Rozrzutniki Obornika: Kompleksowy Przewodnik po Wyborze i Specyfikacji

Rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami, to kluczowe maszyny rolnicze stosowane do dystrybucji nawozów organicznych na polach. Pełnią one bardzo ważną rolę podczas operacji nawożenia i użyźniania pola. Ich podstawowa funkcja niewiele się zmieniła od czasów, gdy były napędzane końmi, choć współczesne rozwiązania wykorzystują moc ciągników rolniczych, znacznie ułatwiając pracę w polu. Obecnie, rozrzutniki to jednostki hydrauliczne, napędzane wałem odbioru mocy.

Wszechstronne Zastosowanie Rozrzutników

Rozrzutniki obornika znajdują zastosowanie nie tylko w dużych gospodarstwach rolnych, ale są również cenionym narzędziem w mniejszych i średnich uprawach. Są to maszyny o wszechstronnym zastosowaniu, przystosowane do rozrzucania nawozów organicznych w postaci obornika, torfu, kompostu, trocin lub kory. W efekcie daje to wiele możliwości zastosowań. Większość dostępnych modeli oferuje znacznie szersze spektrum możliwości, takich jak nawożenie wapnem, a nawet nawozami półpłynnymi.

Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep. Ponadto, niektóre modele umożliwiają transport płodów rolnych, również po drogach krajowych, w przypadku posiadania homologacji. Rozrzutniki są szczególnie wykorzystywane po żniwach, przed wszelkiego rodzaju orkami - późne lato, jesień, wczesna wiosna.

Budowa i Działanie Rozrzutnika Obornika

Rozrzutnik obornika przypomina swoim kształtem dużą przyczepę, która doczepiana jest do ciągnika. Jego zaletą jest prosta budowa, co skutkuje tym, że części do rozrzutnika są stosunkowo tanie i łatwo dostępne, a naprawy mogą być wykonywane przez samego rolnika. Nowoczesne rozrzutniki charakteryzują się różnymi parametrami technicznymi, w tym wagą (od kilkuset kilogramów do kilku ton), zastosowaniem wytrzymałych materiałów oraz systemami regulacji rozrzutu.

Skrzynia Ładunkowa: Pojemność i Wytrzymałość

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia załadunkowa, która musi pomieścić duże ilości obornika. Na rynku można znaleźć takie urządzenia, które obsługują jednorazowo aż 20 ton tego surowca, a w największych konfiguracjach nawet 34 m³. Najważniejszym aspektem skrzyń jest ich wytrzymałość i odporność korozyjna, gdyż skrzynia jest narażona na kontakt z agresywnymi środkami chemicznymi z nawozów oraz zmiennymi warunkami atmosferycznymi.

• Producenci oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, różnej wytrzymałości i grubości, od 3 mm do 8 mm.
• Przykładowo, w modelach Metaltech RO 10 i 10+ zastosowano blachę o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonaną ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga).
• W skrzyniach Brochard użyto stali Domex, z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze.
• Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy.
• Coraz popularniejsze są skrzynie skorupowe (monocoque), które charakteryzują się zwiększoną wytrzymałością i szczelnością, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do różnorodnych zadań. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia nadstawek, przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.

Wysokość Załadunku

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami, co obniża środek ciężkości. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, do której przymocowane są koła. Pozwoliło to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m. Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej mogą ograniczać miejsce podjazdu, co niektórzy producenci, jak Sipma i Pronar, rozwiązują poprzez stosowanie drewnianych listew na górnej krawędzi skrzyni, aby zapobiec uszkodzeniom.

Przenośnik Łańcuchowy i Zabezpieczenia

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Do zabezpieczenia przewożonego materiału służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową. Zabezpiecza adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, zapobiegając przeciążeniom mechanizmu napędu. Chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu, a w modelach Metal-Fachu wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające.
• Osłony adaptera: Zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach), inni pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan). Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni również ciągnik przed odpryskami obornika.

