Rozwój gospodarki na ziemiach polskich po 1815 roku, objętych zaborami, w dużym stopniu kształtował się pod wpływem wydarzeń politycznych. Głównymi czynnikami były dążenia Polaków do wyzwolenia spod władzy zaborców, takie jak powstanie listopadowe czy Wiosna Ludów, a w drugiej połowie XIX wieku także powstanie styczniowe. Jednocześnie państwa zaborcze dążyły do jak najściślejszego zespolenia ziem dawnej Rzeczypospolitej i powiązania ich z własnymi gospodarkami. Represje popowstaniowe i polityka wynaradawiania, uprawiana przez zaborców, znajdowały swój wyraz społeczno-gospodarczy w konfiskatach majątków uczestników powstań, osadzaniu na ziemiach polskich osadników pewniejszych politycznie niż ludność miejscowa, w ograniczeniu eksportu towarów polskich za pomocą wysokich ceł. Dążność do wchłonięcia ziem polskich przez organizmy państwowe Rosji, Prus i Austrii prowadziła do unifikacji ustawodawstwa, w tym również gospodarczego, oraz do uzależnienia tych ziem od ekonomiki państw zaborczych.
Sytuacja rolnictwa w poszczególnych zaborach
Zabór austriacki
Najgorzej przedstawiała się sytuacja rolnictwa w zaborze austriackim. Do 1848 roku utrzymywała się tam zarówno pańszczyzna, jak i poddaństwo. Obok ogromnych feudalnych majątków ziemskich istniało bardzo wiele małych gospodarstw chłopskich, które często nie były w stanie wyżywić uprawiających je rodzin. Zniesienie poddaństwa i innych zależności chłopów nastąpiło na terenie Galicji w trakcie Wiosny Ludów. Chłopi otrzymali wprawdzie wolność osobistą i uprawianą ziemię, ale fakt ten nie wpłynął znacząco na rozwój galicyjskiego rolnictwa. Wsie były przeludnione, a ich mieszkańcy zadłużali się u lichwiarzy. Sytuację tę określa pojęcie "nędzy galicyjskiej", dodatkowo zaostrzanej przez wysokie podatki pobierane przez władze austriackie. Przeciętna długość życia chłopów galicyjskich pod koniec XIX wieku wynosiła 28 lat i była najniższa na ziemiach polskich.
Zabór rosyjski (Królestwo Polskie)
Równie niekorzystnie, choć w porównaniu do zaboru austriackiego nieco lepiej, wyglądała sytuacja na obszarze Królestwa Polskiego. Po 1815 roku połowę ziemi zajmowały szlacheckie folwarki, a chłopi byli jedynie użytkownikami ziemi i w zamian musieli odrabiać pańszczyznę. W pracach polowych wciąż wykorzystywano drewniane narzędzia (sochę, bronę), a zboże ścinano sierpami. W rolnictwie stosowano początkowo nadal metody gospodarowania z okresu poprzedniego. Przeważała trójpolówka, choć w zachodnich województwach Królestwa ulepszenia tego systemu były dalej posunięte niż we wschodnich. Poważną część ziemi folwarcznej stanowiły jeszcze nieużytki. Początkowo brak kredytów niezbędnych dla ulepszenia gospodarki, znaczne zadłużenia folwarków i zniszczenia wojenne hamowały postęp. Z powodu zadłużenia posiadacze ziemscy często rugowali (usuwali) chłopów z uprawianej ziemi. Liczba takich bezrolnych chłopów stanowiła pod koniec lat 30. XIX wieku około 30% ludności wsi. Władze rosyjskie próbowały powstrzymać ten proceder, wydając w 1846 roku zakaz rugów z gospodarstw poniżej 1,7 ha, zakazały także tzw. darmochy - przymusowej i darmowej pracy wykonywanej przez chłopów, której właściciele ziemscy nie wliczali do podstawowego wymiaru pracy. Rozporządzenia te jednak w nieznacznym stopniu wpłynęły na sytuację. Sytuacja wsi pod zaborem rosyjskim w pierwszej połowie XIX wieku była niesłychanie napięta. Właściciel był stroną silniejszą, często miał też poparcie lokalnej administracji rządowej, z którą był zaprzyjaźniony, należąc do tej samej grupy społecznej.
