Historia Rozrzutników Obornika z Czarnej Białostockiej

W ramach kontynuacji cyklu artykułów historycznych poświęconych klasycznym maszynom polskiego rolnictwa, niniejszy tekst skupia się na rozrzutnikach obornika produkowanych w Czarnej Białostockiej. Maszyny te, podobnie jak te z Dobrego Miasta, pracowały swego czasu w niemal każdym gospodarstwie prowadzącym produkcję zwierzęcą, w dużej części wciąż są eksploatowane, co świadczy o ich trwałości i niezawodności.

Wprowadzenie do Mechanizacji Rolnictwa

Rozrzutniki obornika są maszynami, które często bywają niedoceniane jako klasyki. W muzeach czy zbiorach kolekcjonerów rzadko znajdziemy je pośród starych siewników czy kosiarek, mimo ich fundamentalnego znaczenia. Podobnie jak opisywane wcześniej ładowacze Cyklop, rozrzutniki obornika pozwoliły wyeliminować ciężką pracę fizyczną przy nawożeniu pól. Przed erą mechanizacji, a w mniejszych gospodarstwach jeszcze wcale nie tak dawno, zarówno załadunek, jak i rozrzucanie obornika na polu, odbywały się ręcznie przy pomocy wideł.

Czarna Białostocka: Od Puszczy do Centrum Przemysłu

Początki i Rozwój Miejscowości

Na miejscu dzisiejszej Czarnej Białostockiej niegdyś rozciągała się wielka, gęsta i bogata w zwierzynę Puszcza Knyszyńska. Lasy często rozbrzmiewały hukiem strzelb, ujadaniem psów i dźwięcznym echem rogów myśliwskich, gdyż polowali w nich sławni myśliwi. Od 1772 roku, momentu powstania leśniczówki, datuje się pierwsze osadnictwo w Czarnej Wsi. W ciągu kolejnych lat rosyjscy zaborcy zbudowali linię kolejową Warszawa - Petersburg, a z chwilą uruchomienia stacji, Czarna Wieś zaczęła się intensywnie rozwijać. Powstały wówczas trzy osady: Wodokaczka, Zapieczki i Buksztel, leżący w leśnym masywie Puszczy Buksztelskiej, wchłoniętej później przez Puszczę Knyszyńską. Wraz z rozwojem wsi, ludzie zaczęli tu osiedlać się, karczując pobliskie lasy. Podstawowym zajęciem ludności było garncarstwo, wytwarzanie cegieł i dachówek. W późniejszych latach lasy puszczy stopniowo zaczęły się „topić”, a sprawcami tego byli smolarze, którzy w smolarniach - majdanach wytwarzali terpentynę i smary. Przy produkcji smarów majdany buchały gęstym, czarnym dymem, co sprawiło, że osada stała się zakopcona i czarna. Znalazło to swoje odbicie w jej kolejnych nazwach: Czarna Wieś Kolejowa, Czarna Wieś Stacja, Czarna Wieś Osada. Nie tylko dymy przyczyniły się do powstania przydomka „czarna”; tereny obecnie zajmowane przez Czarną Wieś Kościelną i Czarną Białostocką w owych czasach należały do obszarnika Czarneckiego.

Wpływ Wojen i Powojennej Odbudowy

Niemcy czerpali wszelkie zyski z eksploatacji puszczy, a w celu zwiększenia produkcji wybudowali szereg tartaków, co przyczyniło się do zwiększenia liczby mieszkańców. Eksploatacja lasów knyszyńskich trwała do wybuchu I wojny światowej, podczas której wszystkie tartaki zostały zniszczone. Po zakończeniu działań wojennych, dopiero w 1921 roku powstał tartak, późniejszy Zakład Przemysłu Drzewnego, który z biegiem lat był rozbudowywany i unowocześniany, a dzisiaj funkcjonuje jako „Paged”. Wybuch II wojny światowej spowodował zniszczenie prawie wszystkich obiektów przemysłowych i zahamował rozwój miejscowości. Niszczycielskie działania wojenne nie ominęły Czarnej Wsi; na jej początku spłonął tartak, a także zostały zniszczone szkoła i smolarnie. Miasto, wówczas jeszcze wieś, zostało wyzwolone 29 lipca 1944 roku przez II Front Białoruski. Po zakończeniu działań wojennych w Czarnej Wsi nastąpił okres mozolnej odbudowy ze zniszczeń. W tych trudnych powojennych latach na szeroką skalę swoją działalność rozwijała placówka handlowa - Gminna Spółdzielnia. Na początku lat pięćdziesiątych na pełnych obrotach zaczął pracować Tartak z towarzyszącymi mu zakładami.

Rozwój i Prawa Miejskie

Ważnym wydarzeniem w życiu miasta było w 1955 roku otrzymanie praw osiedlowych. W 1962 roku Czarna Wieś otrzymała prawa miejskie, zmieniając nazwę na Czarną Białostocką. Z chwilą uruchomienia Wytwórni Wyrobów Precyzyjnych, liczba mieszkańców Czarnej Białostockiej zwiększyła się, a w związku z napływem ludności powstało osiedle ZOR - Zakładowe Osiedle Robotnicze. W latach sześćdziesiątych powstało wiele nowych zakładów pracy, w tym "Agroma" - składnica części zamiennych do maszyn importowanych, Zakład Przemysłu Skórzanego i Bank Spółdzielczy. W wyniku uruchomienia nowych zakładów wciąż przybywało mieszkańców, co doprowadziło do braku mieszkań. Z pomocą młodym mieszkańcom pospieszyła Spółdzielnia Mieszkaniowa "Metalowiec", która swoją działalność rozpoczęła w 1975 roku. Intensywny rozwój miasta przypada na koniec lat siedemdziesiątych i początek osiemdziesiątych. W 1976 roku swoją działalność kulturową zainaugurował Miejsko-Gminny Ośrodek Kulturalny, a od 1981 roku Czarna Białostocka stała się miejscowością wypoczynkową za przyczyną oddanego w czerwcu do użytku Zalewu Wodnego.

