Poradnik wyboru dysz do opryskiwaczy

Współczesne rolnictwo wymaga coraz większej precyzji, efektywności i troski o środowisko. Oprysk to stały element uprawiania roli, dzięki któremu rośliny są chronione przed pasożytami, co pomaga w ich rozwoju. Skuteczność oprysku jest w dużej mierze zależna od dawki nawozu, który zostanie dostarczony do roślin. Zbyt mała dawka może być niewystarczająca, a z kolei zbyt duża ilość może uszkodzić roślinę. Za dawkowanie ilości nawozu odpowiadają dysze do opryskiwaczy.

Czym są dysze do opryskiwaczy i dlaczego są ważne?

Dysze do opryskiwaczy to wymienne elementy opryskiwacza, służące do przekształcania strumienia cieczy w drobne krople. Różnią się od siebie wielkością oraz kształtem otworów, dzięki czemu generowane krople mogą przybrać optymalną wielkość, a sam oprysk - pożądany zasięg. Zastosowanie odpowiedniej dyszy pozwala na równomierne rozprowadzenie substancji na roślinach.

Rozpylacze to obok pompy, filtra czy lancy najważniejsze elementy opryskiwacza. Ich zadaniem jest rozprowadzanie cieczy użytkowej. Uszkodzone, zapchane lub zużyte dysze podają niewłaściwą ilość środka lub nieodpowiedniej wielkości krople. W efekcie preparat nie zadziała prawidłowo, ponieważ jest rozpylany nierównomiernie. Prowadzi to także do przedawkowania, co może powodować oparzenia roślin, nadmierne zużycie środków chemicznych oraz słabą skuteczność zwalczania agrofagów.

Ponadto odpowiednio dobrane rozpylacze pozwalają dostosować kąt oprysku czy ciśnienie, z jakim ciecz będzie rozprowadzana. Pozwala to na optymalne przeprowadzenie zabiegów. Dysze rozpylające wciąż bywają traktowane jako mało istotny element opryskiwacza, choć to właśnie one w dużej mierze decydują o jakości zabiegu. Od właściwego doboru rozpylacza zależą wydatek cieczy, wielkość kropli, pokrycie roślin i ostateczna skuteczność ochrony. W praktyce oznacza to prostą zależność: dobrze dobrane dysze pomagają ograniczyć straty i lepiej wykorzystać potencjał produkcji polowej.

Rodzaje dysz do opryskiwaczy i ich zastosowanie

Na rynku dostępne są różne rodzaje dysz do oprysków, nadających się do różnych zastosowań. Wpływają na wielkość kropli, a także objętość i zasięg oprysku. Istnieje wiele typów dysz, różniących się kształtem, kątem oprysku, wielkością kropli czy materiałem wykonania. Każdy z tych typów ma swoje zalety i wady, a ich dobór zależy przede wszystkim od rodzaju wykonywanego zabiegu, używanego środka ochrony oraz warunków atmosferycznych.

Dysze szczelinowe

Zastosowanie dysz szczelinowych pozwala na uzyskanie eliptycznego obrazu oprysku. Są stosowane przy niższym ciśnieniu oprysku i nadają się do wielu różnych zastosowań. Przykładem jest dysza ze zwężką Venturiego, która wytwarza większe krople, wewnątrz wypełnione powietrzem.

Dysze wibrujące

Dysze wibrujące pozwalają na uzyskanie stożkowego wzoru oprysku. Są stosowane przy wyższych ciśnieniach oprysku i wytwarzają drobniejsze krople. Ze względu na układ opryskowy są mniej odpowiednie do montażu na belce opryskiwacza.

Dysze łańcuchowe

Dysze łańcuchowe pozwalają na osiągnięcie eliptycznego obrazu oprysku i są stosowane przy niskim ciśnieniu oprysku. Wyróżniają się one dużym kątem oprysku (do 160°) i nadają się szczególnie do wykonywania dużych oprysków, np. herbicydami.