Zabór pruski
Najlepiej sytuacja rolnictwa przedstawiała się na terenie zaboru pruskiego, gdzie najwcześniej przeprowadzono reformę stosunków agrarnych. W 1807 roku zniesiono poddaństwo, a w 1816 roku przeprowadzono uwłaszczenie chłopów. Ustawy objęły również polskie Pomorze Gdańskie i Warmię, a w roku 1823 reformę regulacyjną rozszerzono na Poznańskie. Zmiany te zapoczątkowały kształtowanie się nowoczesnej struktury rolnictwa i umożliwiały jego przestawienie na gospodarkę kapitalistyczną. Kierunek działań przyjęty przez pruski dwór ("pruska droga do kapitalizmu") spowodował powstawanie dużych majątków ziemskich oraz dużych i średnich gospodarstw rolnych. W efekcie powiększyła się liczba bezrolnych chłopów (stanowili do 50% ludności wiejskiej), którzy z czasem stawali się robotnikami rolnymi oraz zasilali rynek pracy dla powstającego przemysłu. Zmiany doprowadziły do rozwoju i zintensyfikowania produkcji rolnej w drugiej połowie XIX wieku.
Rewolucja agrarna i jej wpływ
Postęp agrotechniczny
Ważnym aspektem rewolucji agrarnej był, poza postępem społecznym, postęp agrotechniczny. Najsilniej wyraził się on w powszechnym zastąpieniu na przełomie XVIII i XIX wieku trójpolówki bardziej produktywnym płodozmianem. W systemie trójpolowym każdego roku 1/3 gruntów ugorowała i nie była wykorzystywana produkcyjnie. Naukowo opracowany w Anglii płodozmian (system norfolski) nie tylko zwiększył obszar użytków rolnych, lecz także wpłynął na zwielokrotnienie plonów. Istotą płodozmianu była odpowiednia sekwencja upraw (ozime, okopowe, jare, koniczyna), zapobiegająca wyjałowieniu ziemi. Inne innowacje agrotechniczne były ściśle powiązane z postępem przemysłowym. Pojawiły się żelazne pługi wieloskibowe, siewniki, młocarnie i żniwiarki, a jako źródło napędu zaczęto wykorzystywać parowe lokomobile. W produkcji roślinnej nastąpiły istotne zmiany strukturalne. Kosztem tradycyjnych upraw zbożowych zwiększył się udział roślin nawozowych (łubin) i pastewnych (buraki pastewne, koniczyna). Duże znaczenie miało upowszechnienie upraw ziemniaków, które stały się podstawowym składnikiem wyżywienia ludzi ubogich. Ich rolę unaocznił nieurodzaj, jaki miał miejsce w latach 40. XIX wieku. Przy malejącej konkurencji cukru trzcinowego rozwinęły się uprawy buraków cukrowych, początkowo we Francji, w Niemczech i Austrii. Taniejący cukier wzbogacił dietę ludzi niezamożnych. Na południu i zachodzie Europy zwiększono zasiewy kukurydzy oraz zakładano nowe plantacje winorośli.
Rozwój hodowli
Korzystne zmiany nastąpiły także w hodowli, zwłaszcza związanej z wytwarzaniem surowców dla przemysłu. Wysoki poziom osiągnęła hodowla owiec wełnistych (merynosów), rozwijano chów wysoko wydajnego bydła mięsnego i mlecznego. Wzrosła jakość pozyskiwanych skór i futer. Do zwiększenia spożycia przyczynił się rozwój przemysłu przetwórczego. Oprócz przetwórni związanych z poszczególnymi gospodarstwami powstawały samodzielne browary, gorzelnie, mleczarnie i masarnie organizowane przez mieszczaństwo.