Układ Jezdny: Jedno-, Dwu- i Trzyosiowe Podwozia

Układ jezdny musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału, a obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

Podwozie jednoosiowe

Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności, doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach, gdzie dba się o skuteczne i dokładne nawożenie upraw. Charakteryzuje się lekkością w manewrowaniu i łatwą obsługą. W najnowszych konstrukcjach rozrzutników o średniej ładowności dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy i oponami z bieżnikiem rolniczym.

Zalety rozwiązania z dużymi, pojedynczymi kołami:

• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika z niższych oporów toczenia; producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
• Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.

Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają powszechnie stosowane amortyzowane dyszle. Stabilność w transporcie i pracy na zboczach zapewnia wystarczające obciążenie dyszla zaczepowego.

Podwozie dwu- i tridemowe (tandemowe)

Ten rodzaj podwozia najczęściej wybierany jest do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Układ tandemowy świetnie sprawdza się w trudnym terenie, bezproblemowo pracuje na łąkach i polach, nie powodując dużej ingerencji w podłoże. Pojemność 25-30 m³ oznacza masy całkowite sięgające 24-30 ton, dlatego producenci stosują zawieszenia tandemowe lub tridemowe z osiami skrętnymi, wydajnymi hamulcami pneumatycznymi i szerokim ogumieniem, ograniczającym nacisk na glebę.

Układy jezdne typu tandem zapewniają wyższą stabilność jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Dzięki mniejszej średnicy kół mieszczą się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości, co jest istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Joskin oferuje szeroki wybór, w tym układy z pojedynczą osią (Siroko, Tornado) oraz 2- i 3-osiowe podwozia (Ferti-Cap, Ferti-Space) o ładownościach przekraczających 20 ton.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Adapter Rozrzutu: Pionowy czy Poziomy?

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę, a jego wałek oraz noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo w zależności od zastosowanego nawozu. W trakcie pracy adapter (zespół noży) obraca się, tnąc i rozrzucając nawóz, który podawany jest przez przenośnik. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika.

Adaptery pionowe

Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Sprawdzają się przy ciężkim, zbitym oborniku, „wgryzają się” w materiał i dają szeroki, intensywny pas pracy. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna. Adaptery Sipmy wyróżniają się zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm) z nożami wystającymi 16 cm.

Adaptery poziome

Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Układ poziomy z talerzami zapewnia z kolei bardziej równomierny i szeroki rozrzut lżejszych nawozów stałych, dlatego jest chętnie wybierany w gospodarstwach pracujących z kompostem i pomiotem.

Zalety adapterów poziomych to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.

Wymagania Mocowe Ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM - jest to niezbędne minimum. Jednakże, wiele zależy od warunków panujących na polu:

• Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym.
• Joskin Tornado 3 (12 t): Minimalne zapotrzebowanie mocy wynosi 120 KM.
• Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami: Wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej.

Elektronika i Systemy Sterowania

Coraz większą rolę w nowoczesnych rozrzutnikach odgrywa elektronika. W rozrzutnikach klasy premium standardem stają się układy ważenia, sterowanie ISOBUS oraz automatyczna regulacja prędkości przesuwu podłogi, względem dawki oraz prędkości jazdy.

Przykładowe systemy sterowania:

• Elektroniczne sterowanie podłogą: Za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika.
• System MF-S-Control w wersji DigiDevice: Umożliwia precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów, tworzenie i analizę danych dotyczących plonów.
• System MF-S-Control w wersji ISOBUS: Zaawansowane narzędzie Rolnictwa 4.0, z certyfikatem zgodności AEF. Umożliwia zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewnia dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny.

Aspekty Serwisowe i Konserwacja

W maszynach pracujących intensywnie przez wiele miesięcy kluczowa jest obsługa serwisowa. Producenci stosują rozwiązania ułatwiające konserwację, takie jak:

• Odchylane osłony.
• Podesty serwisowe.
• Centralne układy smarowania.
• Osłonięte prowadzenie przewodów, aby ograniczyć korozję i ułatwić dostęp do newralgicznych elementów.