Fabryka Maszyn Rolniczych „Biafamar” i „Agromet”: Narodziny i Ewolucja

Początki Produkcji Specjalnej i Przejście na Maszyny Rolnicze

W 1952 roku, dokładnie 20 października, w Puszczy Knyszyńskiej, na terenie ówczesnej Czarnej Wsi, została utworzona Fabryka Maszyn Rolniczych „Biafamar” - Wytwórnia Chemiczna nr 14, przeznaczona do produkcji o charakterze specjalnym. W 1955 roku miała miejsce budowa Wytwórni Wyrobów Precyzyjnych, a w 1956 roku fabryka zmieniła nazwę na Wytwórnię Wyrobów Precyzyjnych. Wówczas rozpoczęła się produkcja jednoosiowych rozrzutników obornika RT I oraz innych produktów drewnianych i metalowych, takich jak stolarka budowlana czy puszki narzędziowe do motocykli. WWP swoją działalność rozpoczęła w 1962 roku produkcją lodówek, pralek i roztrząsaczy. Na początku lat 60., po zaprzestaniu produkcji pralek, zakład podjął się wytwarzania chłodziarki domowej „Szron”, a następnie lodówki „Szron Lux 125”.

Rola „Agromy” w Dystrybucji

W latach 60., na bazie magazynów wybudowanych w latach 50. przy Wytwórni Wyrobów Precyzyjnych w Czarnej Białostockiej, powstało Przedsiębiorstwo Handlu Sprzętem Rolniczym Agroma. Jej podstawową działalnością był import oraz dystrybucja w kraju ciągników i maszyn rolniczych wyprodukowanych w Związku Radzieckim.

Oferta Rozrzutników z Czarnej Białostockiej

Według „Informatora Agromy” z 1979 roku, Fabryka Maszyn Rolniczych „Agromet” w Czarnej Białostockiej miała w swojej ofercie dwa modele rozrzutników do obornika.

• Rozrzutnik obornika N219: Dawkowanie obornika w tym modelu odbywało się z kabiny ciągnika za pomocą dźwigni sterującej prędkość przesuwu przenośnika podłogowego oraz prędkości roboczej ciągnika.
• Rozrzutnik obornika N213: Wspomniany również w kontekście Agromet-Warfama Dobre Miasto.
• Rozrzutnik obornika N218: Zbudowany był na podwoziu z kołami w układzie tandem i mógł poruszać się po drogach publicznych z prędkością do 25 km/h.

Kontekst Rynkowy: Rozrzutniki Importowane i Ceny Rolne

W latach 70. w Centrali Handlowej Sprzętu Rolniczego dostępne były również importowane z ZSRR jednoosiowe rozrzutniki obornika 1PTU-4,0. Maszyny te były przystosowane fabrycznie także do rozsiewania wapna, co poszerzało ich funkcjonalność w gospodarstwach rolnych. Warunki ekonomiczne, w jakich funkcjonowali rolnicy, miały wpływ na popyt na maszyny. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 1979 roku pszenica była skupowana średnio po 5200 zł/t, żyto po około 4350 zł/t, jęczmień odpowiednio 5650 zł/t, a owies około 3850 zł/t, podobnie jak rok wcześniej. Żywiec wołowy skupowany był średnio po 31,30 zł/kg, cielęcy około 36,30 zł/kg, a wieprzowy średnio 44,90 zł/kg. Te ceny stanowiły o opłacalności produkcji i możliwościach inwestowania w sprzęt mechaniczny.

Transformacje i Dziedzictwo Przemysłowe

Przekształcenia Fabryki

Historia fabryki w Czarnej Białostockiej kontynuowała się w nowych realiach gospodarczych. W czerwcu 1998 roku przedsiębiorstwo zostało przekształcone w spółkę akcyjną o nazwie: „Biafamar” Fabryka Maszyn Rolniczych. Rok później, 15 grudnia 1999 roku, Agencja Prywatyzacji sprzedała 80% akcji FMR Biafamar. Ostatecznie, 22 maja 2003 roku, z inicjatywy Wiktora Gryki, na bazie zakupionych cynkowni na terenach byłej Fabryki Maszyn Rolniczych „Biafamar” powstała spółka Cynkomet sp. z o.o., która kontynuuje tradycje przemysłu metalowego w regionie.

Rozwój Społeczno-Kulturalny Miasta

Wraz z rozwojem przemysłu i napływem ludności, miasto Czarna Białostocka intensywnie rozwijało się również pod względem społecznym i kulturalnym. W 1976 roku swoją działalność kulturową zainaugurował Miejsko-Gminny Ośrodek Kulturalny, a w 1981 roku, dzięki oddanemu do użytku Zalewowi Wodnemu, Czarna Białostocka zyskała status miejscowości wypoczynkowej, co stanowiło dodatkowy impuls dla jej rozwoju.

tags: #rozrzutnik #czarna #bialostocka #historia