Gospodarka kapitalistyczna
Wynikiem przemian społecznych i gospodarczych w okresie rewolucji agrarnej było powstanie rolnictwa kapitalistycznego. W Europie Środkowo-Wschodniej oprócz latyfundiów występowało wiele drobnych gospodarstw chłopskich (przeważnie nieprzekraczających 5 ha), często nieprowadzących produkcji towarowej i niekontaktujących się z rynkiem. W Europie Zachodniej, gdzie ogólnie brakowało ziemi uprawnej, rolnictwo przybrało charakter intensywny. Wielką wagę przywiązywano do wzrostu produktywności ziemi i zwierząt hodowlanych. Stosowano nowoczesne metody agrotechniczne, rozwijano mechanizację i nie szczędzono nakładów kapitałowych. Powszechnym zjawiskiem było zatrudnianie, nawet w gospodarstwach chłopskich, najemnej siły roboczej. Produkcja gospodarstw rolnych w większości kierowana była na rynek. W konsekwencji rosły jej rozmiary i efektywność. Ekstensywne metody gospodarowania dominowały na nowo skolonizowanych obszarach Stanów Zjednoczonych, Kanady i Australii, a także południowej Rosji. Nakłady kapitałowe, relatywnie mniejsze niż w Europie Zachodniej, kierowano głównie na mechanizację podnoszącą wydajność pracy. Mniejszą wagę przywiązywano do maksymalizacji plonów i rzadziej korzystano z najemnej siły roboczej. Inaczej funkcjonowało rolnictwo plantacyjne wymagające wielkich nakładów pracy. Plantacje bawełny na południu Stanów Zjednoczonych, wykorzystujące pracę murzyńskich niewolników, dostarczały 80% światowej produkcji tego włókna. Drobna gospodarka chłopska dominowała w Europie Środkowo-Wschodniej, Irlandii, Indiach i Chinach. W krajach europejskich cechowały ją niska produkcja, oparta na rodzinnej sile roboczej, oraz pogłębiająca się pauperyzacja. Wysoki przyrost naturalny i niski poziom uprzemysłowienia, hamujący emigrację do miast, tworzyły przeludnienie agrarne wsi. W Polsce zwiastuny rewolucji agrarnej pojawiły się w drugiej połowie XVIII wieku, gdy Rzeczpospolita Szlachecka chyliła się ku upadkowi. Działacze oświeceniowi (Hugo Kołłątaj, Stanisław Staszic) wysuwali postulaty zastąpienia pańszczyzny czynszem pieniężnym i wzięcia chłopów pod opiekę państwa.
Uwłaszczenie chłopów
Konstytucja Księstwa Warszawskiego i dekret grudniowy
Mimo, że konwencję rozbiorową Polski podpisano 24 października 1795 roku i Wilga leżała na terytorium zaboru austriackiego, na tym terenie stacjonowały jeszcze wojska rosyjskie. Dopiero w styczniu 1796 roku wkroczyły wojska austriackie. Wisła stała się rzeką graniczną pomiędzy zaborem pruskim i austriackim. Austriacy wprowadzili własny system administracyjny. Na mocy traktatu w Tylży, podpisanego przez cesarza Napoleona I oraz cara Aleksandra I w lipcu 1807 roku, utworzono z części ziem zaboru pruskiego i rosyjskiego Księstwo Warszawskie. Wprowadzono nowy podział administracyjny oparty na wzorach francuskich. W pierwszych latach niewoli narodowej zasadnicze znaczenie dla przemian w rolnictwie miały postanowienia napoleońskiej Konstytucji Księstwa Warszawskiego z 1807 roku. Jej artykuł 4 głosił: "Znosi się niewola. Wszyscy obywatele są równi przed obliczem prawa". Uzupełniający Konstytucję dekret grudniowy z tego samego roku wyjaśniał, że chłopi są wolni, mogą opuścić wieś, ale ziemia, którą użytkowali, wraz z inwentarzem należą do dworu. Oznaczało to, że wprawdzie chłopi uzyskali wolność, ale nie otrzymali ziemi, co czyniło z nich krótkoterminowych dzierżawców, łatwo usuwalnych z gospodarstw. Prawo napoleońskie wykorzystane zostało przez szlachtę do masowych rugów chłopskich.
Reforma w zaborze pruskim
Z uwłaszczenia najwcześniej skorzystali chłopi polscy zamieszkujący Pomorze Gdańskie, włączone do Prus. Prawo z 1816 roku dopuściło tam uwłaszczenie dużych gospodarstw w zamian za odszkodowanie sięgające 1/2 użytkowanych gruntów. Odszkodowanie, zamiast ziemi, mogło być spłacone pieniędzmi lub zbożem. Wspomniane zasady uwłaszczeniowe rozciągnięto w 1823 roku na Wielkopolskę. Mniejsze gospodarstwa, które nie były w stanie utrzymać pary zwierząt pociągowych, objęto uwłaszczeniem w 1850 roku, a cały proces reform zakończył się w 1858 roku. Jego rezultatem było powstanie w zaborze pruskim dużych gospodarstw folwarcznych (powyżej 100 ha) i chłopskich, stosujących nowoczesną agrotechnikę oraz dostarczających płodów rolnych na sprzedaż. W Prusach proces uwłaszczenia doprowadził do umocnienia wielkiej własności rolnej (powyżej 100 ha), która objęła 55% ziemi.
