Wybór odpowiedniej sadzarki do ziemniaków jest kluczowy dla efektywności uprawy, zwłaszcza w kontekście specjalistycznych wymagań poszczególnych kierunków produkcji. Choć powierzchnia uprawy ziemniaków w ostatnich latach uległa zmniejszeniu, rynek oferuje szeroki wybór maszyn, od prostych, sprawdzonych konstrukcji, po zaawansowane technologicznie urządzenia. Rosnący popyt na precyzyjny sprzęt doprowadził do rozwoju innowacyjnych rozwiązań, które bez trudu można dziś nabyć.
Współczesne sadzarki różnią się konstrukcją i funkcjonalnością. Niektóre z nich bazują na prostych mechanizmach, których budowa nie uległa znaczącym zmianom od lat. Przykładem takich urządzeń są te z przenośnikami łańcuchowymi i czerpakami umieszczonymi na łańcuchu, które umieszczają bulwy w glebie. Popularne niegdyś sadzarki z mechanizmem tarczowo-chwytakowym praktycznie zniknęły z rynku.
Proste konstrukcje sadzarek
Najprostsze modele sadzarek, takie jak dwurzędowa sadzarka Bometu z Węgrowa, są przeznaczone głównie dla mniejszych i średnich gospodarstw. Urządzenie to umożliwia sadzenie ziemniaków w tradycyjnym rozstawie rzędów 62,5 cm, z możliwością regulacji do 67,5 cm. Zbiornik na sadzeniaki mieści około 180 kg bulw. Mechanizm wysadzający jest napędzany metalowymi kołami jezdnymi, które dzięki swojej wieloczęściowej budowie pozwalają na zmianę średnicy kół, a tym samym gęstości sadzenia. Regulacja ta jest jednak czasochłonna i oferuje ograniczoną liczbę przełożeń (trzy). Głębokość sadzenia reguluje się poprzez ustawienie redlic, a trzy płużki obsypujące umieszczone z tyłu maszyny jednocześnie formują redliny.
Podobne sadzarki, również dwurzędowe, dostępne są w ofercie firmy Pol-Mot Tur z Biedaszek Małych. Oferują one możliwość sadzenia ziemniaków w rzędzie co 29, 32 lub 35 cm. Dodatkowo, mogą być wyposażone w podsiewacz nawozowy o pojemności 50 litrów. Mechanizm wysiewający jest napędzany przekładnią łańcuchową od osi koła jezdnego, co umożliwia regulację wysiewanego granulatu. Nawóz jest doprowadzany do powierzchni ziemi plastikowymi przewodami umieszczonymi przed każdą z dwóch redlic.
Firma Akpil z Pilzna proponuje sadzarkę Planter, która przeszła niedawno modyfikację i jest dostępna w wersji z gumowymi kołami napędowymi (wcześniej stosowano metalowe). W tej wersji zmiany gęstości sadzenia dokonuje się za pomocą przekładni łańcuchowej w zakresie 33, 37 lub 40 cm. Opcjonalnie, sadzarka może być wyposażona w kubki wysadzające, co pozwala na ustawienie gęstości w pozycjach 22, 25 lub 27 cm. Producent deklaruje również możliwość doboru przełożeń według indywidualnych potrzeb klienta.
Warianty rozstawu rzędów i pojemności zbiornika
W zależności od technologii uprawy, dostępne są sadzarki z tradycyjnym rozstawem rzędów 62,5-67 cm lub szerszym, wynoszącym 70-75 cm. Pojemność zbiornika na sadzeniaki może wynosić 180 kg lub ponad dwukrotnie więcej - 300 kg. Dodatkowe wyposażenie obejmuje podsiewacz nawozów, małe miseczki (czerpaki) oraz gumowe przysłony, które chronią bulwy przed uszkodzeniami mechanicznymi podczas sadzenia mniejszych odmian.
Bardziej zaawansowane konstrukcje sadzarek
Bardziej zaawansowane technologicznie, choć jednocześnie droższe, są sadzarki z mechanizmem wysadzającym taśmowo-czerpakowym. W odróżnieniu od sadzarek łańcuchowo-czerpakowych, w tych modelach łańcuch zastąpiono podwójnym szeregiem taśmy z przytwierdzonymi do niej czerpakami z wymiennymi wkładkami. Takie rozwiązanie pozwala na osiągnięcie wyższej prędkości roboczej przy minimalnych uszkodzeniach bulw.