Dysze płaskostrumieniowe i ich warianty

Dysze płaskostrumieniowe to popularny wybór. Wyróżnia się ich różne typy, często oznaczane skrótami:

• Standard
• XR = szeroki zakres ciśnienia
• DG = zapobiegające poślizgowi
• AI = ze wtryskiem powietrza (Venturi)
• UB = dysza brzegowa
• OC = dysza asymetryczna

Dysze stożkowe

Dysze stożkowe również mają swoje specyficzne oznaczenia:

• FL = pełen stożek
• TXA = pusty stożek
• TXB = pusty stożek

Dysze języczkowe

Wśród dysz języczkowych znajdziemy:

• TF = precyzyjna dysza języczkowa

Dysze specjalistyczne i antyznoszeniowe

Dostępnych jest wiele rodzajów dysz do opryskiwaczy polowych, w tym te o specjalnych właściwościach:

• Dysze zwykłe: mają uniwersalne zastosowanie do zabiegów zwalczania chwastów, szkodników i chorób. Wytwarzają drobne krople, dające dobre pokrycie powierzchni, ale są podatne na znoszenie.
• Rozpylacze antyznoszeniowe: wytwarzają głównie krople średnie i grube oraz niewielką liczbę małych, czyli najbardziej podatnych na znoszenie.
• Rozpylacze eżektorowe: produkują krople grube i bardzo grube, które są odporne na znoszenie. Uderzając o rośliny, rozbijają się, przez co zwiększają stopień pokrycia opryskiwanej powierzchni. Dzięki temu umożliwiają wykonanie zabiegu przy niekorzystnych warunkach pogodowych. Dzięki swojej konstrukcji ten rodzaj dysz zasysa powietrze przez dodatkowe otwory umieszczone w dyszy, co powoduje, że krople powstałe podczas oprysku są duże i napowietrzone.
• AIXR: to dysza eżektorowa, która zapewnia równomierne opryskiwanie upraw nawet przy ekstremalnie niesprzyjających warunkach atmosferycznych.
• TTI60: to dysza najnowszej generacji łącząca podwójny strumień z technologią eżektorową. Dwa płaskie strumienie oprysku zapewniają pełne pokrycie całej uprawy wybranym przez nas środkiem, a zastosowanie technologii eżektorowej zapobiega znoszeniu kropli nawozu przez wiatr.
• Dysze Turbo (Teejet): reprezentantem tej grupy jest dysza TTJ60, która działa w technologii przeciwwietrznej (eżektorowej), ale bez wykorzystania powietrza. Krople nie są napowietrzane, w związku z tym nie są duże, lecz małe i średnie, tym samym nie rozpadają się na mniejsze jak w eżektorze. Skuteczność oprysku jest dużo lepsza. Jest to w tej chwili najlepsza dostępna na rynku dysza i najbardziej uniwersalna. Dysze z serii Turbo, a w szczególności TTJ60 są bardziej skuteczne niż dysze eżektorowe, dobrze spisujące się na wietrze.
• Dysze dwustrumieniowe: wytwarzają dwa wachlarze cieczy, przez co gwarantują podwójne pokrycie pola. Są przydatne do zabiegów fungicydowych, które wymagają dokładnego pokrycia roślin opryskiem drobnokroplistym i dużej dawki cieczy roboczej.
• Dysze wirowe: są stosowane rzadziej, np. do aplikowania RSM.

Oznakowanie dysz: klucz do prawidłowego wyboru

Na każdej dyszy opryskiwacza widoczne jest oznakowanie w formie cyfr i liter. Informuje ono o kluczowych parametrach, takich jak typ opryskiwacza, kąt strumienia, natężenie wypływu z dyszy, nazwa, marka, kod barwny i materiał.

Kąt strumienia

Kąt strumienia to kąt, pod którym ciecz robocza wydostaje się z dyszy opryskiwacza. Jest on istotny zwłaszcza przy użyciu belki opryskowej. Podobnie jak grubość kropli, wraz z ciśnieniem zmienia się kąt strumienia.

Natężenie wypływu

Cyfra oznaczająca natężenie wypływu wyraża ilość cieczy w litrach na minutę, przy ciśnieniu wynoszącym 3 bary ciśnienia roboczego. Istnieje ścisła zależność między ciśnieniem a grubością kropli. Dawkę cieczy roboczej należy dobrać do wielkości dyszy i prędkości, z jaką najczęściej pracuje opryskiwacz. Jeśli grubość kropli odczytana z tabeli będzie niewłaściwa (zbyt gruba lub zbyt drobna), konieczny jest wybór innego rozmiaru rozpylacza. Często popełnianym błędem jest nieuwzględnienie zmiany gęstości cieczy roboczej wraz z dodawaniem kolejnych składników do zbiornika opryskiwacza. W celu określenia właściwego rozmiaru rozpylacza dla danego roztworu cieczy należy najpierw pomnożyć żądaną wartość wypływu w l/min lub dawkę w l/ha przez współczynnik przeliczeniowy dla wody.