Rozrzutniki obornika to proste maszyny, które są z reguły mało awaryjne, co skutkuje niskim kosztem utrzymania. Dostępność części do rozrzutnika w sklepach rolniczych, takich jak ZENOX.pl, sprawia, że naprawy mogą być wykonywane szybko i prosto.

Wybór Optymalnego Rozrzutnika Obornika

Zakup maszyn rolniczych to niemała inwestycja. Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa. Planując zakup, należy wziąć pod uwagę wiele czynników, począwszy od osobistych preferencji, poprzez wielkość gospodarstwa, aż po konkretne potrzeby i oczekiwania względem jej funkcjonalności.

Kluczowe czynniki przy wyborze

1. Wielkość maszyny: Musi być dopasowana do posiadanych ciągników oraz wielkości uprawy i potrzeb nawożenia.
2. Sposób wykorzystania: Decyduje o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy.
   • Dla gospodarstw z obornikiem o dużej zawartości słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem.
   • Konstrukcje z adapterem pionowym najlepiej radzą sobie z ciężkim, zbitym obornikiem, natomiast wersje poziome z talerzami gwarantują szeroki i równy rozrzut lżejszych frakcji kompostu czy pomiotu kurzego.
3. Rodzaj materiału i technologia zabezpieczenia skrzyni: Materiał, z jakiego wykonano skrzynię, oraz metody zabezpieczenia przed korozją (np. stal Domex, Hardox, ocynk ogniowy) są niezwykle ważne.
4. Parametry terenu: Mają bezpośredni związek z wyborem odpowiedniego podwozia. Podwozie, które przy dużych masach całkowitych i długich dojazdach powinno zapewniać stabilność oraz ograniczać ugniatanie gleby. Zawieszenia tandemowe i tridemowe ze skrętnymi osiami oraz szerokie ogumienie to dziś standard w maszynach przeznaczonych do intensywnej pracy.
5. Dodatkowe akcesoria i homologacja: Warto zwrócić uwagę na dostępność opcjonalnego wyposażenia, takiego jak zasuwa, osłony lamp, szersze koła, błotniki, deflektory hydrauliczne czy amortyzowany dyszel. Homologacja jest istotna, jeśli zależy Ci na możliwości przewożenia nawozów czy płodów rolnych po drogach krajowych.

Przegląd Wybranych Producentów i Modeli

Poniżej przedstawiono informacje dotyczące maszyn o różnej ładowności od czołowych producentów na rynku.

Rozrzutniki dużej klasy (20-34 m³)