Rodzina sadzarek Kora od Unia Brzeg
Kora to nazwa rodziny sadzarek do ziemniaków produkowanych przez firmę Unia Brzeg, będącą częścią grupy Unia. Dwurzędowa sadzarka Kora jest dostępna w dwóch wersjach:
- o maksymalnej szerokości roboczej 1,5 m z regulowanym rozstawem międzyrzędzi 70-75 cm;
- o szerokości 1,8 m z rozstawem międzyrzędzi wynoszącym 90 cm.
Zbiornik pierwszej wersji mieści około 400 kg ziemniaków, drugiej - około 450 kg. Do przykrycia bulw ziemią służą tarcze obsypujące umieszczone z tyłu urządzenia. Wszystkie modele umożliwiają regulację głębokości sadzenia w zakresie od 4 do 12 cm.
Dla osób planujących sadzenie ziemniaków podkiełkowanych, sadzarki te mogą być wyposażone w specjalne dodatki, takie jak boczne podesty na skrzynki i ruchome podłoże zbiornika. Blacha zbiornika jest wprawiana w ruch wibracyjny za pomocą małego silnika elektrycznego zasilanego z gniazda 12 V ciągnika.
Model Kora 4 i jego warianty
Kora 4 wyposażona jest w kółka kopiujące przy każdej z redlic oraz znaczniki. Dostępna jest w wersji z szerokością międzyrzędzi 75 i 90 cm. Zbiornik na sadzeniaki w wersji z szerokością międzyrzędzi 75 cm mieści około 840 kg, a w wersji 90 cm - 900 kg. Model Kora 4H, zależnie od szerokości międzyrzędzi, posiada zbiornik o pojemności 1 lub 1,2 tony, z regulowaną hydraulicznie wysokością jego położenia. Najbardziej wydajną sadzarką z rodziny Kora jest wersja 4HP (półzawieszana), której hydraulicznie opuszczany zbiornik mieści od 2 do 2,2 tony bulw.
Sadzarki firmy Remprodex
Firma Remprodex z Człuchowa oferuje szeroki wybór sprzętu do uprawy ziemniaków, w tym sadzarek dwu- i czterorzędowych, ze zbiornikiem sztywnym i uchylnym. Model S-211/1 Super posiada duży, uchylany hydraulicznie kosz, który może pomieścić około 1,5 tony sadzeniaków. Maszyny te charakteryzują się szerokim zakresem regulacji rozstawu międzyrzędzi (od 62,5 cm do 75 cm) oraz głębokości sadzenia (5-12 cm). Gęstość sadzenia można ustawić w zakresie 17-40 cm, z 15 dostępnymi pozycjami.
Sadzarki firmy Grimme
Firma Grimme produkuje niewielkie, dwurzędowe, a także 4-, 6- i 8-rzędowe sadzarki do ziemniaków, oznaczane symbolem GL. Druga cyfra w symbolu oznacza liczbę rzędów (np. GL 32 - dwurzędowa, GL 36 - sześciorzędowa). Sadzarki te występują w kilku seriach, różniących się m.in. wyposażeniem.
grimme GL 32 E
Zapotrzebowanie na moc w przypadku sadzarek taśmowo-czerpakowych jest wyższe niż w prostszych modelach łańcuchowo-czerpakowych. Na przykład sadzarka Kora 2 wymaga ciągnika o mocy 50-60 KM, a Kora 4 - od 75 do 90 KM, w zależności od wyposażenia.
Modele GL 32 E i GL 32 F
GL 32 E to wytrzymała, dwurzędowa sadzarka o łatwej obsłudze, umożliwiająca osiągnięcie dużej wydajności. Dzięki kompaktowej budowie, nadaje się do współpracy z mniejszymi ciągnikami. Standardowo dostępna jest z rozstawem rzędów 75, 80 i 90 cm. Masa własna maszyny w wersji podstawowej wynosi 460 kg. Element sadzący GRIMME Profi zapewnia precyzyjną i równomierną gęstość sadzenia, umożliwiając pracę z dużą prędkością dzięki różnorodności ustawień i odpowiednio skalibrowanym sadzeniakom.
Dwurzędowa sadzarka GL 32 F oferuje bogate wyposażenie, w tym nadbudowę na zbiornik, podsiewacz nawozu, narzędzia formujące redlinę (rolki koszowe lub blacha) oraz przenośnik podłogowy. Dzięki temu jest przystosowana do eksploatacji na małych plantacjach. Dostępna jest standardowo z rozstawem rzędów 75, 80, 85 i 90 cm. Masa maszyny bez ramy przedniej wynosi 900 kg, a z ramą przednią - 1250 kg. Koła jezdne przed talerzami obsypującymi zmniejszają zapotrzebowanie na siłę udźwigu (zbiornik 750 kg).