Kod barwny (ISO)

Dysze są również oznaczone kolorami, które odpowiadają wydatkowi cieczy w litrach na minutę. Kod barwny wyraża ilość cieczy na minutę przy ciśnieniu rozpylania wynoszącym 2 bary. Najprostszym sposobem rozpoznawania wielkości rozpylaczy jest oznaczenie kolorystyczne, które informuje o ich nominalnym przepływie cieczy wyrażonym w litrach na minutę. Kolor dyszy odpowiada jej rozmiarowi:

• pomarańczowa (01)
• zielona (015)
• żółta (02)
• fioletowa (025)
• niebieska (03)
• czerwona (04)
• brązowa (05)
• szara (06)

Wielu producentów posiada tabele określające wydatki cieczy (w litrach na hektar) dla różnych typów dysz opryskiwaczy, oznaczonych kolorami zgodnie z normą ISO, przy różnych ciśnieniach (bar) i prędkościach jazdy (km/h).

Sama barwa nie wystarcza jednak do prawidłowego doboru rozpylacza. Kolorystyczne oznaczenia rozpylaczy powinny odpowiadać wartościom wydatku przewidzianym w normach ISO. Problem zaczyna się wtedy, gdy do opryskiwacza trafiają bardzo tanie zamienniki niewiadomego pochodzenia. W przypadku oprysku nawet niewielkie odchylenia mogą mieć duże znaczenie. Jeżeli rozpylacz podaje wyraźnie mniej cieczy niż powinien, zabieg może okazać się słabszy, nierównomierny i mniej skuteczny. Dlatego tak ważne jest, aby operator nie opierał się wyłącznie na oznaczeniu koloru. W praktyce warto regularnie sprawdzać tabele wydatku, kontrolować rzeczywisty przepływ cieczy i porównywać go z danymi producenta. Najtańsze, nieatestowane rozpylacze często odbiegają od deklarowanych wartości, zapewniając znacznie niższy przepływ, co przekłada się na gorszą jakość pokrycia i mniejszą skuteczność zabiegu.

Materiał wykonania dysz

Dostępne są dysze wykonane z trzech rodzajów materiału. W oznakowaniu dyszy pojedyncza litera informuje, z jakiego materiału jest ona wykonana. Trwałość elementu jest uzależniona od materiału, z którego została wykonana.

• K: ceramika. Ten materiał jest bardzo odporny na ścieranie. Ceramiczne dysze są jednak dość kruche, łatwo zachodzą kamieniem i ulegają uszkodzeniom podczas pracy czy czyszczenia.
• P: tworzywo sztuczne (np. POM). Ten materiał jest tańszy, ale też mniej odporny na ścieranie niż ceramika. Po kilku sezonach warto je wymienić. Dysze ze specjalnego wielkocząsteczkowego polimeru mają podwyższoną trwałość, ale trzeba je właściwie użytkować.
• S: stal nierdzewna. Ten materiał jest bardzo odporny na ścieranie i mniej narażony na uszkodzenia niż ceramika. Najdłuższą żywotnością i odpornością na uszkodzenia cechują się właśnie dysze ze stali nierdzewnej.

Niektóre z nawozów mogą uszkodzić dysze wykonane z nieodpowiedniego materiału, dlatego wybór materiału jest również istotny.

Marka

Występuje wiele różnych marek dysz do oprysków. Jakość dysz zależy także od producenta. Rozpylacze renomowanych firm to gwarancja niezawodności i efektywności oprysku. Przykładowo, Royal Brinkman sprzedaje dysze firmy Teejet, a MRJ Agrotim jest dystrybutorem szerokiej gamy dysz włoskiego producenta Arag.

Jak prawidłowo dobrać dysze do opryskiwacza?

Dobierając dysze, należy bezwzględnie pamiętać, że nie istnieją dysze uniwersalne! Różne rodzaje dysz zostały zaprojektowane z myślą o wykonywaniu oprysków różnymi środkami ochrony roślin, w różnych uprawach. Wybierając końcówki do opryskiwacza polowego, warto kierować się potrzebami gospodarstwa.

Czynniki wpływające na dobór dysz

Najważniejsze przy doborze rozpylaczy jest uwzględnienie preparatów, które będą aplikowane. Mimo że w wielu gospodarstwach przyjęło się, że żółte dysze wybiera się głównie do fungicydów, niebieskie do herbicydów, a czerwone do zabiegów doglebowych, w praktyce dużo ważniejsze jest dopasowanie rozpylacza do celu zabiegu, warunków pogodowych, wymaganej wielkości kropli i planowanej dawki cieczy.