• Joskin:
  • Ferti-Space2: W największej konfiguracji ma pojemność około 30 m³, wyposażony w potężne podwozie tridemowe i masywną skrzynię typu monocoque. Może współpracować zarówno z adapterem pionowym, jak i poziomym w wersji Horizon. Układ podłogi opiera się na czterech szerokich łańcuchach o zwiększonej wytrzymałości, a hydrauliczna regulacja posuwu pozwala utrzymać stabilną dawkę.
  • Tornado3: Skrzynia ładunkowa oraz inne elementy wykonane ze stali HLE, co zapewnia wytrzymałość i dynamikę przy mniejszej masie własnej. Ładowność od 8,60 m³ do 25,80 m³, w zależności od wysokości burt. Przenośnik składa się z 2 ogniwowych łańcuchów Ø 16 mm (najwyższa wartość łańcuchów napędu) i przykręcanych listew z profili zamkniętych.
• Tebbe (Niemcy):
  • HS 420: Czteroosiowy model, pojemność do 34 m³, sztywna skrzynia ze stali odpornej na ścieranie. Charakterystyczny adapter poziomy z dużymi talerzami zapewnia bardzo równomierny rozrzut na szerokości ponad 20-25 metrów.
• Bergmann:
  • TSW 7340 S: Największy model serii TSW, pojemność skrzyni 23 m³, dopuszczalna masa całkowita do 34 ton. Wykorzystuje poziomy adapter z talerzami, zapewniający szeroki, równy i drobny rozrzut.
• Strautmann:
  • PS 3401: Ogromna skrzynia o pojemności do 34 m³. Występuje z adapterem poziomym. Wydajność wynika z szerokich talii rozrzutowych i bardzo mocnego układu podłogi. Ogranicznik rozrzutu pomaga przy precyzyjnym dawkowaniu przy granicy pola.
• Fliegl:
  • Profi V2: Rozrzutnik z serii Profi V2, zaprojektowany do pracy z przyczepami zgarniającymi o dużej ładowności. Możliwość uzyskania szerokości rozrzutu do ok. 22 metrów. System sterowania VARIOSENS oraz opcjonalna kontrola ISOBUS umożliwiają automatyczne dopasowanie pracy.
• Hawe:
  • DST 32: Pojemność ładunkowa do 23 m³, masa całkowita do 34 ton. Zapewniają stabilną jazdę i równomierne rozrzucanie materiału.
• Pichon (Francja):
  • Seria MK: Solidna i uniwersalna konstrukcja do intensywnej eksploatacji. Największe modele do około 24 m³. Adaptery o dużej średnicy zapewniają równomierne rozprowadzenie dawki.
• Alima-Bis (Polska):
  • Evo Spreader Beast: W największej konfiguracji osiąga objętość roboczą około 25 m³. Masywna skrzynia z wysokimi burtami i wzmocnionym dnem. Adapter z dwoma poziomymi wałami i talerzami rozrzutowymi. Podwozie tandemowe i hamulce pneumatyczne.
• Metal-Fach (Polska):
  • N277 Cerberus: Pojemność robocza do 25 m³. Masywna skrzynia montowana na jednej osi. W standardzie montowany jest 2-wirnikowy pionowy adapter.
• Umega Agro (Litwa):
  • Największe modele osiągają pojemność około 18-20 m³, po rozbudowaniu nadstawkami mogą przekraczać 25 m³. W największych wersjach stosuje się podwozie tandemowe lub tridemowe.

Rozrzutniki średniej klasy (6-14 ton)

• Metal-Fach (Polska):
  • N276 FALCON i Falcon Premium: Rozrzutnik z nowoczesną, skorupową i wąską skrzynią ładunkową. Modele N276 (6 t i 8 t) wyposażono w mechaniczne podpory. Wersje Premium (10t, 12t, 14t) posiadają wskaźnik podnoszenia zasuwy i oświetlenie robocze. Standardowo wyposażony w pionowy adapter o szerokości 1,5 metra (do 12 metrów rozrzutu) z wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450. Opcjonalnie adapter poziomy ZENI z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami.
• CynkoMet (Polska):
  • N-221/3-1: Jednoosiowe rozrzutniki obornika. Mogą być wykonane ze stali ocynkowanej ogniowo. Skrzynia ładunkowa ma pojemność 7,5 m³. Wyposażony w pionowy 4-walcowy adapter napędzany przez 540-obrotowy WOM. Zapotrzebowanie na moc 80 KM, prędkość transportowa 30 km/h.

Zakup Używanego Rozrzutnika

Sprawdzenie używanego rozrzutnika przy zakupie zaczyna się od układu przeniesienia napędu, w szczególności wału przegubowo-teleskopowego. Zazwyczaj są one stosunkowo długie i wyposażone w przegub szerokokątny. Ponieważ rozrzutniki są sprzężone na dolnym zaczepie ciągnika, dolne ramiona TUZ, jeśli nie są podniesione, mogą doprowadzić do wygięcia wału. Łatwo to spostrzec po wgniecionej osłonie z tworzywa. Warto włączyć WOM, uruchamiając rozrzutnik z pełną prędkością roboczą i sprawdzić jego działanie.

tags: #rozrzutnik #obornika #boczny