty w listach formalnych. Pamiętaj, aby uczyć się ich w kontekście, co pomoże Ci zapamiętać, z jakimi strukturami gramatycznymi się łączą. Użycie zaawansowanych wyrażeń nie przyniesie dobrego efektu, jeśli nie będziesz umiał/umiała posługiwać się nimi zgodnie z gramatyką.
Rozpoczęcie listu i przedstawienie celu
- Dear Sir/Madam, - Szanowny Panie / Szanowna Pani,
- Dear Mr. Smith / Mrs. Jones / Ms. Brown, - Drogi Panie Smith / Droga Pani Jones / Droga Pani Brown,
- I am writing in connection with… - Piszę w związku z…
- I am writing to you on behalf of… - Piszę do Państwa w imieniu…
- I am writing in response to your advertisement, which was published in “Dziennik Zachodni”, connected with an English course. - Piszę w odpowiedzi na Państwa ogłoszenie, które zostało opublikowane w „Dzienniku Zachodnim”, dotyczące kursu języka angielskiego.
- I am writing to enquire about… - Piszę z zapytaniem o…
- I want to express my dissatisfaction with… - Chcę wyrazić moje niezadowolenie z…
- I would like to apply for the position of… - Chciałbym/Chciałabym ubiegać się o stanowisko…
- I am writing to complain about… - Piszę, aby złożyć skargę na…
Wyrażanie oczekiwań i próśb
- I would be grateful if you could… - Byłbym/Byłabym wdzięczny/wdzięczna, gdybyście Państwo mogli…
- First of all, it is very important to me to know if… - Po pierwsze, bardzo ważnym jest dla mnie, by wiedzieć, czy…
- I would like also to be informed if… - Chciałbym/Chciałabym również zostać poinformowany/poinformowana, czy…
- Could you give me some more information about…? - Czy mógłby/mogłaby Pan/Pani udzielić mi więcej informacji na temat…?
- I would appreciate a quick reply. - Byłbym/Byłabym wdzięczny/wdzięczna za szybką odpowiedź.
- I demand a refund. - Żądam zwrotu pieniędzy.
- If you cannot fix it in one week I want a full refund. - Jeśli nie uda się tego naprawić w ciągu tygodnia, chcę całkowity zwrot pieniędzy.
Zakończenie listu
- I look forward to hearing from you. - Z niecierpliwością oczekuję Państwa odpowiedzi.
- I look forward to the possibility of working together. - Z niecierpliwością oczekuję możliwości współpracy.
- Thank you for your help in this matter. - Dziękuję za Państwa pomoc w tej sprawie.
- If we can be of any further assistance, please let us know. - Jeśli możemy być w czymś jeszcze pomocni, prosimy o informację.
- I would be most grateful if you would look into this matter as soon as possible. - Byłbym/Byłabym bardzo wdzięczny/wdzięczna, gdybyście Państwo mogli zająć się tą sprawą jak najszybciej.
- Yours faithfully, (gdy nie znasz adresata)
- Yours sincerely, (gdy znasz adresata)
"Kultywator informacyjny" - studium przypadku przecieków maturalnych
W pewnym momencie pojawiły się rzekome przecieki dotyczące zadania na maturze z języka angielskiego (poziom podstawowy), które miało polegać na napisaniu listu reklamacyjnego. Zadanie to, okrzyknięte w mediach jako "kultywator informacyjny", brzmiało następująco: „Podczas pobytu w Wielkiej Brytanii kupiłeś ciągnikowy kultywator sprężynowy z zapasowym kompletem lemieszy półsztywnych i skaryfikatorem. Zauważyłeś, że uszkodzone było łożysko tłoczne baryłkowe wachliwe w mimośrodzie oraz brakowało połączeń gwintowych ze śrubą pasowaną o trzpieniu stożkowym. Chcesz zgłosić jego reklamację.”
Geneza i kontekst
Rzekome przecieki pojawiły się na kilku forach internetowych i wywołały spore poruszenie wśród maturzystów. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna we Wrocławiu skomentowała to jako "nieudolne naśladownictwo okładek arkuszy z lat ubiegłych" i podkreśliła, że do żadnych przecieków nie doszło. Mimo to, specyficzne, techniczne słownictwo zawarte w tym "zadaniu" stało się przedmiotem wielu dyskusji i żartów.
Jak podejść do zadania z nietypowym słownictwem (hipotetycznie)
Choć "kultywator" okazał się fałszywym przeciekiem, stanowi doskonały przykład na to, jak podejść do zadania, które zawiera bardzo specyficzne lub trudne słownictwo. Nawet jeśli nie znasz wszystkich terminów, kluczem jest umiejętność zastosowania odpowiedniej formy listu formalnego i skupienie się na przekazaniu istoty problemu, a nie na perfekcyjnym tłumaczeniu każdego technicznego detalu.
Gdyby takie zadanie pojawiło się na maturze, należy pamiętać o:
- Zachowaniu struktury listu formalnego: zwrot do adresata, wstęp z celem listu, rozwinięcie opisujące problem i oczekiwania, zakończenie.
- Użyciu ogólnych formalnych zwrotów: np. I am writing to complain about the product I purchased...
- Próbie przekazania ogólnego sensu: Nawet jeśli nie potrafisz przetłumaczyć wszystkich części kultywatora, możesz opisać problem w bardziej ogólny sposób, używając zwrotów takich jak damaged parts (uszkodzone części) czy missing components (brakujące elementy), a następnie wymienić konkretne, znane Ci nazwy lub te, które wydają się kluczowe w poleceniu. Przykładowe pierwsze zdanie mogłoby brzmieć: I am writing to complain about a tractor spring-tine cultivator accompanied with a spare set of semi-rigid ploughshares and a scarifier, which I purchased recently.
- Wyrażeniu oczekiwań: Najważniejsze jest, aby jasno przedstawić, czego oczekujesz od sprzedawcy - naprawy, wymiany, zwrotu pieniędzy.
Dodatkowe wskazówki
- Mierz siły na zamiary: Pisz raczej krótkie zdania, używaj słów, których znaczenia jesteś w 100% pewny, i pilnuj, żeby nie pogubić się w zagadnieniach gramatycznych. Ważne, żeby nie zatracić się w chęci zaimponowania egzaminatorom kosztem poprawności i jasności.
- Poprawność językowa: Egzaminator sprawdzi też, czy praca na przykład nie zawiera fragmentów, które są sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania.
- Przejrzystość zapisu: Listy w języku angielskim są z zasady dość krótkie, więc skup się na przedstawieniu swojej sprawy w zwięzły, profesjonalny sposób.