• Rodzaj preparatu i cel zabiegu:
  • Herbicydy, insektycydy i fungicydy o działaniu kontaktowym wymagają dokładnego pokrycia roślin. Najlepiej sprawdzają się tu dysze płasko- i dwustrumieniowe o drobnej kropli, które zapewniają równomierne rozprowadzenie cieczy.
  • Preparaty aktywne, które przemieszczają się w roślinie, dobrze współgrają z rozpylaczami grubokroplistymi, gdzie dokładność pokrycia nie jest aż tak istotna.
  • Zabiegi przeciwko chorobom grzybowym oraz szkodnikom roślin wymagają dotarcia cieczy roboczej w głąb łanu lub na spodnią stronę liści. Dlatego dobrze sprawdzają się tutaj dysze dwustrumieniowe, które rozpylają ciecz zarówno do przodu, jak i do tyłu, umożliwiając lepsze pokrycie rośliny z różnych stron.
  • Nawożenie roślin i zabiegi wykonywane doglebowo oraz w przypadku penetracji w głąb łanu: sprawdzają się dysze o dużej kropli.
• Warunki atmosferyczne: Czynniki atmosferyczne, takie jak wiatr, mogą spowodować nierównomierny oprysk, przez co rośliny nie rozwiną się prawidłowo. Warunki atmosferyczne, w szczególności prędkość wiatru, temperatura i wilgotność powietrza, powinny mieć istotny wpływ na wybór rodzaju dyszy. Przy większym wietrze należy stosować dysze generujące większe krople - inżektorowe (eżektorowe).
• Dawka cieczy roboczej: Dawkę cieczy roboczej należy dobrać do wielkości dyszy i prędkości, z jaką najczęściej pracuje opryskiwacz. Coraz częściej stosuje się niskie dawki cieczy roboczej (np. 100-150 l/ha), szczególnie w rolnictwie precyzyjnym. W takich warunkach niezbędne są dysze o wysokiej jakości rozpylania i bardzo dokładnym rozkładzie poprzecznym.
• Ciśnienie i prędkość jazdy: Pamiętajmy, że ten sam typ dyszy będzie miał diametralnie różną właściwość wynikającą z ciśnienia, jakie uzyskamy jadąc z prędkością np. 9 km/h, przy którym dla dawki 200 l/ha uzyskamy ciśnienie robocze 3,5 bar, a dyszy o jeden rozmiar większej. Szanujący się producenci podają przy wierszach ciśnienia grubość kropli, jaka powstanie w wyniku rozpylenia cieczy roboczej. Istnieje ścisła zależność między ciśnieniem a grubością kropli. Dzięki regulacji ciśnienia i prędkości jazdy można uzyskać zbliżony efekt roboczy nawet na różnych rozmiarach dysz.

Znaczenie jakości i kalibracji dysz

Nawet najlepsze dysze nie spełnią swojego zadania, jeśli opryskiwacz nie będzie odpowiednio skalibrowany. Regularne sprawdzanie wydatku cieczy, ciśnienia roboczego oraz stanu zużycia dysz to podstawa skutecznego i bezpiecznego oprysku.

Cena dysz, w porównaniu do kosztów zakupu opryskiwacza czy środków ochrony roślin, jest relatywnie niewielka. Mimo to wielu rolników wciąż nie przywiązuje wagi do ich jakości ani nie kontroluje stopnia ich zużycia. Tymczasem odpowiednie dysze to inwestycja w skuteczność zabiegów, oszczędność środków ochrony roślin oraz troskę o środowisko i zdrowie operatora.

Skuteczne dobranie dyszy do modelu opryskiwacza zapewnia równomierny oprysk w prawidłowej ilości. W przypadku oprysku nawet niewielkie odchylenia mogą mieć duże znaczenie. Jeżeli rozpylacz podaje wyraźnie mniej cieczy niż powinien, zabieg może okazać się słabszy, nierównomierny i mniej skuteczny. Dlatego tak ważne jest, aby operator nie opierał się wyłącznie na oznaczeniu koloru, lecz regularnie sprawdzał tabele wydatku, kontrolował rzeczywisty przepływ cieczy i porównywał go z danymi producenta. Jakość dysz zależy od producenta; rozpylacze renomowanych firm to gwarancja niezawodności i efektywności oprysku.

tags: #opryskiwacz #jakie #dysze