Uwłaszczenie w zaborze austriackim
W zaborze austriackim jeszcze w XVIII wieku zniesiono poddaństwo prawne i osobiste. Szlachcie zabroniono karać chłopów grzywnami pieniężnymi i ograniczono stosowanie kar cielesnych. Chłopi mogli się odwoływać do sądów państwowych. Stworzono możliwość opuszczania gospodarstw, a dzieciom chłopskim - udawania się na naukę do miasta. Zmniejszono także tygodniowy wymiar pańszczyzny i określono dzienny czas pracy. Uwłaszczenie nastąpiło dopiero w rewolucyjnym 1848 roku. Chłopi otrzymali na własność grunty do tej pory użytkowane, a właściciele - odszkodowanie. Po uwłaszczeniu przeważały w Galicji drobne gospodarstwa chłopskie, których przeciętna wielkość sięgała 5 ha. Nie gwarantowały one rodzinom chłopskim samowystarczalności, co zmuszało je do szukania dodatkowych dochodów przez podejmowanie pracy najemnej.
Uwłaszczenie w Królestwie Polskim
W Królestwie Polskim uwłaszczenie przyszło później niż w pozostałych zaborach i zostało poprzedzone oczynszowaniem chłopów. Oczynszowanie polegało na zamianie pańszczyzny na ustaloną kwotę pieniężną z tytułu użytkowania ziemi. W roku 1846 przeszło 1/3 gospodarstw chłopskich w dobrach prywatnych była objęta czynszami, w dobrach rządowych zaś odsetek ten był jeszcze wyższy. Propagowaniem oczynszowania chłopów zajęło się utworzone w 1857 roku Towarzystwo Rolnicze. Ukaz carski z 1861 roku, który wyłączył z uwłaszczenia chłopów z Królestwa Polskiego, poruszył środowisko wiejskie. Naprzeciw interesom chłopstwa wyszły władze powstania styczniowego, ogłaszając dekret znoszący całkowicie pańszczyznę i przyznający chłopom pełną własność ziemi. Szlachta miała otrzymać odszkodowanie ze środków państwowych. Zapowiedziano także przydzielenie bezrolnym i małorolnym działek z dóbr rządowych. Reakcja władz carskich, dążących wszelkimi sposobami do stłumienia powstania, polegała na wydaniu w 1864 roku ukazów uwłaszczeniowych, które oddawały chłopom na własność użytkowane grunty. Chłopi zostali zwolnieni z odszkodowania, ale musieli płacić podwyższony podatek gruntowy, który stworzył fundusz na spłatę właścicieli realizowaną przez władze. Uwłaszczenie w Królestwie Polskim było znacznie korzystniejsze w porównaniu z pozostałymi zaborami. Jednak, ze względu na powszechnie występujące małe gospodarstwa chłopskie, utrwaliło bardzo niekorzystną strukturę agrarną. W Królestwie Polskim na jednego uwłaszczonego chłopa przypadało 6,5 ha gruntu, czyli nieco więcej niż w Galicji (5 ha). Tymczasem przeciętny obszar gospodarstw, po uwłaszczeniu dokonanym przez władze pruskie, sięgał od 55 ha w Wielkopolsce do 77 ha na Pomorzu Gdańskim.