Model GL 420
Na większych gospodarstwach sprawdzi się zawieszana, czterorzędowa sadzarka GL 420 z licznym wyposażeniem dodatkowym. Koncepcja maszyny z kołami jezdnymi za dużymi talerzami obsypującymi ułatwia prowadzenie maszyny i formowanie wstępne redliny, zapobiegając niepotrzebnemu utwardzeniu luźnej gleby. GL 420 umożliwia połączenie takich zabiegów agrotechnicznych, jak aktywna uprawa roli, aplikacja granulatu, nawożenie pod bulwę, aplikacja zaprawy płynnej, sadzenie, usypywanie redliny i ochrona przed erozją. Opcjonalnie można ją wyposażyć w rozwiązania umożliwiające realizację funkcji Clever Planting, Section Control i zmiennego dawkowania na podstawie map aplikacji. System TerraProtect tworzy między redlinami ziemniaków poprzeczne groble, które zmniejszają ryzyko erozji i poprawiają zdolność gleby do gromadzenia wody.
Sadzarki firmy Bomet (modele Gemini)
Dwurzędowe sadzarki Gemini firmy BOMET przeznaczone są do współpracy z ciągnikami o mocy 65 KM / 70 KM, wyposażonymi w TUZ kategorii II i III. Jednym z atutów tych sadzarek jest możliwość płynnej regulacji szerokości międzyrzędzi w zakresie od 67,5 cm do 80 cm lub od 75 cm do 90 cm. Dwurzędowa taśma z czerpakami napędzana jest przez przekładnię łańcuchową, a zastosowanie 8 kół zębatych pozwala uzyskać gęstość sadzenia ziemniaków od 17,5 cm do 48 cm. Znaczniki umożliwiają ustawienie głębokości sadzenia w przedziale od 4 cm do 12 cm.
Sadzarka standardowo wyposażona jest w czerpaki przeznaczone do sadzenia ziemniaków o średnicy do 50 mm. W maszynach Gemini można dobrać nakładki na czerpaki, które umożliwiają sadzenie bulw o mniejszych (zielone nakładki) lub większych (czerwone nakładki) rozmiarach.
Dodatkowym elementem wyposażenia, który poprawia efektywność i rentowność pracy, jest dozownik nawozów (w wersji metalowej lub z blachy kwasoodpornej). Można również zamontować dozownik nawozów płynnych (zaprawiarkę) o pojemności zbiornika 100 dm³. Firma BOMET oferuje również montowane z boku dozowniki nawozu mineralnego.
Sadzarki POWER PLANT
Sadzarki POWER PLANT dostępne są w wersji dwu- oraz czterorzędowej. Wersja dwurzędowa waży 920 kg i wymaga mocy 80 KM, natomiast wersja czterorzędowa waży 1450 kg i potrzebuje 160 KM. W wersji podstawowej sadzarek znajdują się dwa koła jezdne (napędowe) o rozmiarze 7.00×12. Sadzarki POWER PLANT umożliwiają regulację odległości sadzeniaków w rzędach od 19 cm do 40 cm. Wersja podstawowa pozwala na sadzenie w międzyrzędziach 70 cm lub 75 cm na głębokość od 4 do 12 cm.
Sadzarki firmy AVR (gama Ceres)
Gama sadzarek Ceres firmy AVR składa się z 2- lub 4-rzędowych, ciągnionych sadzarek kubełkowych. Dostępne są z napędem mechanicznym lub hydraulicznym.
Model AVR Ceres 440
AVR Ceres 440 to czterorzędowa sadzarka wyposażona w system AVR Connect, który integruje informacje o sadzeniu i zdalne parametry na jednej platformie cyfrowej. AVR Connect to narzędzie do raportowania działań na maszynach oraz system zbierania danych maszynowych online, zarówno z pola, jak i poza nim.
Modele Ceres 200M i Ceres 200H
Ceres 200M to napędzana mechanicznie sadzarka dwurzędowa. Ceres 200H, podobnie jak wersja M, jest sadzarką dwurzędową, ale napędzaną w pełni hydraulicznie. Ceres 200H posiada sztywny zbiornik bez bocznych poszerzeń o pojemności 1200 kg.