Historia Wilgi i okolic w czasie zaborów
Administracja i lokalni urzędnicy
W styczniu 1796 roku do Wilgi wkroczyły wojska austriackie. Wisła stała się rzeką graniczną pomiędzy zaborem pruskim i austriackim. Austriacy wprowadzili własny system administracyjny, a proboszcz ks. Tomasz Zbrożek został urzędnikiem nowo utworzonego stanu cywilnego. Na mocy postanowień Kongresu Wiedeńskiego powstało Królestwo Polskie pod berłem carów, a Wilga dostała się na 200 lat pod panowanie rosyjskie. Zaborca rosyjski 16 stycznia 1816 roku wprowadził nowe podziały administracyjne. Dotychczasowe departamenty nazwane zostały województwami bez zmiany ich granic. Pozostawiono powiaty, które miały być tylko okręgami wyborczymi. Wprowadzono nowy szczebel administracji - obwód, który skupiał kilka powiatów. Dla tych terenów takim obwodem był obwód lubelski, do którego należał powiat garwoliński. Województwo podlaskie istniało do reformy cara Mikołaja I.
Księstwo Warszawskie i zmiany administracyjne
Na mocy traktatu w Tylży, podpisanego przez cesarza Napoleona I oraz cara Aleksandra I w lipcu 1807 roku, utworzono Księstwo Warszawskie z części ziem zaboru pruskiego i rosyjskiego. Wprowadzono nowy podział administracyjny oparty na wzorach francuskich. Utworzono gminy jako nowe jednostki podziału administracyjnego. Gminę tworzyła każda wieś łącząca się z obszarem dworskim. Na czele gminy stał wójt, dziedzic majątku, mianowany przez ministra na wniosek prefekta. Wójt mógł sprawować swoją funkcję w kilku gminach (wioskach). Pierwszym wójtem Wilgi został Walenty Hering-Wodanowski, były sędzia powiatu garwolińskiego. Heringowie byli pochodzenia niemieckiego. Na sejmie w 1790 roku Heringowie otrzymali szlachectwo i nazwisko Wodanowski. Heringowie byli właścicielami między innymi Mniszewa. Wodanowski był także właścicielem młyna w Wildze. Po upadku Księstwa Warszawskiego w 1815 roku każdy z zaborców wprowadził na obszarze byłej Rzeczypospolitej własny system podziału administracyjnego. Nową gminę po reformie administracyjnej tworzyło wiele gromad. W skład gminy Wilga wchodziły gromady: Celejów, Celejowska Kępa, Cyganówka, Goźlin Górny, Goźlin Mały, Górki, Holendry, Jaszczysko, Łąki, Nieciecz, Olszak, Ostrybór Goźliński, Ostrybór Siedrowski, Podole Nowe, Podole Stare, Polewicz, Sambodzie, Skurcza, Skurecka Kępa, Tatarczysko, Trzcianka, Wicie Nowe, Wicie Stare, Wilga, Wólka Gruszczyńska, Zakrzówek, Zalesie i Zaleska Kępa. Powierzchnia gminy wynosiła 8206 mórg. W 1870 roku gmina liczyła 3972 mieszkańców, w tym 1102 protestantów, 312 Żydów i jednego prawosławnego.
Właściciele majątku Wilga i zmiany własnościowe
27 sierpnia 1818 roku Walenty Hering - Wodanowski sprzedał dobra wilżańskie byłemu marszałkowi pułku czerchryńskiego Józefowi Cichockiemu za "Dwakroć pięćdziesiąt pięć tysięcy sześćset wraz z porękowieniem w monecie grubej srebrnej lub w Żłocie ważonem Holenderskim na kamień Wrocławski rachując jeden dukat po ZŁP dziewiętnaście". Dobra obejmowały wsie: Wilgę, Skurczę, kolonię Holendry leżącą na drugim brzegu Wisły (obecnie nosi nazwę Kępa Skurecka) z polami, łąkami, młynami, karczmą i budynkami. Józef Cichocki został kolejnym wójtem Wilgi. W roku 1832 nowym właścicielem majątku Wilga został ewangelik Jakub Landon. Majątek kupił od Heringa-Wodanowskiego za kwotę 270 000 zł. Niewywiązywanie się Landona ze spłaty kredytu spowodowało przejęcie zadłużonego majątku przez Zedników, którzy również zaczęli zadłużać majątek biorąc kolejne kredyty. Rozpoczęli sprzedaż części majątku - lasów. Dnia 21-03/02-04 - 1867 roku Władysław Zednik sprzedał osiem włók, dwie morgi i sto pięćdziesiąt pięć prętów (około 136 hektarów) Wilhelmowi i Edwardowi Hordliczkom, właścicielom huty szkła w Czechach (Trąbki). Obecnie są to tereny leśne należące do leśnictwa Cyganówka. Władysław Zednik pełnił z urzędu funkcję wójta Wilgi. Do pomocy miał sołtysa i dziesiętnika. W 1885 roku dobra Wilgi (majątek) składały się z folwarku Wilga i folwarku Amelin. Folwark Wilga posiadał łącznie 2863 morgi, w tym 523 morgi gruntów ornych i ogrodów, 214 mórg łąk, 58 mórg pastwisk, 1530 mórg lasów i 333 morgi nieużytków. Budynków murowanych było 10, a drewnianych 21. Folwark Amelin posiadał 187 mórg gruntów ornych i ogrodów, 14 mórg pastwisk i 4 morgi nieużytków. W "Tygodniku Ilustrowanym" zamieszczono artykuł z wystawy rolniczej w 1870 roku, w którym napisano, że rolnik Zednik z Wilgi zaprezentował rzepak zimowy, który "należał do tak pięknych okazów, iż bardzo rzadko z czymś podobnym spotkać się można". Właściciel majątku Władysław Zednik osiągał wspaniałe zbiory dzięki urodzajnej glebie, o której tak pisał reporter L. w artykule "Gazety Warszawskiej" z odbytej podróży 10 października 1868 roku, "Urzecze jest to grunt napływowy, znany na powiślu, w niektórych miejscach daje warstwę rodzajną grubą do dwóch łokci, a niekiedy więcej. Tego rodzaju gruntu w całym kraju nie znajdziesz, …". Drugim czynnikiem wpływającym na dobre plony było wprowadzenie upraw rzepaku metodą rzędowo-okopową, sianie siewnikiem i obradlanie radełkiem. Tradycyjny siew odbywał się metodą rzutową - czyli ręcznie. Nowe metody siania siewnikiem Zednik zapożyczył z Anglii. Reporter tak pisał o Zedniku "Właściciel Wilgi, gospodarz zawołany, ten sam system uprawy i siewu rzędowo-okopowego zastosował do żyta i pszenicy. …, a wzorowym wykonaniem i świetnymi rezultatami, jakie otrzymał, innych do naśladowania zachęcił".
Powstanie listopadowe i uwłaszczenie chłopów
Podczas powstania listopadowego 10 lutego 1831 roku polski korpus dowodzony przez gen. Józefa Dwernickiego przeszedł po lodzie Wisłę z Mniszewa na prawy jej brzeg. Korpus składający się z oddziałów piechoty, kawalerii i artylerii zakwaterował się na noc we wsiach: Podole, Olszak, Ostrybór, Celejów i Wilga. Następnego dnia korpus wyruszył na wschód. W celu odciągnięcia chłopów od udziału w powstaniu zaborca rosyjski wydał ukaz o uwłaszczeniu chłopów. Wcześniejszy Dekret o uwłaszczeniu chłopów wydany przez powstańczy Rząd Narodowy w styczniu 1863 roku nie wszedł w życie. Na podstawie 21 ukazu carskiego o uwłaszczeniu z 19 lutego / 2 marca 1864 roku chłopi otrzymali prawo własności do użytkowanej ziemi będącej własnością dziedzica majątku Wilga. Dziedzic otrzymał rekompensatę z funduszy rządowych. Osiemnastu włościan z Wilgi otrzymało razem 140 mórg i 86 prętów ziemi z gruntów dworskich za służebności leśne i pastwiskowe. Składały się na to grunty: pastwiska dworskie zwane Las, położone na południowo-wschodniej stronie wsi o powierzchni 34 mórg i 194 prętów, pola leżące na wschód od wsi przy drodze z Wilgi do Cyganówki zwane Ostrówek o powierzchni 13 mórg i 59 prętów, a także grunty z zaroślami (pólko w lesie) zwane Polewicz o powierzchni 92 mórg i 133 prętów. Przed uwłaszczeniem włościanie posiadali 360 mórg i 21 prętów własnej ziemi. Po uwłaszczeniu posiadali łącznie 500 mórg i 107 prętów. Innym ukazem zostały zniesione dziesięciny pobierane z dworów i wsi. Gubernator lubelski powołał Komisje