Zaprawianie ziemniaków z wykorzystaniem sadzarek
Zaprawianie ziemniaków może być skuteczne w zwalczaniu chorób takich jak rizoktonioza, a także w ograniczeniu występowania drutowców, mątwika czy stonki. Istnieje kilka metod zaprawiania, w tym zanurzanie skrzynek z bulwami w roztworze przed sadzeniem. Na rynku dostępne są specjalne zaprawiarki, które można zamontować na sadzarce.
Firma Aporo z Poznania produkuje na zamówienie zaprawiarki, które montuje się na zbiorniku sadzarki. Zbiornik na ciecz roboczą (50 l) jest sprężany, a następnie ciecz jest podawana przez przewody do dysz. W dyszach zamontowane są oszczędne rozpylacze pełnostożkowe, skierowane na przemieszczające się pojedyncze bulwy w koszyczkach. Pełen zbiornik cieczy z zaprawą wystarcza na posadzenie około 1,5-2 ha ziemniaków.
Ciekawą propozycją jest pianowa zaprawiarka produkowana przez firmę Jacek Krasucki ze Strzelec Opolskich. Urządzenie pasuje do większości sadzarek, jest niedrogie, proste w montażu i obsłudze. Na koszu zasypowym umieszcza się zbiornik z cieczą roboczą o pojemności 20 l, do którego dodaje się środek pianotwórczy. Urządzenie jest zasilane z układu pneumatycznego ciągnika. Sprężone powietrze, którego ciśnienie reguluje się manometrem, powoduje wytwarzanie się piany w wytwornicy, która wraz z zaprawą trafia do kosza zasypowego w miejsce pobierania bulw przez czerpaki.
Firma Grimme oferuje również aplikator TS 410, dopuszczony do aplikacji zapraw płynnych oraz preparatów doglebowych.
Kwestie techniczne i dobór ciągnika
Przy wyborze sadzarki należy zwrócić uwagę na jej masę, zapotrzebowanie na moc oraz możliwość dopasowania do posiadanych ciągników. Na przykład, dla dwurzędowej sadzarki Kora 2 potrzebny jest ciągnik o mocy 50-60 KM, a dla Kory 4 - od 75 do 90 KM. W przypadku większych gospodarstw, czterorzędowa sadzarka GL 420 wymaga większej mocy, podobnie jak sadzarki POWER PLANT (80 KM dla wersji dwurzędowej, 160 KM dla czterorzędowej).
Użytkownicy często zadają pytania dotyczące doboru odpowiedniego ciągnika, zwłaszcza w kontekście sadzenia ziemniaków podkiełkowanych i potrzeby dopasowania rozstawu kół do szerokości rzędów. W przypadku sadzarek dwurzędowych, często wystarcza ciągnik o mocy około 30 KM, jednak przy bardziej zaawansowanych modelach i większych areałach, potrzebne są mocniejsze maszyny.
Ważnym aspektem jest również możliwość regulacji rozstawu kół ciągnika, aby zapewnić jego prawidłowe poruszanie się w międzyrzędziach. Niektóre modele ciągników, jak Ursus 4512 lub 4514, mogą być dobrym wyborem ze względu na potencjalną możliwość dopasowania rozstawu kół i odpowiednią moc.
W przypadku sadzenia ziemniaków podkiełkowanych, kluczowe jest minimalizowanie uszkodzeń kiełków. Choć sadzarki kubełkowe mogą być mniej odpowiednie do tego celu, istnieją rozwiązania pozwalające na ich adaptację. Warto również rozważyć sadzarki taśmowe, które zapewniają delikatniejsze obchodzenie się z sadzeniakami.
Konserwacja i modyfikacje
Dbanie o stan techniczny sadzarki jest kluczowe dla jej długiej żywotności i efektywnej pracy. Regularna konserwacja, w tym smarowanie ruchomych części, wymiana zużytych elementów (np. uszczelniaczy, łożysk, kół zębatych) oraz kontrola stanu mechanizmów, zapobiega awariom i przestojom w pracy.
Niektórzy rolnicy decydują się na modyfikacje swoich sadzarek, aby lepiej dostosować je do specyficznych warunków glebowych i własnych potrzeb. Przykładem są adaptacje gumowych zastawek w celu zapobiegania zapychaniu się maszyny, czy też modyfikacje mechanizmów wysypu.
W przypadku problemów z dopasowaniem elementów lub składaniem maszyny po remoncie, pomocne mogą być instrukcje napraw lub schematy części dostępne u producentów lub w specjalistycznej literaturze.