Włościańskie, których zadaniem było rozdzielenie między włościan ziem plebańskich. Bezrolni chłopi otrzymali ziemię z dóbr kościelnych. Na podstawie ukazu z 19 lutego 1864 roku Komisja Włościańska, której przewodniczył komisarz z Garwolina, w dniu 20 czerwca / 2 lipca 1866 roku dokonała rozdziału gruntów i budowli probostwa w Wildze. Na podstawie decyzji gubernatora z dnia 25 lutego / 9 marca 1866 roku Komisja Włościańska pozostawiła parafii 10 mórg i 125 prętów. Pozostałą część ziemi parafialnej 33 morgi i 70 prętów rozdzielono w następujący sposób. Jedną działkę o powierzchni 1 morgi 150 prętów przydzielono dla urzędującego wójta gminy Wilga. Komisja Włościańska wydzieliła działki dla czterech komorników (nie mających ziemi) mieszkających w budynku parafialnym. Ziemię otrzymali: Stanisław Tchurzewski - 3 morgi 213 prętów, Jan Łukasiewicz - 3 morgi 238 prętów, Ludwik Kasprzak - 2 morgi 248 prętów i Roch Woźniak - 3 morgi 11 prętów. Działki powyższe znajdowały się na polach nazywanych wówczas Przechód, a obecnie Góry na lewym brzegu rzeki Wilgi. Pozostałą ziemię rozdzielono wśród bezrolnych. Otrzymali ją: Katarzyna Pruszkowska - 1 morgę 150 prętów, Jan Wilczyński - 3 morgi, Katarzyna Żorżet - 3 morgi 8 prętów, Kazimierz Bogucki - 3 morgi 8 prętów i Jan Kucharski - 2 morgi 200 prętów. Działki dla bezrolnych wydzielone zostały na prawym brzegu rzeki Wilgi. Teren ten został zabudowany i nazwany Nową Wilgą. Nazwa ta funkcjonowała jeszcze w okresie międzywojennym. Ukazem z 19 lutego/2 marca 1864 roku na podstawie artykułu 15 powołano rady gmin. Podjęte reformy miały "doprowadzić do odcięcia oddziałów powstańczych od bazy społecznej, a w efekcie końcowym do ich zupełnego rozbicia". Komisja Włościańska dokonała także separacji (rozdziału) zabudowań pomiędzy zostającymi w użytkowaniu proboszcza i służby kościelnej a przechodzącymi na własność Skarbu - gminy. Dla proboszcza pozostawiono plebanię, organistówkę w połowie (druga część należała do dziedziczki), stajnie, obory, chlewiki, skład na sprzęt gospodarski i piwnicę pobudowaną z kamienia. Do Skarbu przeszły: główna stodoła o dwóch klepiskach, komórki, chlewiki. Oprócz działek do wspólnego użytkowania przez wszystkich mieszkańców, dla wójta i pod budynek szkolny wieś otrzymała działkę przypisaną dla urzędującego sołtysa tzw. "sołtysówka" na Wielgich Polach i działki dla wiejskiego kowala nazywane "kowalowizna" (była to działka na Polewiczu i dwie w Wildze). Kowalem wiejskim w tym czasie był Krzysztof Kuźnia.
Społeczności rolnicze i postęp techniczny w Wildze
Pod koniec XIX wieku, na podstawie wydanych ukazów carskich w 1897 roku o spółkach (syndykatach) i 1889 roku o towarzystwach rolniczych, zaczęto tworzyć pierwsze organizacje społeczne w Królestwie. Prawdopodobnie w 1903 roku lub na przełomie lat 1903/1904 powstała w Wildze spółka rolniczo-handlowa. Informacja o jej powstaniu ukazała się w "Gazecie Świątecznej". Korespondent podpisany inicjałami P.P. (Piotr Pozorek) pisał: "We wsi Wildze pod Garwolinem w guberni siedleckiej zawiązała się też spółka rolniczo-handlowa pod nazwą "Wiara". Pierwsza zachęta do tego wyszła od księdza dziekana Grabowicza. Do spółki należy 150 członków. Udziały są po 3 ruble i większe do 100 rubli." W 1905 roku zostało założone Kółko Rolnicze "Jednością Silni". Jednym z założycieli był Jan Krzysztoszek. Rolnicy należący do kółka zakupili narzędzia rolnicze: siewnik do zboża, wialnię i tryjer (urządzenie służące do oddzielania zanieczyszczeń w zbożu).
